Негативни и позитивни права — права што обврзуваат или недејствување (негативни права) или дејствување (позитивни права). Овие обврски можат да бидат од правен или морален карактер. Поимот позитивни и негативни права може да се примени и на правата на слобода.

Негативните права може да вклучуваат граѓански и политички права како што се слобода на говор, живот, приватна сопственост, слобода од насилни злосторства, заштита од измама, слобода на религија, habeas corpus, фер судење и правото да не се биде поробен од друг.

Позитивните права, како што првично биле предложени во 1979 година од чешкиот правник Карел Вашак, може да вклучуваат други граѓански и политички права, како што се правото на адвокат и полициска заштита на личноста и на имотот. Дополнително, тие може да вклучуваат економски, социјални и културни права поврзани со храна, домување, јавно образование, вработување, национална безбедност, војска, здравствена заштита, социјално осигурување, пристап до интернет и минимален животен стандард. Во описот на човековите права на „трите генерации“, негативните права често се поврзуваат со првата генерација права, додека позитивните права се поврзуваат со втората и третата генерација.

Верувањето во разликата помеѓу позитивните и негативните права генерално го одржуваат или нагласуваат либертаријанците, кои веруваат дека позитивните права не постојат сè додека не се создадат со договор. Универзалната декларација за човекови права на Обединетите нации ги наведува и позитивните и негативните права (но не ги идентификува како такви). Уставите на повеќето либерални демократии ги гарантираат негативните права, но не сите ги вклучуваат позитивните права. Позитивните права често се гарантирани со други закони, а поголемиот дел од либералните демократии им обезбедуваат на своите граѓани јавно финансирано образование, здравствена заштита, социјално осигурување и надоместоци за невработеност. Некои филозофи не се согласуваат дека разликата помеѓу негативните и позитивните права е корисна или валидна.

Кога негативните и позитивните права се во конфликт Правата се сметаат за неотуѓиви. Сепак, во пракса ова често се зема како степенуван апсолутизам, бидејќи правата се рангираат според нивниот степен на важност, а кршењата на помалку важните права се прифаќаат во текот на спречувањето на кршењата на поважните. Дури и ако правото да не се биде убиен е неотуѓиво, соодветната обврска на другите да се воздржат од убивање генерално има барем еден исклучок: самоодбрана. Одредени широко прифатени негативни обврски (како што се обврските за воздржување од кражба, убиство итн.) често се сметаат за prima facie, што значи дека легитимноста на обврската се прифаќа „на прв поглед“; но дури и ако не се доведуваат во прашање, таквите обврски сепак може да се рангираат за етичка анализа. Повеќето современи општества инсистираат дека треба да се земат предвид и други етички прашања пред крадењето да може да го оправда убиството. Бидејќи универзално се смета за една од највисоките обврски, обврската да не се убива е значително поголема од обврската да не се краде. Затоа прекршувањето на второто не го оправдува прекршувањето на првата.

Позитивните обврски даваат должност. Во етиката, позитивните обврски речиси никогаш не се сметаат за prima facie. Најголемата негативна обврска може да има само еден исклучок - една повисока обврска за самоодбрана. Сепак, дури и најголемите позитивни обврски генерално бараат посложена етичка анализа. На пример, лесно може да се оправда неможноста да се помогне, не само на едно, туку на неколку повредени деца, доста етички, во случај на тријажа по катастрофа. Ова разгледување ги наведе етичарите да се согласат на општ начин дека позитивните обврски обично се пониски од негативните обврски, бидејќи тие не се сигурно prima facie. Некои критичари на позитивните права (како што е Ајн Ранд) имплицитно сугерираат дека бидејќи позитивните обврски не се сигурно prima facie, тие секогаш мора да бидат договорени преку договор."Individual rights", Ayn Rand Lexicon.

Фредерик Бастја, филозоф од деветнаесеттиот век, го сумираше конфликтот помеѓу овие негативни и позитивни права велејќи:

Јан Нарвесон изјавил дека тврдењето што сугерира дека нема разлика помеѓу негативните и позитивните права, бидејќи негативните права бараат полиција и судови за спроведување е „погрешно“. Тој вели дека прашањето што некој има право да прави и дали некој го спроведува е посебно прашање. Ако правата се само негативни, тогаш тоа значи дека никој нема обврска да ги спроведува, меѓутоа, поединците имаат право да користат какви било неприсилни средства за да ја добијат соработката на другите во заштитата на тие права. Тој вели: „Разликата помеѓу негативните и позитивните е доста робусна.“ Либертаријанците сметаат дека позитивните права, кои би вклучувале право да бидат заштитени, не постојат сè додека не се создадат со договор. Сепак, оние со овој став не значат дека полицијата, на пример, не е обврзана да ги штити правата на граѓаните. Бидејќи тие склучуваат договор со своите работодавци за да ги бранат граѓаните од насилство, тогаш тие ја создале таа обврска кон својот работодавец. Негативното право на живот може да му дозволи на поединецот да го брани својот живот од други кои се обидуваат да го убијат или да добие доброволна помош од други за да го брани својот живот.

Други застапници на ставот дека постои разлика помеѓу негативните и позитивните права тврдат дека присуството на полициски сили или војска не се должи на некое позитивно право на овие услуги што граѓаните го бараат, туку затоа што тие се природни монополи или јавни добра. Ова се карактеристики на секое човечко општество што произлегуваат природно, дури и кога се придржуваме кон концептот само на негативни права. Роберт Нозик детално ја дискутира оваа идеја во својата книга „Анархија, држава и утопија“.

Советскиот Сојуз ја критикуваше Универзалната декларација за човекови права според марксизмот-ленинизмот за давање приоритет на негативните права пред позитивните права.

Во медицината Во областа на медицината, позитивните права на пациентите честопати се во конфликт со негативните права на лекарите. Во контроверзни области како што се абортусот и асистирано самоубиство, медицинските професионалци можеби нема да сакаат да нудат одредени услуги од морални или филозофски причини. Ако доволен број практичари се откажат како резултат на совеста, право доделено со статутите за клаузулата на совеста во многу јурисдикции (видете Приговор на совеста за абортус и клаузулата на совеста во медицината во Соединетите Американски Држави), пациентите можеби немаат никакви средства за исполнување на нивните позитивни права. Ова беше случајот на Џенет Мердок, жена од Монтана која не можеше да најде лекар да ѝ помогне во самоубиството во 2009 година. Оваа контроверзност околу позитивните и негативните права во медицината доведе до постојана јавна дебата помеѓу конзервативниот етичар Весли Џ. Смит и биоетичарот Џејкоб М. Апел. Дискутирајќи за случајот Бакстер против Монтана, Апел напиша:

Смит одговара дека ова е „преземање на должноста да се умре и нејзино трансформирање во должност да се убие“, што, според него, „одразува длабоко неразбирање на улогата на владата“.

Критика

Ако поединецот има позитивни права, тоа подразбира дека другите луѓе имаат позитивни должности (да преземат одредени дејствија); додека негативните права подразбираат дека другите имаат негативни должности (да избегнуваат одредени други дејствија). Филозофот Хенри Шу верува дека сите права (без оглед на тоа дали изгледаат повеќе „негативни“ или „позитивни“) бараат двата вида должности одеднаш. Шу вели дека почитувањето на правото ќе бара избегнување („негативна“ должност), но исто така и заштитни или репаративни дејствија („позитивни“ должности). Негативната позитивна разлика може да биде прашање на нагласување; така што правото нема да се опише како да бара само еден од двата вида должности.

За Шу, правата секогаш може да се разберат како соочување со „стандардни закани“ против човештвото. Справувањето со стандардните закани бара должности, кои можат да бидат поделени низ времето (на пр., „ако избегнувањето на штетното однесување не успее, почнете да ги поправате штетите“), но исто така поделени меѓу луѓето. Секое право ги предизвикува сите три вида однесување (избегнување, заштита, поправка) до одреден степен. Справувањето со закана како убиство, на пример, ќе бара од една личност да практикува избегнување (на пр., потенцијалниот убиец мора да остане смирен), други да заштитат (на пр., полицаецот, кој мора да го запре нападот, или минувачот, кој може да биде должен да повика полиција), а други да поправат (на пр., лекарот кој мора да реанимира лице кое е нападнато). Тој имплицира дека дури и негативното право да не се биде убиен може да се гарантира само со помош на некои позитивни должности. Шу понатаму тврди дека разликата помеѓу негативните и позитивните права може да биде штетна бидејќи може да резултира со занемарување на неопходните должности.

Џејмс П. Стерба дава слични критики. Тој смета дека секое право може да се прикаже како позитивно или негативно, во зависност од јазикот што се користи за да се дефинира. Тој пишува:

Стерба го преформулирал традиционалното „позитивно право“ на одредби и го ставил во форма на еден вид „негативно право“ да не се биде спречен сами да ги зема ресурсите. Сите права може не само да бараат и „позитивни“ и „негативни“ давачки, туку правата што не вклучуваат принудна работа може да се формулираат позитивно или негативно по желба.

Наводи

Извори Publishers Weekly review of Stephen Holmes and Cass R. Sunstein, The Cost of Rights: Why Liberty Depends on Taxes, . Nozick, Robert (1975). Anarchy, State, and Utopia. Oxford : Blackwell. Sterba, J.P., "From Liberty to Welfare" in Ethics: The Big Questions. Malden, MA : Blackwell, 1998. p. 238 Hodgson, D. (1998). The Human Right to Education. Aldershot, England: Ashgate Publishing

Категорија:Политички концепти Категорија:Права