Chenopodium vulvaria е растение со смрдлив мирис кое расте на гола земја во крајбрежните живеалишта во медитеранскиот регион и е поврзано со купишта измет и нарушено земјиште во внатрешноста. Потекнува од јужна Европа и западна Азија, а се проширил во северна Европа и други умерени делови од светот преку земјоделството.

Опис Едногодишно растение до 60 цм високо, сиво-зелено, густо покриено со меурести влакна и со непријатна миризба. Стеблото од основата разгрането, со полегнати, приподигнати и вертикални гранчиња. Листовите последователни, ромбични до јајцевидно-ромбични, 1-2 цм долги, 1-1,5 пати подолги отколку широки, на врвот заострени или тапи, во основата одеднаш стеснети во дршка помала од ламината. Долната страна на листот сиво-бела од брашнестиот налеп, одн. од многубројните меурести влакна. Цветовите групирани во групи, а тие пак во мали, збиени класовидни или метличести безлисни соцветија во пазувите на листовите и по врвовите на гранчињата. Ливчињата на перијантот 5, скоро до половината сраснати помеѓу себе, обично целокрајни, зелени, со слабо грбесто задебелување на врвот и со густи меурести влакна. Прашниците 3-5. Плодникот со 2 кончести жига. Семките вертикално сплескани, лековидни, светликави, делумно обвиени од ливчињата на перијантот. мини| Отворен цвет (зголемен)

Таксономија Chenopodium vulvaria традиционално бил член на растението Chenopodiaceae, но генетските студии покажале дека тие не се разликуваат од Amaranthaceae (амаранти) и затоа сега се комбинирани. Главната разлика била во тоа дека имаат зелени перианти (тепали) и плодовите се расцепени кога се зрели, додека тепалите се кафеави кај амарантите, а плодовите не се расцепени. Овие разлики ја идентификуваат потфамилијата Chenopodioideae според системот APG III.

Прв пат било опишано од Линеј во „Species Plantarum“, том. 1, стр. 220. мини| Семиња Со текот на годините биле објавени одредени синоними, како Blitum foetidum Hill (1757), Anserina foetida (Lam.) Montandon (1856) и Chenopodium rhombicum (Murr) F. Dvorak (1986), но ниту еден не е зачуван. Целосна листа може да се најде во Синонимските контролни листи на растенијата во светот.

Со текот на годините биле опишани неколку варијанти, на пр. Chenopodium vulvaria var. microphyllum Moq. (1840), но моментално не се прифатени.

Бројот на хромозоми е 2n = 18. мини| Микрографија на неотворените цветови, на која се гледаат жлездестите влакна

Распространетост и статус мини| Листовите се типично ромбни и без заби. Автохтоната дистрибуција на Chenopodium vulvaria не е сосема сигурна, но најверојатно се наоѓала околу медитеранскиот и атлантскиот брег на јужна Европа и Северна Африка, ширејќи се на север преку повторени воведувања кои не опстојувале. Во последно време се проширило во многу други области низ целиот свет, како Северна и Јужна Америка, Африка и Австралазија.

Chenopodium vulvaria сè уште не е проценета за нејзиниот глобален статус, но во Франција Chénopode fétide е честа појава на југ и генерално има статус на незагрозен вид, во Пикардија е класифицирана како критично загрозен вид, додека е VU (ранлива) во Бретања е ранлива а, во Алзас и Долна Нормандија загрозена. Во Горна Нормандија се смета за исчезната.

Распространетост во Македонија Chenopodium vulvaria расте по ѓубришта, зеленчуковите градини, покрај градските и селските населби, по крајбрежја на реки и езерата.

Познат за Скопје, Штип, Нов Дојран, Кавадарци - Ржановска Река, околината на Преспанското Езеро помеѓу селата Езерани и Перово, Галичица.

Се наведува за Кочани, Скопје - Водно, Долно Количани и Кучково, Куманово - с. Дрењак, клисура на река Радика, селата Жировница и Скудриње и манастирот Св. Јован Бигорски, Македонски Брод - селата Модриште, Самоков и Дворце, Штип - с. Крив Дол, Валандово - с. Пирава, Гевгелија - с. Сретеново, Маврово - с. Врбен, Јабланица - с. Мали Влај, Битола - с. Ѓавато, Охрид - селата Трпејца и Лабуништа.

Живеалиште и екологија Типично е за гола земја и исчезнува како што напуштеното земјиште претрпува природна сукцесија. Во Северна Европа се наоѓал во купишта измет, покрај патиштата и во основата на ѕидовите, што доведува до претпоставка дека станува збор за археофит кој често бил воведуван од југ, преку разни транспортни патишта. мини| Типично живеалиште во крајбрежните тревни површини во естуарот на Темза мини| Chenopodium vulvaria расте како плевел на обработливо поле во Австрија Опрашувањето кај Chenopodium vulvaria обично се врши или со ветер или со самоопрашување, но нема конкретни студии.

Забележани се девет видови инсекти кои се хранат со Chenopodium vulvaria. Една од нив е лисна вошка, Hayhurstia atriplicis (L.), која се наоѓа на листовите. Исто така, постојат осум видови на Lepidoptera (молци) кои се поврзани со него во Британија. Ларвите на Eupithecia simpliciata и Pelurga comitata (L.) се хранат со цветовите и плодовите. Останатите гасеници ги јадат лисјата и корењата: Caradrina morpheus,Trachea atriplicis Discestra trifolii, Lacanobia oleracea (L.), Agrotis exclamationis (L.) и Agrotis ipsilon (Hufnagel). Ниту едно од овие не е се храни само со Chenopodium vulvaria, а повеќето од нив се хранат со широк спектар на растенија.

Употреба Средновековните билкари го користеле Chenopodium vulvaria главно за гинеколошки потреби. Калпепер бил воодушевен во својата пофалба за ова растение: „често е речиси на секое ѓубриште. Божјите дела му се дадени на човекот, неговите лекови се вообичаени и евтини и лесно се наоѓаат. Го препорачувам како универзален лек за матката и таков лек што лесно, безбедно и брзо ќе ја излечи секоја нејзина болест.“ Сепак, до 20 век, прилично ја изгубило популарноста кај билкарите.

Наводи

Надворешни врски

Рачен третман на Џепсон Профил на растенија од USDA Флора на Северна Америка

Категорија:Растителни таксони опишани од Карл Линеј Категорија:Растенија опишани во 1753 година Категорија:Дива лобода Категорија:Флора на Македонија Категорија:Страници со непрегледан превод