Asplenium scolopendrium, е зимзелена папрат од семејството Aspleniaceae, по потекло од Северната полутопка.

Опис Највпечатливата и необична карактеристика на папратот се неговите едноставни, неподелени листови во облик на ремен. Постои наводна сличност на листовите со јазикот на машки обичен елен. мини|Asplenium scolopendrium мини|Asplenium scolopendrium sori мини|Asplenium scolopendrium prothallus мини|Млад спорофит од Asplenium scolopendrium

Таксономија Карл Линеј прв го дал биномното име Asplenium scolopendrium на папратот во неговото дело Species Plantarum од 1753 година. Латинскиот специфичен епитет scolopendrium е изведен од грчкиот збор skolopendra, што значи стоногалка; ова се должи на тоа што шарата на спори потсетува на нозете на многуноги.

Глобална филогенија на Asplenium објавена во 2020 година го поделила родот на единаесет клади, со неформални имиња во исчекување на понатамошно таксономско проучување. A. scolopendrium припаѓа на поткладата Phyllitis од кладата Phyllitis. Членовите на кладот Phyllitis имаат неподелени или пердувести листови со дебела, кожеста текстура, перзистентни лушпи на стеблото и често поседуваат анастомозирачки вени. Членовите на поткладата Phyllitis имаат неподелени листови со слободно разгранети вени и единечни или парни сори. Тие се распространети низ северната хемисфера. Доколку се дефинираат така што го вклучуваат и поранешниот А. komarovii, A. scolopendrium го сочинува поранешниот сегрегатски род Phyllitis и е сестра на A. sagittatum.

Три подвида биле прифатени во најновата ревизија на видот:

A. scolopendrium subsp. scolopendrium е по потекло од Европа, Северна Африка, Блискиот Исток и Централна Азија. Популациите во источниот Медитеран се нарекуваат A. scolopendrium var. antri-jovis. А. scolopendrium subsp. americanum е автохотно на Онтарио во Канада, САД, јужно Мексико и Хаити. Тропските популации се нарекуваат A. scolopendrium var. lindenii. А. scolopendrium subsp. japonicum, порано A. komarovii, е автохотно во источна Русија, Кина, Тајван и Јапонија.

Морфолошките разлики меѓу сортите се мали, но северноамериканската сорта americanum е тетраплоидна, додека подвидот од Стариот Свет A. scolopendrium scolopendrium е диплоиден.

Распространетост Asplenium scolopendrium е чест вид во Стариот свет:

Подвидот scolopendrium се јавува низ цела Европа (вклучувајќи го Кавказ и Британските острови). Сепак, отсуствува во североисточна Европа (Финска, Белорусија, Латвија, Литванија и Европска Русија). Надвор од Европа, расте на Блискиот Исток и Северна Африка (во Мароко, Алжир, Тунис и Либија, како и на Канарските Острови). Исто така, е воведен и на Фолкландските Острови. За разлика од неговиот американски еквивалент, европскиот сscolopendrium се користи за многу хортикултурни намени. Примероците од оваа сорта пронајдени во Северна Америка (како што се Њу Бранзвик и Онтарио во Канада и Мериленд во Соединетите Американски Држави) се сметаат за натурализирани потомци на култивирани растенија.

Во Северна Америка, се јавува во ретки, расфрлани популации на различни локации:

во мексиканските држави Чијапас, Коахуила, Нуево Леон и Оахака, како и на карипскиот остров Хиспаниола (во Хаити ). долж геолошките формации Онондага Варовник и Нијагаринска ескарпентна област во Централен Њујорк (присутен во два окрузи), Јужен Онтарио (присутен во седум окрузи) и источниот Горен Полуостров во Мичиген (присутен во два окрузи). Исклучоци се дисјунктните популации што постојат во Алабама (во Националниот резерват за диви животни Ферн Кејв, резерват за диви животни центриран околу пештера забранета во округот Џексон, Алабама, каде што значително се намалил поради нелегално собирање растенија, и неоткриена јама во округот Морган, која е исто така забранета и заштитена) и Тенеси (само во еден округ); овие јужни популации се изложени на голем ризик од истребување . Воведена популација потекнува од растенијата од Њујорк е пронајдена во Њу Џерси ; тоа е остаток од напорите од 1936 година за практикување ex-situ зачувување на популациите во Њујорк. Во 2020 година, нова популација од овие папрати била откриена во пештера со базалтни лавини во Националниот споменик Ел Малпаис, округ Цибола, Ново Мексико ; ова претставува прва потврдена популација на видот во Северна Америка западно од Мисисипи. Моментално се вршат генетски анализи и истражувања за да се утврди варијацијата на популацијата и целокупното здравје.

Во Источна Азија, А. scolopendrium subsp. japonicum е распространет на рускиот Далечен Исток, североисточна Кина и Корејскиот Полуостров, но се смета за генерално редок. Спротивно на тоа, релативно е изобилен на Јапонскиот Архипелаг.

Уникатната распространетост го привлекла вниманието на меѓународните ботаничари. Всушност, самото постоење на вакви сорти укажува дека „...овие популации се појавиле по колонизација во која била вклучена една спора“.

Во Македонија Во Македонија расте по влажните карперсти и засенчени места во планинските шуми, и претставува ретко растение. ГО има само во клисурата на реката Треска.Кирил Мицевски: Флора на СР Македонија, том 1, св. 1, стр. 61 МАНУ, Скопје, 1985

Живеалиште Растенијата растат на неутрални, богати со калциум и/или вар супстрати под листопадни дрвја, вклучувајќи влажна почва и влажни пукнатини во стари ѕидови; најчесто се наоѓаат во засенчени области. Растенијата кои растат на сонце обично се закржлавени и жолтеникави по боја, додека оние во целосна сенка се темнозелени и здрави. Дисјунктните популации на северноамериканската варијација во југоисточниот дел на САД се наоѓаат исклучиво во понорни јами или варовнички пештери. Овие популации може да бидат остатоци од постудените клими од плеистоценот.

Зачувување Најновата проценка на МСЗП за Црвениот список била спроведена во 2016 година, при што статусот на зачуваност на Asplenium scolopendrium бил наведен како вид од најмалку загриженост (LC). И покрај позитивниот статус, оваа проценка е главно ограничена на состојбата на зачувување на A. scolopendrium во Европа, за разлика од другите делови од неговиот природен опсег.

Европа Asplenium scolopendrium се наоѓа во огромното мнозинство европски земји, во широк спектар на природни средини, низ мноштво живеалишта. Исто така, може да колонизира вештачки средини, вклучително и растење во ѕидови и пукнатини од тули, особено во варовнички малтер. Понатаму, може да се шири и полово и бесполово, често формирајќи големи грутки и присутен во голема густина - во некои области се смета за многу чест.

Низ цела Европа, МСЗП проценила дека нема непосредни закани за овој вид во природни услови и предвиде дека видот може да има корист од поблагите влажни зими предвидени во различни сценарија за климатските промени. Во урбаната средина, каде што расте на вертикални површини и во пукнатини на ѕидови од тули со малтер од варовник, а видот може да биде загрозен од проекти за реновирање на ѕидовите.

Asplenium scolopendrium не е посебно заштитен вид во повеќето европски држави, меѓутоа делумно поради неговата широка распространетост, населува голем број законски заштитени подрачја низ целиот континент. И покрај ова, се смета дека е во опаѓање на бројот или дека е вид во опасност во одредени делови од својот опсег. Asplenium scolopendrium првпат бил наведен како „Ранлив“ во Националните црвени листи за Албанија во 2014 година и Норвешка во 2010 година. Се смета за „критично загрозен и редок“ во Црвената листа на растенија на Чешка од 2012 година; и „Загрозен“ во Црвената листа на Шведска од 2010 година.

Северна Америка

Соединетите Американски Држави Во САД, А. scolopendrium var. americanum бил прогласен за загрозен вид од страна на Службата за риби и диви животни на САД во 1989 година. Причините за неговата реткост моментално се истражуваат, а програмите за повторно распространување во Њујорк и на други места се во развој.

Канада Онтарио, Канада има најголем број на население од А. scolopendrium var. americanum од кој било регион, со околу 80% од сите подпопулации и околу 94% од сите единки. Папратот е пријавен на повеќе од 100 локации низ покраината, од кои се верува дека сè уште постојат околу 75. И покрај ова, A. scolopendrium var. americanum бил наведен како вид од посебна грижа според Комитетот за статус на видови во ризик во Онтарио во мај 2017 година, поради исклучително специфичните услови кои ги бара, релативно мала дистрибуција и некои подпопулации што се состојат од премалку единки.

Употреба

Одгледување Asplenium scolopendrium често се одгледува како украсно растение. Видот ја добил наградата за градинарски заслуги на Кралското хортикултурно друштво, како и сортата „Angustatum“.

Американската сорта е позната како тешка за одгледување поради ова, повеќето, ако не и сите, одгледувани единки се добиени од подвидовите на Стариот свет.

Хербална медицина Оваа папрат се користела во 1800-тите како лековито растение во народната медицина како тоник за слезина и за други намени.

Други употреби Ракопис напишан од Катарин Палмер во 18 век содржи рецепт за пиво со ова растение.

Галерија

Наводи

Хајд, ХА, Вејд, АЕ и Харисон, СГ (1978). Велшки папрати . Национален музеј на Велс. ISBN 0-7200-0210-9 . Популарна статија за папратот „Хартс тунг“ што вклучува неколку референци и дискусија за можностите за одгледување на европските и американските сорти. Статијата силно го обесхрабрува собирањето и/или одгледувањето на северноамериканската сорта.

Надворешни врски

Коментар и видео за папратите од видот Хартс Тонг во Лин Глен, Далри, Шкотска

Категорија:Растителни таксони опишани од Карл Линеј Категорија:Растенија опишани во 1753 година Категорија:Слезенка Категорија:Флора на Македонија Категорија:Папрати