Множина — граматички облик на именка што означува количина предмети, поими, суштества или појави кои се повеќе од еден, додека во словенската група јазици се употребува за количина поголема од два.

Заедно со еднината, денес во повеќето индоевропски јазици множината е единствениот граматички број. Во некои јазици на зборот му се додава наставка кога тој покажува множина. На пример, во англискиот јазик во кој на зборовите во множина им се додава “s“ (главно), понекогаш и "es", па дури и "ies" (пример, dollar е во еднина, а dollars е во множина).

Сите европски јазици имаат множина. Во некои јазици, како што се арапскиот или хебрејскиот, има необични форми, а тоа се: "нулар" (ништо или нула објекти), "тријал" (три објекти) и "паукал" (неколку објекти). Повеќето светски јазици ја користат едноставниот облик на множина.

Некои јазици немаат множина. Овде спаѓаат јапонскиот, корејскиот и кинескиот јазик, како и некои други источноазиски јазици.

Во македонскиот јазик зборовите кои означуваат множина најчесто се обележуваат со буквата “и“, но можно е и користењето на “а“ и “е“.

Облици на множината во македонскиот јазик

Избројана множина: три дена, неколку дена; два петла; два кладенца итн.

Обична множина: Македонец - Македонци; граѓанин - граѓани, селанец - селани, скопјанец - скопјани, но Германец - Германци; Турчин - Турци; старец - старци; театар - театри; Грк - Грци; ден - дни, денови; смок - смоци, смокови; крст - крстови; леб - лебови; нож - ножеви; крај - краеви, но: кеј - кејови; крал - кралеви и кралови; зет - зетеви и зетови; меч - мечеви; ветар - ветрови; оган - огневи и огнови;

Збирна множина: дол - долишта; крај - краишта; роб - робје; кол - колје; друм - друмје; камен - камење, камења; ремен - ремење, ремења итн.; град - градје; рид - ридје; пат - патје; паќе (=патишта).

Избројана множина Избројаната множина е посебен граматички облик во македонскиот јазик која се јавува кај дел од именките од машки род што завршуваат на согласка. Овој облик се употребува кога пред именката стои кардинален број (два, три, пет, десет итн.) или прилогот за количество колку.Блаже Конески, Граматика на македонскиот литературен јазик, Култура, Скопје, 1982, стр. 219.Круме Кепески, Македонска граматика, Просветно дело, Скопје, 1990, стр. 72.

Од историско-јазичен аспект, избројаната множина претставува рефлекс и остаток од некогашната двоина во словенските јазици.

Образување Обликот за избројана множина се образува со додавање на наставката -а на крајот од именката (на местото на основната согласка), за разлика од обичната множина која кај машкиот род најчесто завршува на -и, -ови или -еви Живко Цветковски, „Видови множина кај именките“, Институт за македонски јазик, ноември 2018.

Кај едносложни именки: Наставката -а се додава директно на основата. два стола (обична множина: столови) два вола (обична множина: волови) два коња (обична множина: коњи) три прста (обична множина: прсти) Кај повеќесложни именки: Доколку именката содржи непостојано а или е, таа самогласка се губи пред да се додаде наставката. два учебника (еднина: учебник, обична множина: учебници) три зајака (еднина: зајак, обична множина: зајаци) пет молива (еднина: молив, обична множина: моливи)

+ Споредба помеѓу формите за множина Еднина Обична множина (неопределено мноштво) Избројана множина (со број) стол многу столови два стола вол многу волови два вола бит поворка битови осум бита молив многу моливи пет молива учебник сите учебници три учебника

Специфичности и правописни правила Разлика меѓу лица и нелица (предмети и животни): Избројаната множина со наставка -а е задолжителна за предмети, поими и животни. Таа не се користи за лица (луѓе), каде што нормата налага употреба на обична множина во комбинација со машколичносни облици за броевите (на пр. двајца ученици, тројца работници). Облиците од типот пет ученика се сметаат за отстапување од стандардот, но се делумно допуштени во административниот стил. Животните од машки род на согласка редовно ја примаат оваа наставка (на пр. два коња, три зајака), бидејќи за нив не постојат машколичносни облици на броевите. Употребата на обична множина за лица со обични броеви (на пр. *два луѓе) е граматички неправилна, бидејќи зборот луѓе веќе претставува суплетивна обична множина. Забрана за членување: Обликот за избројана множина никогаш не се членува. Доколку именката придружена со број треба да се определи (членува), таа задолжително преминува во обична множина (на пр. Ги зедов трите моливи, а не *трите молива). По сложени броеви што завршуваат на еден: По сложените броеви што завршуваат на единица (21, 31, 41 итн.), македонската граматичка норма налага именката да се употребува во нејзиниот основен облик во еднина, а не во избројана множина (на пр. 21 денар, 31 ден, а не *21 денара, *31 дена). Случајот со именката „пат“: Кај именката пат, избројаната множина зависи од значењето на зборот: Кога означува друм или правец, обликот гласи пата (на пр. Ги поминавме двата пата, изведено од хипотетичката основа за едносложна множина *патови). Кога означува еднократност или повторување на дејство, обликот гласи пати (на пр. Ти кажав три пати), што претставува архаична јазична реткост задржана во нормата.

Лексикографска обработка во речниците Во постојните речници на македонскиот јазик (печатени и семрежни), избројаната множина не се наведува систематски за сите именки од машки род. Официјалните толковни речници најчесто го бележат овој облик само како исклучок кај одредени лексеми (означена со кратенката избр. мн. или со појаснувањето по броеви), додека за поголемиот дел од именките корисникот мора сам да го изведе обликот потпирајќи се на граматичките правила.

Наводи

Категорија:Граматички број