Dysphania ambrosioides е едногодишна или краткотрајна повеќегодишна билка по потекло од Америка.
Опис Едногодишно или повеќегодишно растение до 100 цм високо, од основата разгрането, силно ароматично, влакнесто, со куси и долги влакна, а покрај нив и со приседнати жлезди. Листовите најчесто широко-ланцетни до елиптични, во основата обично клиновидно стеснети во покуса дршка, по работ целокрајни до неправилно назабени, понекогаш неправилно насечени, запците еднакви или нееднакви. Листовите влакнести од обете страни, а жлездите се само на долната страна. Цветовите во групи, а тие пак се групирани во странични цилиндрични соцветија во пазувите на листовите, а сите заедно формираат едно силно разгрането метличесто соцветие. Брактеите на соцветијата кон врвот стануваат помали. Ливчињата на перијантот 5, во основата сраснати помеѓу себе, зелени, со тесен ципест раб, на врвот заокруглени, голи или со ретки обични или жлездести влакна. Прашниците 5, со широки лентовидни филаменти. Плодникот со 2-3 жига. Семките вертикално сплескани, темнокафеави и светликави.
Распространетост во Македонија По песокливи места и покрај згради во населени места. Познато за Неготино - с. Криволак; Крушево; Струмица - Банско, с. Куклиш и с. Водоча, Прилеп, Валандово - с. Мравинци, Кавадарци – с. Марена, Валандово - с. Пирава, Гевгелија - с. Стојаково, с. Богданци.
Хемија мини| Dysphania ambrosioides – MHNT Есенцијалното масло добиено од епазот е богато со аскаридол, чиј удел може да достигне до 70%, а покрај него содржи и лимонен, п-цимен, како и помали количества од различни други монотерпени и нивни деривати, меѓу кои α-пинен, мирцен, терпинен, тимол, камфор и транс-изокарвеол. Аскаридолот (1,4-пероксидо-п-мент-2-ен) претставува релативно необична компонента кај зачинските растенија. Значаен дел од карактеристичниот состав и својства на болдото, исто така, се должи на присуството на овој монотерпенски пероксид.
Аскаридолот е соединение со одредена токсичност и има остар и непријатен вкус. Во чиста состојба, при загревање може нагло да се разложи. Сепак, при ова разложување не се ослободува особено голема количина енергија, бидејќи прекинувањето на кислородната врска не доведува до целосно распаѓање на молекулата. Содржината на аскаридол е помала во епазотот од Мексико отколку во епазотот одгледуван во Европа или Азија.
Токсичност Луѓе починале од предозирање со есенцијални масла од D. ambrosioides (што се припишува на содржината на аскаридол). Симптомите вклучуваат тежок гастроентеритис, болка, повраќање и дијареја, вртоглавица, главоболка, привремена глувост, оштетување на бубрезите и црниот дроб, конвулзии, парализа, смрт.
Употреба
Кулинарски мини| Листови од Dysphania ambrosioides Се собира пред да се направи семе и се користи како лиснат зеленчук, билка и билен чај, поради неговата силна арома и вкус. Мирисот на D. ambrosioides е силен и уникатен.
Иако традиционално се користи со црн грав за вкус и неговите својства, понекогаш се користи и за ароматизирање на други традиционални мексикански јадења. Често се готви во пржен бел ориз и е важна состојка за правење зелена салса за чилакили.
На Филипините, тоа е карактеристична билка која се користи во пилешка каша различна од истоимениот мексикански пипијан.
Земјоделски Есенцијалните масла од D. ambrosioides содржат терпенски соединенија, од кои некои имаат природни способности за пестициди. Го инхибира растот на блиските видови, па затоа е најдобро да се одгледува на растојание од другите растенија.
Наводи
Надворешни врски
Страниците за зачини на Гернот Кацер Третман на добиток со лековити растенија: Корисно или токсично? Хеноподиум амброзиоидес Dysphania ambrosioides во флората на Северна Америка
Категорија:Мексиканска кујна Категорија:Растителни таксони опишани од Карл Линеј Категорија:Растенија опишани во 1753 година Категорија:Лиснат зеленчук Категорија:Билки Категорија:Мирисливи лободи Категорија:Флора на Македонија