мини|Фреска на Теодора од манастирот Високи Дечани Теодора-Евдокија (; околу 1330 – по 1381 година) била српска принцеза од династијата Немањиќ и деспотица на Куманово како сопруга на деспотот Дејан. Таа била ќерка на српскиот крал Стефан Урош III Дечански и византиската принцеза Марија Палеологина, а со тоа претставувала припадничка на две од најзначајните владетелски династии на средновековниот Балкан – Немањиќите и Палеолозите.
Најпозната е како мајка на Константин Драгаш, од кого потекнувала византиската царица Елена Драгаш, сопруга на царот Мануил II Палеолог и мајка на последниот византиски цар Константин XI Палеолог.
Потекло Теодора била родена околу 1330 година како најмладо дете на кралот Стефан Урош III Дечански од неговиот втор брак со Марија Палеологина. По татко припаѓала на српската династија Немањиќ, која во тоа време се наоѓала на врвот на својата политичка моќ, а по мајка потекнувала од византиската царска династија Палеолог.
Нејзиниот дедо по мајчина линија бил Јован Комнин Палеолог, управител на Солун и син на византискиот цар Михаил VIII Палеолог, обновителот на Византиското Царство во 1261 година. Баба ѝ била Ирина Метохитиса, припадничка на угледното византиско семејство Метохит. На тој начин Теодора претставувала директен потомок на царот Михаил VIII Палеолог.
Таа имала брат Симеон Урош и сестра Јелена од истиот брак на своите родители, како и полубрат Стефан Душан, подоцнежниот српски цар, од првиот брак на нејзиниот татко.
Детство Детството на Теодора било обележано со династички судири. Во 1331 година, додека таа сè уште била дете, нејзиниот полубрат Стефан Душан, потпомогнат од српското благородништво, го соборил кралот Стефан Дечански и ја презел власта. Наскоро потоа Дечански бил затворен и убиен, а Душан станал единствен владетел на Србија.
По падот на својот сопруг, Марија Палеологина безуспешно се обидела да обезбеди престол за својот син Симеон Урош. Откако не успеала во тоа, се замонашила и починала во 1355 година.
Брак Околу 1347 година Теодора се омажила за велможот Дејан, кој бил еден од најистакнатите благородници во царството на Стефан Душан. По склучувањето на бракот, Душан му ја доделил високата титула севастократор, а подоцна Дејан ја носел и титулата деспот. Тој управувал со обемна област во североисточна Македонија, со средишта во Куманово, Жеглигово и околните краишта.
Во манастирот Високи Дечани е зачувана фреска на која е прикажана Теодора, што претставува едно од ретките нејзини современи ликовни претставувања.
Потомство Од бракот со деспотот Дејан се родиле три деца:
Јован Драгаш, кој починал околу 1378 година; Теодора Драгаш, која најпрво се омажила за жупанот Жарко, а потоа за Ѓураѓ I Балшиќ; Константин Драгаш, еден од најзначајните владетели во источна Македонија кон крајот на XIV век. Тој бил татко на Елена Драгаш, сопруга на византискиот цар Мануил II Палеолог и мајка на царевите Јован VIII и Константин XI Палеолог.
Преку својот син Константин, Теодора станала баба на византиската царица Елена Драгаш и прабаба на последните двајца византиски цареви од династијата Палеолози, што ѝ обезбедува значајно место во родословието на доцновизантиската царска куќа.
Замонашување Како и нејзината мајка, Теодора подоцна се повлекла од световниот живот и се замонашила. При примањето на монашкиот постриг го добила името Евдокија, по што во историографијата најчесто се споменува како Теодора-Евдокија.
Во една повелба од 1379 година се споменува монахињата Евдокија заедно со својот син Константин како дарители на манастирот Хиландар на Света Гора. Ова е едно од последните сигурни сведоштва за нејзиниот живот, поради што се смета дека починала по 1381 година.
Категорија:Династија Немањиќ