Куфу (со полно име Кнум Куфу, познат на Грците како Кеопс, бил древен египетски владетел кој бил втор фараон на Четвртата династија, во првата половина од периодот на Старото кралство (26 век п.н.е.). Куфу го наследил својот татко Снофру како крал. Тој е општо прифатен дека ја нарачал Големата пирамида од Гиза, едно од седумте чуда на античкиот свет, но многу други аспекти од неговото владеење се слабо документирани.Thomas Schneider: Lexikon der Pharaonen. Albatros, Düsseldorf 2002, , page 100–104.Aidan Dodson: Monarchs of the Nile. American Univ in Cairo Press, 2000, , page 29–34.
Единствено целосно зачуван портрет на кралот е фигурина од слонова коска три инчи висока пронајдена во урнатините на храмот подоцна во Абидос во 1903 година. Сите други релјефи и статуи биле пронајдени во фрагменти, а многу градби на Куфу се изгубени. Сè што се знае за Куфу доаѓа од натписите во неговата некропола во Гиза и подоцнежните документи. На пример, Куфу е главниот лик забележан во Папирусот Весткар од Тринаесеттата династија.Thomas Schneider: Lexikon der Pharaonen. Albatros, Düsseldorf 2002, , page 100–104.
Повеќето документи кои го спомнуваат кралот Куфу биле напишани од древни египетски и грчки историчари околу 300 г. п.н.е. Некрологот на Куфу е презентиран таму на конфликтен начин: додека кралот уживаше долготрајно зачувување на културното наследство во периодот на Старото Кралство и Новото Кралство, античките историчари Манетон, Диодор и Херодот прикажуваат многу негативен опис на карактерот на Куфу. Благодарение на овие документи, опстојува нејасната слика за личноста на Куфу.Thomas Schneider: Lexikon der Pharaonen. Albatros, Düsseldorf 2002, , page 100–104.
Име Името на Куфу било посветено на земното божество Кнум, што може да укаже на зголемување на популарноста и на верското значење на Кнум. Всушност, неколку кралски и религиозни титули воведени во неговото време може да укажат дека египетските фараони сакале да го нагласат нивното божествено потекло и статус со посветување на нивните официјални имиња на картри на одредени божества. Куфу можеби се сметал себеси за божествен творец, улога што веќе му била дадена на Кнум, богот на земјата, создавањето и растот. Како последица на тоа, кралот го поврзал името на Кнум со своја. Полното име на Куфу (Кнум-Куфу) значи „Кнум ме заштитува“.Rosalie F. Baker, Charles F. Baker: Ancient Egyptians: People of the Pyramids (= Oxford Profiles Series). Oxford University Press, 2001, , page 33.
Куфу е добро познат под неговото хеленизиранио име Кеопс или Киопс (, име со кое го именуваат Диодор и Херодот) и помалку познат под друго хеленизирано име, Суфис (, според Манетон).Thomas Schneider: Lexikon der Pharaonen. Albatros, Düsseldorf 2002, , page 100–104. Ретка верзија на името на Куфу, која се користи од страна на Јосиф, е Софи ().Flavius Josephus, Folker Siegert: Über Die Ursprünglichkeit des Judentums (Contra Apionem) (=Über die Ursprünglichkeit des Judentums, Volume 1, Flavius Josephus. From: Schriften Des Institutum Judaicum Delitzschianum, Westfalen Institutum Iudaicum Delitzschianum Münster). Vandenhoeck & Ruprecht, Göttingen 2008, Арапските историчари, кои запишале мистични приказни за Куфу и пирамидите во Гиза, го нарекле Саурид () или Салхук (سلهوق).Gerald Massey: The natural genesis, or, second part of A book of the beginnings: containing an attempt to recover and reconstitute the lost origins of the myths and mysteries, types and symbols, religion and language, with Egypt for the mouthpiece and Africa as the birthplace, vol. 1. Black Classic Press, 1998, , p.224-228.
Семејство десно|мини|255x255пкс| Портрет на Снофру, татко или очув на Куфу Кралското семејство на Куфу било прилично големо. Не е сигурно дали Куфу бил всушност биолошкиот син на Снофру. Водечките египтолози сметаат дека Снофру бил таткото на Куфу, но само затоа што од подоцнежните историчари било објавено дека најстариот син или избраниот потомок го наследува престолот.Aidan Dodson & Dyan Hilton: The Complete Royal Families of Ancient Egypt. Thames & Hudson, 2004, pp.52–53 Во 1925 г. гробницата на кралицата Хетеферес I, G 7000x, била пронајдена источно од пирамидата на Куфу. Содржела многу скапоцени погребни предмети, а неколку натписи ѝ даваат титулата Мут-несут (што значи „мајка на крал“), заедно со името на кралот Снофру. Затоа, на почетокот, се чинеше дека Хетефере била сопруга на Снофру, и дека тие двајца биле родители на Куфу. Меѓутоа, од неодамна, некои се сомневаат во оваа теорија, бидејќи Хетеферес ја немала титулата Хемет-несут (што значи „кралска жена“), титула неопходна за да се потврди кралскиот статус на кралицата.Silke Roth: Die Königsmütter des Alten Ägypten von der Frühzeit bis zum Ende der 12. Dynastie (= Ägypten und Altes Testament 46). Harrassowitz, Wiesbaden 2001, , page 354 – 358 & 388. Наместо името на брачниот другар, Хетеферес го носеле само насловот Сат-нетер-кетеф (буквално: „ќерка на неговото божествено тело“, симболично: „кралска телесна ќерка“), титула што се споменува за првпат. Како резултат на тоа, истражувачите сега сметаат дека Куфу можеби не бил биолошки син на Снофру, но Снофру го легитимирал рангот и семејната позиција на Куфу преку брак. Со тоа што неговата мајка била ќерка на жив бог, бил обезбеден новиот чин на Куфу. Оваа теорија може да биде поддржана од околностите дека мајката на Куфу била погребана близу до нејзиниот син, а не во некрополата на нејзиниот сопруг, како што би се очекувало.Porter, Bertha and Moss, Rosalind: Topographical Bibliography of Ancient Egyptian Hieroglyphic Texts, Statues, Reliefs and Paintings, Volume III: Memphis, Part I Abu Rawash to Abusir. 2nd edition
Владеење лево|мини|291x291пкс| Фрагмент од гранит со Хоровото име на Куфу, Медједу Сè уште не е познато колку долго владеел Куфу со Египет, бидејќи историските подоцнежни документи се контрадикторни, а современите извори се ретки. Сепак, Кралскиот список од Торино од 19-тата династија дава 23 години владеење за Куфу.Thomas Schneider: Lexikon der Pharaonen. Albatros, Düsseldorf 2002, , page 100–104.Michael Haase: Eine Stätte für die Ewigkeit: der Pyramidenkomplex des Cheops aus baulicher, architektonischer und kulturgeschichtlicher Sicht. von Zabern, Mainz 2004, , p. 12-13. Античкиот историчар Херодот му дава 50 години, а античкиот историчар Манетон дури 63 години владеење. Овие бројки сега се сметаат за претерување или погрешно толкување на застарени извори.
Има само неколку записи за политичките активности на Куфу во и надвор од Египет. Во Египет, Куфу е документиран во повеќе натписи и статуи. Името на Куфу се појавува во натписите на Елкаб и Елефантин и во локалните каменоломи во Хатуб и Вади Хамамат. Во Сакара се пронајдени две теракотни фигури на божицата Бастет, на кои на основата е вметнато Хоровото име на Куфу. Тие се наоѓале во Сакара за време на Средното Кралство, но биле создадени за време на Куфу.Sakuji Yoshimura: Sakuji Yoshimura's Excavating in Egypt for 40 Years: Waseda University Expedition 1966–2006 – Project in celebration of the 125th Anniversary of Waseda University. Waseda University, Tokyo 2006, page 134–137, 223. десно|мини|200x200пкс| Цртеж на релјефот на Куфу од Вади Магарех.Karl Richard Lepsius: Denkmaler Abtheilung II Band III Available online see p. 2, p. 39 Во Вади Магхарех во Синај, натпис на карпа го прикажува Куфу со двојна круна. Куфу испратил неколку експедиции во обид да пронајде тиркизни и бакарни рудници. Како и сите други кралеви, како што се Секемхет, Снофру и Сахуре, кои исто така се прикажани таму на импресивни релјефи, тој бил во потрага по овие два скапоцени материјали.James Henry Breasted: Ancient Records of Egypt: The first through the seventeenth dynasties. University of Illinois Press, New York 2001, , page 83–84. Куфу, исто така, одржувал контакти со Библос. Тој испратил неколку експедиции до Библос во обид да тргува со бакарни алати и оружје за скапоценото ливанско кедрово дрво. Овој вид на дрво било од суштинско значење за изградба на големи и стабилни погребни чамци, и навистина чамците откриени во Големата пирамида биле направени од него.Toby A. H. Wilkinson: Early Dynastic Egypt: Strategies, Society and Security. Routledge, London 2001, , page 160–161.
Нови докази за политичките активности на Куфу биле пронајдени неодамна на местото на античкото пристаниште Вади ал-Џарф на брегот на Црвеното Море, источно од Египет. Првите траги на такво пристаниште биле ископани во 1823 година од страна на Џон Гарднер Вилкинсон и Џејмс Бартон, но местото брзо било напуштено и потоа заборавено. Во 1954 година, француските научници Франсоа Биси и Рене Чабот-Морисо повторно го ископувале пристаништето, но биле прекинати од Суецката криза во 1956 година. Во јуни 2011 година, археолошкиот тим предводен од француските египтолози Пјер Талет и Григори Маруард, организирани од Францускиот институт за ориентална археологија (ИФАО), започнале да работат на локацијата. Меѓу другите материјали, била пронајдена и збирка од стотици папирусни фрагменти.Pierre Tallet, Gregory Marouard: Wadi al-Jarf - An early pharaonic harbour on the Red Sea coast. In: Egyptian Archaeology, vol. 40, Cairo 2012, p. 40-43.
Десет од овие папири се добро сочувани. Поголемиот дел од овие документи датираат до 27 година од владеењето на Куфу и опишуваат како централната администрација испратила храна и набавки на морнарите и приградските работници. Датирањето на овие важни документи е обезбедено со фрази карактеристични за времето на Старото Кралство, како и фактот дека писмата се адресирани до самиот крал, користејќи го неговото Хорово име. Ова било типично кога кралот кому му се обраќаат бил сѐ уште жив, а кога владетелот веќе бил мртов, му се обраќале со неговото име од картушата или роденото име. Еден документ е од особен интерес: дневникот на Меер, официјален претставник вклучен во изградбата на Големата пирамида. Користејќи го дневникот, истражувачите успеаја да реконструираат три месеци од неговиот живот, обезбедувајќи нов увид во секојдневниот живот на луѓето од Четвртата династија. Овие папируси се најраните примери на отпечатени папируси некогаш пронајдени во Египет. Друг натпис, кој се наоѓа на варовничкиот ѕид на пристаништето, го споменува шефот на кралските писари кој ја контролира размената на стоки: Иду.
Споменици и статуи десно|мини|253x253пкс| Статуа од слонова коска на Куфу со детали мини|Главата на Куфу. Старо Кралство, 4-та династија, околу 2400 г. п.н.е. Државен музеј на египетската уметност, Минхен