Елизабет Клегхорн Гаскел (родена како Стивенсон; родена на 29 септември 1810 - починала на 12 ноември 1865), честопати нарекувана госпоѓа Гаскел — англиска романописка, биографка и писателка на кратки раскази. Нејзините романи нудат детални студии за викторијанското општество, вклучувајќи го и животот на многу сиромашните. Нејзиниот прв роман, Мери Бартон, бил објавен во 1848 година. Нејзината единствена биографија „Животот на Шарлот Бронте“, објавена во 1857 година, станала спорна и значајна во воспоставувањето на трајната слава на семејството Бронте. Меѓу најпознатите романи на Гаскел се „Кренфорд“ (1851–1853), „Север и југ“ (1854–1855) и „Сопруги и ќерки“ (1864–1866), сите адаптирани за телевизија од страна на Би-би-си.
Ран живот Родена е како Елизабет Клегхорн Стивенсон на 29 септември 1810 година во Линдзи Роу, Челзи, Лондон, денес Чејн Вок 93. Докторот кој ја породил бил Ентони Тод Томсон, чија сестра Катерина подоцна станала маќеа на Гаскел. Таа била најмладата од осум деца; само таа и нејзиниот брат Џон го преживеале детството. Нејзиниот татко, Вилијам Стивенсон, унитаријанец од Бервик-на-Твид, бил свештеник во Фејлсворт, Ланкашир, но ги напуштил своите редови од совесни причини. Тој се преселил во Лондон во 1806 година со договор дека ќе биде назначен за личен секретар на Џејмс Мејтланд, 8-ми Ерл од Лодердејл, кој требало да стане генерален гувернер на Индија. Сепак, тоа работно место не се материјализирало и Стивенсон бил номиниран за Чувар на евиденцијата на благајната.
Неговата сопруга, Елизабет Холанд, потекнувала од семејство основано во Ланкашир и Чешир кое било поврзано со други познати унитарски семејства, вклучувајќи ги Веџвудови, Мартинови, Тарнерови и Дарвинови. Кога таа починала 13 месеци по раѓањето на Гаскел, нејзиниот сопруг го испратил бебето да живее со сестрата на Елизабет, Хана Ламб, во Натсфорд, Чешир.
Нејзиниот татко во текот на 1814 година се преженил со Кетрин Томсон. Тие имале син, Вилијам, во 1815 година, и ќерка, Кетрин, родена во 1816 година. Иако Елизабет поминала неколку години без да го види својот татко, на кого била посветена, нејзиниот постар брат Џон често ја посетувал во Натсфорд. Џон бил предодреден за Кралската воена морнарица уште од рана возраст, како неговите дедовци и чичковци, но не добил предност во службата и морал да се приклучи на Трговската морнарица со флотата на Источноиндиската компанија. Џон исчезнал во 1827 година за време на експедиција во Индија.
Карактер и влијанија Гаскел голем дел од своето детство го поминала во Чешир, каде што живеела со својата тетка Хана Ламб во Натсфорд, градот што го овековечила како Кранфорд. Тие живееле во голема куќа од црвена тула наречена Хит (денес Хитвејт). Таа прераснала во убава млада жена, добро негувана, уредно облечена, љубезна, нежна и внимателна кон другите. Нејзиниот темперамент бил смирен и прибран, радосен и невин, уживала во едноставноста на селскиот живот.
Во периодот од 1821 до 1826 година таа посетувала училиште во Ворикшир управувано од госпоѓиците Бајерли, најпрвин во Барфорд, а од 1824 година во Ејвонбенк надвор од Стратфорд на Ејвон, каде што го добила традиционалното образование по уметност, класиците, пристојноста и пристојноста што им се давале на младите дами од релативно богати семејства во тоа време. Нејзините тетки ѝ ги давале класиците за читање, а нејзиниот татко ја охрабрувал во учењето и пишувањето. Нејзиниот брат Џон ѝ испраќал современи нови книги и описи за неговиот живот на море и неговите искуства во странство.
Откако го напуштила училиштето на 16-годишна возраст, таа заминала во Лондон за да помине време со своите братучеди од Холандија. Таа, исто така, поминала некое време во Њукасл на Тајн (со семејството на преподобниот Вилијам Тарнер) и оттаму го направила патувањето до Единбург. Брат на нејзината маќеа бил минијатурниот уметник Вилијам Џон Томсон, кој во 1832 година го насликал нејзиниот портрет (погледнете горе десно). Во исто време, Дејвид Данбар извајал биста.
Брачен живот и писателска кариера мини|Елизабет Гаскел: Портрет од Џорџ Ричмонд од 1851 година На 30 август 1832 година, г-ѓа Гаскел се омажила за унитарниот свештеник Вилијам Гаскел, во Натсфорд. Тие го поминале својот меден месец во Северен Велс, престојувајќи кај нејзиниот чичко, Самуел Холанд, во Плас-ин-Пенрин во близина на Портмадог. Потоа Гаскелови се населиле во Манчестер, каде што Вилијам бил свештеник во капелата Крос Стрит и најдолгогодишен претседател на библиотеката „Портико“. Индустриската околина на Манчестер и книгите позајмени од библиотеката влијаеле врз пишувањето на Елизабет во индустрискиот жанр. Нивната прва ќерка се родила мртвородена во 1833 година. Нивните други деца биле Маријана (1834), Маргарет Емили, позната како Мета (1837), Флоренс Елизабет (1842) и Џулија Брадфорд (1846). Маријана и Мета учеле во приватното училиште што го водела Рејчел Мартино, сестра на Хариет, блиска пријателка на Елизабет. Флоренс се омажила за Чарлс Кромптон, адвокат и либерален политичар, во 1863 година.
Во март 1835 година, г-ѓа Гаскел започнала да води дневник во кој го документирала развојот на нејзината ќерка Маријана: таа го истражувала родителството, вредностите што ги придавала на нејзината улога како мајка; нејзината вера и, подоцна, односите помеѓу Маријана и нејзината сестра, Мета. Во 1836 година, таа станала коавторка со својот сопруг на циклус песни, „Скици меѓу сиромашните“, дело кое било објавено во списанието „Блеквудс“ во јануари 1837 година. Во 1840 година, Вилијам Ховит ја објавил книгата „ Посети на извонредни места“, која содржела прилог насловен како „Клоптон Хол“ од „Дамата“, првото дело напишано и објавено исклучиво од неа. Во април 1840 година, Ховит ја објавила книгата „Руралниот живот на Англија“, која вклучувала и второ дело насловено како „Белешки за обичаите на Чешир“.Weyant, Nancy S. (2007). The Cambridge Companion to Elizabeth Gaskell; Chronology. Cambridge University Press. pp. xi–xx. ISBN 978-0-521-60926-5.
Во јули 1841 година, Гаскелови заминале најпрвин во Белгија а потоа и во Германија. Германската книжевност имала силно влијание врз нејзините кратки раскази, од кои првиот го објавила во 1847 година како „Три ери“ на Либи Марш, во „Хоуитс журнал“, под псевдонимот „Котон Мадер Милс“. Но, други влијанија, вклучувајќи ја и „Социјална политика“ на Адам Смит, овозможиле многу пошироко разбирање на културното опкружување во кое биле сместени нејзините дела. Нејзината втора приказна објавена под псевдонимот била „Клисарскиот херој“. Последен пат го употребила во 1848 година, со објавувањето на нејзината приказна „Божиќни бури и сонце“.
Околу 20 години, почнувајќи од 1843 година, Гаскелови заминувале на одмор во Силвердејл на Моркампскиот залив, а особено престојувале во кулата Линдет. Ќерките Мета и Јулија подоцна изградиле куќа, „Шилинг“, во Силвердејл.
Синот, Вилијам (1844–45), починал во детството, а оваа трагедија ја потикнала во пишувањето на првиот роман на Гаскел, Мери Бартон. Бил готов за објавување во октомври 1848 година, кратко пред да се преселат на југ. Доживеал огромен успех, продавајќи илјадници примероци. Ричи го нарекол „голема и извонредна сензација“. Бил пофален од Томас Карлајл и Марија Еџворт. Таа ги оживеала преполните сиромашни населби во Манчестер на читателите кои сè уште не биле запознаени со преполните тесни улички. Нејзината очигледна длабочина на чувствата била очигледна, додека нејзиниот начин на фраза и опис бил опишан како најголем од времето на Џејн Остин.
Во 1850 година, Гаскелови се преселиле во вила на Плимут Гроув број 84.Uglow J. Elizabeth Gaskell: A Habit of Stories (Faber and Faber; 1993) () Таа ја зела својата крава со себе. За вежбање, таа со задоволство пешачела три милји за да му помогне на друго лице во неволја. Во Манчестер, Елизабет ги напишала своите преостанати книжевни дела, додека нејзиниот сопруг одржувал одбори за социјална помош и ги подучувал сиромашните во својата студија. Кругот со кој се дружеле Гаскелови вклучувал писатели, новинари, религиозни дисиденти и социјални реформатори како што се Вилијам и Мери Ховит и Хариет Мартино. Поети, покровители на книжевноста и писатели како што се Лорд Хотон, Чарлс Дикенс и Џон Раскин го посетувале Плимут Гроув, како и американските писатели Хариет Бичер Стоу и Чарлс Елиот Нортон, додека диригентот Чарлс Хале, кој живеел во близина, ја подучувал една од нивните ќерки да свири пијано. Пријателката на Елизабет, Шарлот Бронте, престојувала таму три пати, а во една прилика се скрила зад завесите во дневната соба бидејќи била премногу срамежлива за да се сретне со другите посетители на Гаскелови. лево|мини|Гаскел Хаус, Плимут Гроув, Манчестер На почетокот на 1850 година, Гаскел му пишала на Чарлс Дикенс барајќи совет за тоа како да ѝ помогне на девојка по име Пасли која ја посетувала во затвор. Пасли ѝ дала модел за главниот лик на Рут во 1853 година. „Лизи Ли“ била објавена во март и април 1850 година, во првите броеви на списанието на Дикенс „Household Words“, во кое требало да бидат објавени многу од нејзините дела, вклучувајќи ги „Кранфорд“ и „Север и Југ“, нејзината новела „Мојата госпоѓа Ладлоу“ и кратки раскази.
Во јуни 1855 година, Патрик Бронте ја замолил Гаскел да напише биографија за неговата ќерка Шарлот, и следствено таа го објавила „Животот на Шарлот Бронте“ во 1857 година, значаен развој во книжевната кариера на Гаскел. Нејзиниот избор да го привилегира приватниот живот на Бронте пред нејзината јавна книжевна кариера бил неконвенционален и се покажал како контроверзен. Во 1859 година, Гаскел заминала во Витби за да собере материјал за „Љубовниците на Силвија“, која била објавена во 1863 година. Нејзината новела „Братучетка Филис“ била серијализирана во списанието „Корнхил“ од ноември 1863 година до февруари 1864 година. Серијализацијата на нејзиниот последен роман, „Сопруги и ќерки“, започнала во август 1864 година во „Корнхил“. Таа починала од срцев удар во 1865 година, додека била во посета на куќа што ја купила во Холиборн, Хемпшир. „Сопруги и ќерки“ била објавена во форма на книга на почетокот на 1866 година, прво во Соединетите Американски Држави, а потоа, десет дена подоцна, во Британија.
Нејзиниот гроб се наоѓа во близина на капелата Брук Стрит, Натсфорд.
Репутација и повторна евалуација Репутацијата на г-ѓа Гаскел од нејзината смрт до 1950-тите била олицетворена во проценката на Лорд Дејвид Сесил во „Раните викторијански романописци “ (1934) дека таа била „целосна жена“ и „вложувала пофални напори да ги надмине своите природни недостатоци, но сè останало залудно“ (цитирано во Стоунман, 1987, од Сесил, стр. 235). Во еден остар непотпишан осврт за „Север и Југ“ во весникот „Лидер“ Гаскел е обвинета дека прави грешки за Ланкашир, што жител на Манчестер не би ги направил, и се вели дека жена (или свештеници и свештенички лица) не можат да „разберат индустриски проблеми“, „знаат премалку за памучната индустрија“ и немаат „право да ја зголемуваат збунетоста пишувајќи за неа“.
Романите на г-ѓа Гаскел, со исклучок на „Кранфорд“, постепено западнале во заборав кон крајот на 19 век; пред 1950 година, таа била отфрлена како спореден автор со добра проценка и „женски“ сензибилитети. Арчи Стентон Витфилд рекол дека нејзиното дело е „како мешавина од темјанушки, орлови нокти, лаванда, мињонет и слако трње“ во 1929 година. Сесил (1934) кажал дека ѝ недостасува „машкоста“ потребна за правилно справување со општествените проблеми (Чепман, 1999, стр. 39–40).