Primula veris (син. Primula officinalis) — вид тревесто повеќегодишно цветно растение кое припаѓа на родот Primula од семејството јаглики (Primulaceae). Видот е автохтон низ поголемиот дел од умерена Европа и западна Азија, и иако отсуствува од посеверните области, вклучително и од поголемиот дел на северозападна Шкотска, повторно се појавува во Скандинавија. Со вкрстување на овој вид и обичната јаглика (Primula vulgaris) се добива хибридот Primula × polyantha (лажна јаглика), кој луѓето често го мешаат со Primula elatior – билка што се среќава значително поретко.
Опис и распространетост Primula veris е полузимзелено растение кое расте од 10 до 30 см. Листовите, дршките на цветовите и соцветието, како и чашката, се покриени со повеќеклеточни влакна. Листовите формираат розета и имаат јајцевидна, елиптична или долгнавеста форма. Во основата се срцевидни, рамни или клиновидни, па нагло се стеснуваат во делумно крилеста рачка. За време на цветањето рачката достигнува околу 6 см, а подоцна дополнително се издолжува. Рабовите им се неправилно запчести, додека горниот дел од листот е зелен до сиво-зелен (гола површина или со ретки влакненца), а долниот е сиво-бел поради густите влакна. Соцветието е од штитовиден тип, издигнато на носечка дршка долга до 20 см, со поединечни цветни дршки од 1 до 2 см. Брактеите се линејно-ланцетни, со должина од 2 до 7 мм и се заострени на самиот врв. Чашката е ѕвонеста, долга 10–20 мм, еднобојна, покриена со жлездести влакна, поделена на триаглести сегменти кои се издолжуваат во тесни и остри врвови. Венчето е со пречник до 25 mm, со интензивна жолта боја; венечната трубичка може да биде подолга или покуса од чашката; слободните делови се обратно-срцевидни, со оранжова дамка во основата. Прашниците имаат исклучително кратки дршки (филаменти). Плодната кутијка е јајцевидна и се протега до половина од должината на чашката. Семките се темнокафеави со брадавичеста површина.
Во Македонија се среќава на тревести места, во грмушести предели и во шумски заедници, кои се протегаат од низинските подрачја сè до високите планински врвови (до 2400 метри надморска височина).
Варијабилност
Primula veris subsp. veris има речиси мазни листови од долната страна; иако не е потврден на терен во Македонија, одделни автори го забележуваат. Primula veris subsp. columnae се одликува со срцевидна основа на листот, речиси некрилеста дршка и густи влакненца од долната страна. Ова е широко застапено растение кај нас, евидентирано на сите планини, ридски предели и клисури. Primula veris subsp. canescens се препознава по сивкастите, густи влакненца од долната страна на листот и по ламината што постепено се прелева во широко крилеста дршка. Во Македонија е забележан единствено на Скопска Црна Гора.
Хемиски состојки Коренот на ова растение содржи повеќе гликозиди (вклучувајќи ги примеверинSee for chemical structure и примулаверин), кои се деривати на метил естер на 5-метоксисалицилната киселина. Специфичниот мирис на сувиот корен, кој наликува на анетол или метил салицилат, произлегува од фенолните агликони што се наоѓаат во него. Сувиот корен е богат со тритерпенски сапонини (примула киселина I/II), кои кај цветот се сместени во чашката, каде што сепак преовладуваат флавоноидите. Сапонините ретко можат да предизвикаат гадење или пролив, додека одредени феноли во растението може да поттикнат алергии.
Фенолот рикардин Ц е застапен кај сибирскиот подвид macrocalyx.
Галерија
Наводи
Надворешни врски Дејвидсон, Алан. Оксфордски придружник за храна (1999), „Прилеп за лов“. стр. 221
Категорија:Растителни таксони опишани од Карл Линеј Категорија:Растенија опишани во 1753 година Категорија:Флора на Турција Категорија:Флора на Русија Категорија:Флора на Иран Категорија:Флора на Европа Категорија:Лековити растенија Категорија:Флора на Македонија