Пилзненски Циркул (, ) — управна единица на Австриското Царство во Кралството Галиција и Лодомерија во годините 1773—1782.

Историја Пилзненскиот Циркул со седиште во Жешув бил основан во 1773 година на полски земјишта заземени од Австрија за време на Првата поделба на Полска. Првично беше поделен на десет дистрикти (окрузи):

Баранув Бјеч Домброва Дукла Колбушова Кросно Лањцут Пилзно Пшеворск Сенѓишув

Оваа поделба не траела долго — на конференцијата на Дворската канцеларија на 14 март 1774 г., било наведено дека толку голем број окрузи може да се оправда единствено ако нивните раководители се соочени со бројни и важни задачи. Затоа, воспоставен е општ принцип дека со текот на времето ќе биде потребно значително намалување на нивниот број. Во согласност со овој став, на 21 јуни 1774 г., гувернерот ги презентирал своите предлози за реорганизација. Како одговор, тој добил декрет од 3 август 1774 г., во кој бил информиран дека царицата Марија Терезија Хабсбург изразила согласност во принцип за предложените измени — под услов нивното спроведување да не ја одложи работата за воведување на даночниот систем и урбаната регулатива. Во следниот спомен од 11 октомври 1774 г., гувернерот презентираше подробен план за реорганизација, кој беше одобрен со резолуција на Дворската канцеларија од 14 март 1775 г. Како последица на овие дејства, бројот на окрузи во Пилзненскиот Циркул беше намален на три:

Кросно (од претходните: Дукла, Кросно, Лањцут и Пшеворск) Лежајск (од претходните: Баранув, Колбушова и Сенѓишув), Тарнув (од претходните: Бјеч, Домброва и Пилзно).

Во Пилзненскиот Циркул (во Округ Кросно) постоела ексклава на Самборскиот Циркул (Округ Лиско), која се состоела од градот Јаслиска и неговата околина.

Промена на полско-австриската граница Треба да се напомене дека полско-австриската граница првично (од 1772 г.) имала поинаков опсег. Во соседниот Белски Циркул, Австрија, исто така, окупирала и јужните региони на Лублинското Војводство со градовите Билгорај, Фрампол, Горај, Јанув, Модлибожице и Закликув. Според договорот склучен на 9 февруари 1776 г., Австрија ги вратила тие подрачја на Полска. Бидејќи отстапениот дел од регионот Билгорај ги одделувал западните области на Белскиот Циркул (поранешен Округ Уланув) од остатокот, тие биле конечно вклучени во Округ Лежајск во Пилзненскиот Циркул. Во исто време, мало парче земја во близина на Лухув било одвоено од Пилзненскиот Циркул кон Полска.

Реформа и укинување на циркулот На 2 септември 1780 г., дворската канцеларија издала декрет со кој го информирала гувернерот за новите одлуки во врска со управното приредување. Царицата Марија Терезија Хабсбург долго време планирала да воведе реформи насочени кон прилагодување на политичкиот систем на Галиција кон принципите што важеле во германските наследни земји. Донесена е клучна одлука за преобразба на постојните окрузи во циркули. Затоа, беше наредено да се започне со работа на план за реорганизација. Во исто време, беа определени главните насоки, кои требаше да ја претставуваат основата за создавање на овој план. Посебен акцент беше ставен на обезбедувањето седиштата на циркулските власти да бидат сместени што е можно поблиску до нивните центри. Иако се препорачуваше површините на поединечните циркули да бидат релативно еднакви во однос на површината, ова правило не треба да се третира премногу строго — доколку имало важни причини, можни биле отстапувања од еднаквата поделба. Исто така, беше истакнато дека месното прилагодување на седиштата на властите не треба да се менува без јасна потреба, бидејќи тоа би значело бројни тешкотии — вклучително и потребата од преместување на архивите, кои значително се зголемија во осум години. Конечно, беше нагласена важноста од соодветен избор на раководен персонал за пополнување на нови позиции.

Во согласност со усвоените упатства, на 1 декември 1780 г. беше подготвен споменик, во кој беше претставен проект за нова управна поделба на Галиција на 18 помали циркули врз основа на постојните осумнаесет окрузи:

Округ Кросно – преобразуван во Дукелски Циркул, Округ Лежајск – преобразуван во Жешувски Циркул, Округ Тарнув – преобразуван во Тарнувски Циркул.

Овој план бил одобрен и стапил на сила во 1782 г., што значело и укинување на Пилзненскиот Циркул.

Дополнителна литература

Barwiński, Eugeniusz (1935). Pierwsze podziały administracyjne Galicji. Ziemia Czerwieńska 1935, z. 1, s. 57-65. Krochmal, Anna (2015). Źródła kartograficzne i historyczne do podziałów administracyjnych Galicji (1772–1918). Miscellanea Historico-Archivistica, (22), 219-235. Kutrzeba, Stanisław (1920). Historia ustroju Polski w zarysie. Wydawnictwo Poznańskiego Towarzystwa Przyjaciół Nauk, Korona. Mark, Rudolf A. (1994) Galizien unter österreichischer Herrschaft: Verwaltung, Kirche, Bevölkerung. Herder-Verlag, Marburg.

Reder, Jerzy (1974). Podziały polityczne i administracyjne Małopolski w dobie upadku dawnej Rzeczypospolitej. Palestra 18/7 (199), 88-99. Witkowski, Wojciech (2007). Historia administracji w Polsce 1764–2020. Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa.

Категорија:Циркули во Галиција Категорија:Држави и територии настанати во 1773 година Категорија:Држави и територии распаднати во 1782 година