Војната во Донбас, исто така наречена Донбаска војна — дел од руско-украинската војна во источниот регион Донбас во Украина. Војната започнала во април 2014 година, кога борците поддржани од Русија започнале востание против украинската влада, зазеле територија и прогласле независни држави. Украинската војска започнала операција против нив, но не успеала целосно да ја врати територијата. Тајно, руската војска биладиректно вклучена, а сепаратистите во голема мера биле под руска контрола. Војната продолжила сè додека не започнала целосната руска инвазија на Украина во 2022 година.
Во март 2014 година, по Револуцијата на достоинството во Украина, Русија го окупирала Крим. Антиреволуционерни и проруски протести започнале во украинските покраини Донецк и Луганск, заедно познати како „Донбас“. На 12 април, единица командоси предводена од рускиот државјанин Игор „Стрелков“ Гиркин ја преминала границата од Русија и го зазела Славјанск и други населби во Донбас. Сепаратистите ги прогласиле републиките Донецк и Луганск (ДНР и ЛНР) за независни држави. Русија тајно ги поддржувала со војници и оружје. Таа признала дека испратила само „воени специјалисти“, The Interpreter quoted what Putin said during a live call-in session on 12 October 2016:"When we were forced, I want to stress, forced to defend the Russian-speaking population in the Donbas, forced to respond to the desire of the people living in Crimea to return to being part of the Russian Federation, they instantly began to whip up anti-Russian policies and the imposition of sanctions." , но подоцна ги признала сепаратистите како руски борбени ветерани. На 15 април, Украина започнала „Антитерористичка операција“ (АТО). До август 2014 година, Украина повторно го освоила поголемиот дел од својата територија. Русија одговорила со тајно испраќање војници, тенкови и артилерија во Донбас, помагајќи им на проруските сили да го вратат поголемиот дел од она што го изгубиле. Лидерот на ДНР, Александар Бородај, изјавил дека 50.000 руски граѓани се бореле за сепаратистите до средината на 2015 година, без редовните руски трупи кои ја извршиле инвазија.
Договорот за прекин на огнот од Минск бил потпишан во септември 2014 година. И покрај прекинот на огнот, силите поддржани од Русија започнале напад врз Донечкиот аеродром, на крајот освојувајќи го во јануари 2015 година. Нов прекин на огнот, Минск II, бил договорен на 12 февруари 2015 година. Веднаш потоа, сепаратистите ја обновиле својата офанзива врз Дебалцево и ја принудиле украинската војска да се повлече. Двете страни ја зацврстиле својата позиција со изградба на мрежи од ровови, бункери и тунели, што резултирало со статичко рововско војување. Донбас останал воена зона, со десетици убиени месечно. До крајот на 2017 година, набљудувачите на ОБСЕ изброиле околу 30.000 луѓе во воена опрема кои преминуваат од Русија на двата гранични пунктови што им било дозволено да ги следат, и документирале воени конвои кои тајно преминуваат од Русија. Сите страни се согласиле за завршување на војната во октомври 2019 година, но тоа останало нерешено. The longest truce in Donbas. Во текот на 2021 година, руските посредници ги засилиле своите напади додека руските сили се насобрале во близина на границите на Украина. Русија ги признала ДНР и ЛНР како независни држави на 21 февруари 2022 година и распоредила „мировни“ трупи таму. На 24 февруари, Русија започнала целосна инвазија на Украина, вклучувајќи ја и војната во Донбас во неа.
Околу 14.000 луѓе биле убиени во војната: 6.500 руски сили, 4.400 украински сили и 3.400 цивили од двете страни. Повеќето цивилни жртви биле во првата година. Во 2011 година, областите Луганск и Донецк имале вкупно население од 6,1 милиони. Како резултат на војната во Донбас, 2 милиони побегнале како бегалци.
Позадина И покрај тоа што е призната како независна држава од 1991 година, како поранешна република составен дел од СССР, Украина била перцепирана од раководството на Русија како дел од нејзината сфера на влијание. Во еден труд од 2002 година, Тарас Куцио напишал: „Додека ја прифаќаше украинската независност, Путин се обиде да ја вовлече Украина во поблиски односи. Овој пристап беше прифатлив за источните украински олигарси, кои не негуваат антируски чувства“.
Во 2011 година, Кузио напишал: Традиционалната советска политика на поделба на источните наспроти западните Украинци, тогашните „буржоаски националисти“, а сега „лудите Галицијци“, останува на сила. Оваа тактика намерно ја употреби администрацијата на Јанукович, која промовира стратегија на регионално „раздели па владеј“ преку поларизација, користејќи провокации во стилот на 9 мај, за да го одржи трајно мобилизиран својот источноукраински електорат. Аналитичарите изјавиле дека од февруари 2014 година, Русија имала можност да: Контролира и манипулира со цената на испораките на гас на штета на Украина (во изминатите неколку години, двапати го прекинала протокот на гас во земјата за да ги натера украинските лидери да дејствуваат); Произволно воведува трговски ограничувања врз украинскиот извоз; Да ја преплави Украина со телевизиска пропаганда што ги истакнува наводното мешање на Западот во внатрешните работи на Украина; Да ги разгори сецесионистичките чувства во рускојазичните области како што се Крим и Донецк.
Украинската држава, исто така, тврдела дека руски државни оперативци биле инфилтрирани во нејзините безбедносни служби во периодот пред настаните од 2014 година.
Според Институтот за современа Русија, Кремљ, исто така, држел цврста контрола врз претседателот на Украина, Виктор Јанукович.
Украинска револуција Во ноември 2013 година, протестите „Евромајдан“ започнале како одговор на ненадејната одлука на Јанукович да се откаже од договорот за политичко здружување и слободна трговија со Европската унија (ЕУ), наместо тоа избирајќи поблиски врски со Русија. Порано истата година, украинскиот парламент со огромно мнозинство го одобрил финализирањето на договорот со ЕУ. Русија извршила притисок врз Украина да го отфрли. Обемот на протестите се проширил, со повици за оставка на Јанукович. Демонстрантите се спротивставиле на она што го сметале за корупција во владата и злоупотреба на моќ, олигархиско владеење, полициска бруталност и кршење на човековите права. На 28 јануари 2014 година, украинската влада поднела оставка. Протестите кулминирале на 18-20 февруари 2014 година со судири во Киев меѓу демонстрантите и специјалната полиција за немири Беркут, во кои биле убиени 108 демонстранти; повеќето од нив биле застрелани од снајперисти. На 21 февруари, претседателот Јанукович и опозицијата потпишале договор за формирање привремена влада на единство, предвремени избори и итни уставни измени (кои требало да ги потпише претседателот). Сепак, Јанукович тајно побегнал од градот таа вечер. Следниот ден, парламентот гласал за негово отстранување од функцијата. Околу 73% од парламентот и членовите на сите партии гласале за негово отстранување, вклучувајќи ги и членовите на неговата партија. На 27 февруари била формирана привремена влада и биле закажани предвремени претседателски избори. Оваа серија настани станала позната како Револуција на достоинството.
Веднаш по револуцијата, необележани руски трупи ја окупирале украинската територија Крим. По нелегален референдум, Крим бил анексиран од Русија.
Протести во Донбас лево|мини|Проруски демонстранти во Донецк, 9 март 2014 година По револуцијата, во делови од Донбас започнале контрареволуционерни и проруски протести. Во последниот попис, населението на Донбас вкупно имало околу 58% етнички Украинци и 38% етнички Руси: Донечката Област имала 57% Украинци и 38% Руси, додека Луганската Област имала 58% Украинци и 39% Руси. Национална анкета спроведена во март-април 2014 година покажала дека 58% од испитаниците во Донбас сакале автономија во рамките на Украина, а 31% сакале отцепување.
Донбас бил регионот кој најмногу го поддржувал Јанукович и неговата Партија на регионите. Луѓето во Донбас најмногу ги следел руските медиуми, кои ја прикажувале новата привремена влада на Украина како нелегитимна „фашистичка хунта“ и дека етничките Руси се во непосредна опасност. Протечените е-пораки и телефонски повици подоцна откриле дека руската држава ги финансирала и организирала сепаратистите, главно преку советниците на Кремљ, Владислав Сурков и Сергеј Глазев.
Проруските демонстранти ја окупирле зградата на регионалната државна администрација во Донецк од 1 до 6 март 2014 година, сè додека СБУ не ги отстранил. Павел Губарев бил прогласен за „народен гувернер“ на Донечката област, а Александар Харитонов за „народен гувернер“ на Луганската Област. Украинските власти ги уапсиле локалните сепаратистички лидери на почетокот на март. Тие биле заменети со личности поврзани со руските безбедносни служби. Политикологот Тарас Кузио напишал дека Русија ги преобразила демонстрантите „во вооружени бунтовници; ова никогаш не бил органски процес“.
На 6 април, 1.000–2.000 демонстранти во Донецк побарале референдум за автономија или присоединување кон Русија, сличен на оној одржан на Крим во март. Стотици маскирани мажи заплениле оружје од зградата на СБУ во градот, а голема толпа упаднала и ја окупирала зградата на РСА во Донецк, кревајќи го руското знаме. Тие побарале регионалниот совет да гласа за референдум за присоединување кон Русија следниот ден, ветувајќи дека во спротивно ќе ја преземат контролата врз регионалната влада со „мандат на народот“, разрешувајќи ги сите избрани регионални советници и членови на парламентот. Бидејќи овие барања не биле исполнети, следниот ден активистите ја прогласиле Донечката Народна Република (ДНР) за независна држава.
Немирите започнале и во Луганск на 6 април, кога стотици демонстранти го опседнале седиштето на СБУ шест часа, барајќи ослободување на антивладините милитанти кои биле држени таму. На крајот тие упаднале и ја окупирале зградата, ослободувајќи затвореници и запленувајќи оружје.
Министерот за внатрешни работи, Арсен Аваков, на 9 април 2014 година изјавил дека сепаратистичката окупација на зградите на украинската влада во Донбас ќе биде прекината во рок од 48 часа, со преговори или со сила, изјавувајќи: „ние сме подготвени и за двете“. Вршителот на должноста претседател Олександар Турчинов веќе наредил заземената зграда на регионалната администрација во Донецк да се стави „под државна заштита“, и понудил амнестија на сепаратистите кои се разоружале и се предале. На 11 април, било објавено дека премиерот Арсениј Јацењук изјавил дека иако е против употребата на сила, сè има граници.
Првата фаза од војната (2014-2015) Иако првичните протести биле во голема мера самородни изрази на незадоволство од новата украинска влада, Русија ги искористила за да започне координирана политичка и воена кампања против Украина. Руските граѓани го предводеле сепаратистичкото движење во Донецк од април 2014 година, а биле поддржани од волонтери и материјална опрема од Русија. Со ескалацијата на судирот во мај 2014 година, Русија применила „ хибриден пристап“, распоредувајќи комбинација од дезинформации, нерегуларни борци, редовни руски трупи и конвенционална воена поддршка за дестабилизација на Донбас.
Освојување на градови мини|Проруски паравоени сили го окупираат градскиот совет на Славјанск, 14 април 2014 година Помеѓу 12 и 14 април 2014 година, руски милитанти ја презеле контролата врз владини згради во неколку градови во Донечката област, вклучувајќи ги Славјанск, Краматорск, Друшкивка, Горливка, Мариупол, Енакиево, Макиевка и Ждановка.
Славјанск мини|Проруските бунтовници ја окупираат зградата на градската администрација во Славјанск, 14 април 2014 година