Вјелички Циркул (, ) — управна единица на Австриското Царство во Кралството Галиција и Лодомерија во годините 1773—1782.
Историја Вјеличкиот Циркул со седиште во Казимјеж бил основан во 1773 година на полски земјишта заземени од Австрија за време на Првата поделба на Полска. Првично беше поделен на девет дистрикти (окрузи):
Бјала Бохња Дембно Јорданув Мишлењице Нови Сонч Нови Тарг Вјеличка Живјец
Оваа поделба не траела долго — на конференцијата на Дворската канцеларија на 14 март 1774 г., било наведено дека толку голем број окрузи може да се оправда единствено ако нивните раководители се соочени со бројни и важни задачи. Затоа, воспоставен е општ принцип дека со текот на времето ќе биде потребно значително намалување на нивниот број. Во согласност со овој став, на 21 јуни 1774 г., гувернерот ги презентирал своите предлози за реорганизација. Како одговор, тој добил декрет од 3 август 1774 г., во кој бил информиран дека царицата Марија Терезија Хабсбург изразила согласност во принцип за предложените измени — под услов нивното спроведување да не ја одложи работата за воведување на даночниот систем и урбаната регулатива. Во следниот спомен од 11 октомври 1774 г., гувернерот презентираше подробен план за реорганизација, кој беше одобрен со резолуција на Дворската канцеларија од 14 март 1775 г. Како последица на овие дејства, бројот на окрузи во Вјеличкиот Циркул беше намален на три:
Нови Сонч (од претходните: Нови Санч и Нови Тарг), Вишњич (од претходните: Бохња, Дембно и Вјеличка), Затор (од претходните: Бјала, Јорданув, Мишлењице и Живјец).
Промена на полско-австриската граница Треба да се напомене дека полско-австриската граница во околината на Вјеличкиот Циркул првично (од 1772 г.) го вклучувала и левиот брег со градот Казимјеж, каде што се наоѓало седиштето на циркулот. Според договорот склучен на 9 февруари 1776 г., Австрија го вратила тоа подрачје на Полска, што се случило на почетокот на 1777 г.
Реформа и укинување на циркулот На 2 септември 1780 г., дворската канцеларија издала декрет со кој го информирала гувернерот за новите одлуки во врска со управното приредување. Царицата Марија Терезија Хабсбург долго време планирала да воведе реформи насочени кон прилагодување на политичкиот систем на Галиција кон принципите што важеле во германските наследни земји. Донесена е клучна одлука за преобразба на постојните окрузи во циркули. Затоа, беше наредено да се започне со работа на план за реорганизација. Во исто време, беа определени главните насоки, кои требаше да ја претставуваат основата за создавање на овој план. Посебен акцент беше ставен на обезбедувањето седиштата на циркулските власти да бидат сместени што е можно поблиску до нивните центри. Иако се препорачуваше површините на поединечните циркули да бидат релативно еднакви во однос на површината, ова правило не треба да се третира премногу строго — доколку имало важни причини, можни биле отстапувања од еднаквата поделба. Исто така, беше истакнато дека месното прилагодување на седиштата на властите не треба да се менува без јасна потреба, бидејќи тоа би значело бројни тешкотии — вклучително и потребата од преместување на архивите, кои значително се зголемија во осум години. Конечно, беше нагласена важноста од соодветен избор на раководен персонал за пополнување на нови позиции.
Во согласност со усвоените упатства, на 1 декември 1780 г. беше подготвен споменик, во кој беше претставен проект за нова управна поделба на Галиција на 18 помали циркули врз основа на постојните осумнаесет окрузи:
Округ Нови Сонч – преобразуван во Сонченски Циркул, Округ Вишњич – преобразуван во Бохењски Циркул, Округ Затор – преобразуван во Мишлењички Циркул.
Овој план бил одобрен и стапил на сила во 1782 г., што значело и укинување на Вјеличкиот Циркул.
Дополнителна литература
Barwiński, Eugeniusz (1935). Pierwsze podziały administracyjne Galicji. Ziemia Czerwieńska 1935, z. 1, s. 57-65. Grodziski, Stanisław (1971). Historia ustroju społeczno-politycznego Galicji 1772-1848, Wrocław (s. 161-165). Grossman, Henryk (1911). Rozległość Galicji po aneksji austriackiej. Kwartalnik Historyczny, tom 25, s. 472–477. Krochmal, Anna (2015). Źródła kartograficzne i historyczne do podziałów administracyjnych Galicji (1772–1918). Miscellanea Historico-Archivistica, (22), 219-235. Kutrzeba, Stanisław (1920). Historia ustroju Polski w zarysie. Wydawnictwo Poznańskiego Towarzystwa Przyjaciół Nauk, Korona. Mark, Rudolf A. (1994) Galizien unter österreichischer Herrschaft: Verwaltung, Kirche, Bevölkerung. Herder-Verlag, Marburg.
Reder, Jerzy (1974). Podziały polityczne i administracyjne Małopolski w dobie upadku dawnej Rzeczypospolitej. Palestra 18/7 (199), 88-99. Witkowski, Wojciech (2007). Historia administracji w Polsce 1764–2020. Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa.
Категорија:Циркули во Галиција Категорија:Држави и територии настанати во 1773 година Категорија:Држави и територии распаднати во 1782 година