Роми во Албанија (албански: Romët në Shqipëri) — малцинска етничка група во Албанија. Иако се верува дека се во поголем број, на официјалниот попис на земјата во 2011 година, само 8301 се изјасниле како Роми, како што било пријавено, поради „намерното пребројување од албанските власти“.
Терминологија Етничките Албанци историски користеле различни имиња кои се однесуваат на Ромите, и најголем дел од нив денес се сметаат за навредливи, вклучувајќи ги термините:
Габел („странец“, зборот кој доаѓа од коренот на племето Калбелија), повремено се користи за да се разликува традиционално номадскиот и помалку асимилираниот Ром Маѓуп (поврзано со наводното потекло во Египет) Евѓит (исто така поврзано со наводното потекло во Египет) Ариџи (скротувач на мечки, претходно занимање кое го земале и Ромите во Романија и Турција) доминантно користен во јужните дијалекти Курбат (се однесува на емиграцијата на Гурбетите и се употребува околу Корча) Ќифто (од грчко потекло и обично се користи во Ѓирокастро) Чергетар/Чергар (од турско потекло и значи „шатор“).
Кај Ромите, етничките Албанци, покрај тоа што се „гаџо“, може да се нарекуваат и „белци“. „Белата рака“ може да се употребува и од нив за да се однесува на Албанците, како и на неромските малцинства како Грците, Ароманите и Словените.
Историја Потекло Ромите потекнуваат од Северна Индија,Current Biology. веројатно од северозападните индиски држави Раџастан и Пенџаб.
Лингвистичките докази неспорно покажале дека корените на ромскиот јазик се наоѓаат во Индија: јазикот има граматички карактеристики на индиските јазици и со нив споделува голем дел од основната лексика, на пример, делови од телото и секојдневните рутини.
Поточно, ромскиотјазик ја дели основната лексика со хиндискиот и пенџапскиот јазик. Тој дели многу фонетски карактеристики со марварскиот, додека неговата граматика е најблиску до бенгалски.
Генетските наоди во 2012 година покажуваат дека Ромите потекнуваат од северозападна Индија и мигрирале како група. Според едно генетско истражување во 2012 година, предците на денешните распоредени племиња и распоредени населенија по каста во северна Индија, кои традиционално се нарекуваат колективно како Дома, се веројатните луѓе кои се предци на современите европски Роми.
Во февруари 2016 година, за време на Меѓународната конференција на Ромите, индиската министерка за надворешни работи Сушма Сварај изјавила дека луѓето од ромската заедница се деца на Индија. Конференцијата завршила со препорака до Владата на Индија да ја признае ромската заедница распространета во 30 земји како дел од индиската дијаспора.
Миграција во Албанија Ромите веројатно првпат се населиле во Албанија кон крајот на 14 век или почетокот на 15 век. Најстарото споменување на Ромите во Албанија датира од 1635 година, а тие можеби биле присутни од 12 и 13 век.
Во отоманскиот период исламот бил прифатен од поголемиот дел на Роми во Албанија, како и околните територии. Отоманската власт воспоставила милетски систем со кој правото на христијаните да ја практикуваат својата религија било законски заштитено, но им било дадено државјанство од втор ред со повисоки даноци, неможност да сведочат против муслиманите, неможност да носат оружје или да имаат коњи, ограничувања за градење црква, им било забрането прозелитизам и разни други ограничувања, фактори кои на крајот го поттикнале прифаќањето на исламот. Дополнително, како одговор на сезонските бунтови, имало периоди каде регионалните гувернери на албанските територии ги принудувале на Ромите да го прифатат исламот, и покрај тоа што таквата принуда традиционално била забранета со исламскиот и отоманскиот закон. Поради овие причини, мнозинството Роми во Албанија и поголемиот дел од соседни региони преминале во ислам, како и голем дел од околното албанско и македонско население со исклучок на одредени региони.
Под одредени отомански владетели, муслиманските Роми се сметале за несоодветни муслимани поради одредени ритуални разлики, и тие биле оданочувани и дискриминирани на сличен начин како и христијаните. За време на владеењето на отоманскиот султан Мехмед IV, на мртвите Роми им бил воведен данок кој ќе продолжи да се плаќа додека не се соберат доволно од живите Роми за да се заменат нивните наводни давачки, додека другите владетели направиле обид да ги „превоспитаат“ Ромите.Fraser, Angus (1992). ‘’The Gypsies’’. Pages 174-175 Имало и случаи кога присуството на Роми било забрането во џамии или гробишта.Kolsti, John. "Albanian Gypsies: the Silent Survivors", in The Gypsies of Eastern Europe. Page 51
Во доцниот период на Отоманското Царство, Власите, Албанците и Ромите делеле „угнетена“ позиција на социо-економски обесправени малцински народи кои населуваат држава во распаѓање.Kolsti. "Silent Survivors". Pages 51-52 На овој начин, отоманскиот период се смета за релативна „еднаквост“ за ромското населението во Албанија, при што двете популации обично живеат мирно во хармонија, при што ромските кампови обично се наоѓале на периферијата на албанските градови.Kovacs, Petra. "The Invisible Minority: Roma in Albania". Page 18
Ран период на независност Кон крајот на 19 и почетокот на 20 век, голем број на Роми, главно муслимани, побегнале во областите кои станале дел од независна Албанија, главно бидејќи како муслимани биле идентификувани како „османлиски соработници“. Ромите дошле во Албанија особено од Македонија, Косово и Србија. Ромите, исто така, побегнале во Албанија и од Романија каде што биле поробени, населувајќи се во Албанија и други територии кои сè уште биле под отоманска контрола.Kolsti, John. "Albanian Gypsies: the Silent Survivors". Page 51-52
Дури и откако самата Албанија постигнала независност од Отоманското Царство, Ромите имале подобра ситуација отколку во Југославија,Kolsti, "Silent Survivors", page 52 но тие сè уште биле третирани со презир, со големи социо-економски јаз меѓу Ромите и Албанците, сегрегирани населби и „практично немало мешани бракови меѓу Роми и не-Роми“.Kolsti, John. "Silent Survivors". Pages 53-54
Втора светска војна За разлика од поголемиот дел од источноевропските земји, и слично како и Евреите во Албанија, Ромите не биле жестоко прогонувани и/или испрачани во логори на смртта во Албанија за време на Втората светска војна. Во поголемиот дел од времетраењето на војната, Албанија била под контрола на италијанскиот марионетски режим. Ромите се приклучиле во војната, со многу борби во албанската војска, а Ромите во Албанија, Македонија и Косово вообичаено ги поддржувале Италијанците и албанските власти.Kolsti. "Silent Survivors". Pages 53-54 Сепак, иако останале главно недопрени и од Италијанците и од албанските националисти, Ромите биле прогонувани за време на кратката германска окупација на Албанија во 1943 година, иако краткото германско присуство ја ограничила штетата што тие можеле да ја нанесат врз ромското население.Kovacs, Petra. "Invisible Minority". Page 19
Комунистички период Енвер Хоџа наметнаl суров сталинистички режим врз Албанија, обидувајќи се да го хомогенизира населението преку потиснување на верските и културните разлики. Иако како малцинство на Ромите наводно им биле доделени привилегии и заштита, во реалноста тоа не било секогаш случај, а во 1960 година премиерот Мехмет Шеху се обидел да им забрани на Ромите да влезат во албанските градови.Kurtiade, Marcel. 1995 "Between Conviviality and Antagonism: The Ambiguous Position of Romanies in Albania". Page 10
По комунизмот И покрај нееднаквостите и сузбивањата за време на комунистичкиот период, колапсот на комунизмот им донел повеќе несреќа на Ромите, бидејќи тие станале првите кои останале во голем број невработени и брзо паднале на дното на општеството; како резултат на тоа, многу Роми денес се носталгични за деновите на комунизмот.
Во доцните 1990-ти, Ромите почнале привремено да мигрираат во Грција каде што пронашле повеќе можности за вработување, започнувајќи со повторлив модел на сезонска миграција на Ромите во Грција од Албанија.De Soto, Beddies and Gedeshi (2005). ‘’Roma and Egyptians in Albania: From Social Exclusion to Social Inclusion’’. Page 14.
Демографија Според Роберт Елси, Ромите во Албанија се помеѓу 60.000 и 100.000 луѓе. Според проценката од 1994 година, бројот на Роми во Албанија е 95.000. ЕЦПР проценил дека 120.000 Роми живеат во Албанија. Последниот попис од 2011 година покажал дека оваа бројка изнесува 8301 Роми во Албанија, но пописот бил обвинет дека драстично го потценува бројот на Ромите во земјата, што предизвикало критики од Советот на Европа."Third Opinion on Albania, adopted on 23 November 2011. Published Strasbourg 4 June 2012. Available here: http://www.coe.int/t/dghl/monitoring/minorities/3_fcnmdocs/PDF_3rd_OP_Albania_en.pdf
Ромите се населени низ целата земја, но некои од најголемите заедници можат да се најдат околу главниот град Тирана, селата Фиер, како и градовите Белград и Ѓирокастро и околу градот Корча.
Социоекономија Стапката на сиромаштија кај Ромите во Албанија е особено различна и висока (78%) за разлика со албанската стапка на сиромаштија (22%).
Спротивно на очекувањата на многу странци, истрагите покажале дека дискриминацијата на Ромите во Албанија е типично суптилна наместо отворена, а Ромите обично не се соочуваат со отворена дискриминација.Courthiades, Marcel. 2000. No Record On Case: Roma in Albania, Report. European Roma Rights Center (ERRC). Во некои случаи, односите помеѓу Ромите од една страна и албанското мнозинство и другите ромски групи од друга, често се прилично срдечни во руралниот, традиционалниот и „непрофитниот живот“ и се вели дека и мнозинството од албанската интелигенција и работничката класа обично имаат позитивни гледишта за Ромите, кои ретко или некогаш се прифаќаат како „етнички непријатели“. Од друга страна, тие можеби не сакаат да ги прифатат Ромите како рамноправни во урбаниот и „профитниот живот“.Courthiades, Marcel. 1990s. “A Social and Historical Profile of the Roma in Albania, Part III.” Conference Papers: page 34 Сепак, Ромите може да страдаат од одбивањето да ја препознаат разликата на нивниот идентитет и традицииCourthiades. 2000. No Record On Case: Roma in Albania, Report. European Roma Rights Center (ERRC)Kovacs, Petra. 1996. "The Invisible Minority: Roma in Albania" додека Ромите се жалат дека иако Албанците отворено не изразуваат потсмев, тие може да ги сметаат Ромите како сиромашни, валкани, глупави, бучни и вклучени во кражби, и како резултат на тоа тие се широко, но премолчено дискриминирани на пазарот на труд.
За време на комунистичкиот период, Ромите од Ѓирокастро, Корча, Тирана и Белгради главно биле вработени во занаетчиски претпријатија. Сепак, по распадот на комунизмот, побарувачката за нивните производи се намалила, а претпријатијата главно биле затворени бидејќи Албанија се оддалечила од комунизмот.De Soto, Beddies and Gedeshi (2005). ‘’Roma and Egyptians in Albania: From Social Exclusion to Social Inclusion’’. Page 17
Во 2007 година, една ромска организација напишала дека околу 90% од Ромите биле невработени, 40% од Ромите имале лоши услови за живот, 20% немале ресурси потребни за да купат лекови, 40% од ромските семејства барале од своите деца да работат наместо да го завршат образованието за да ги исполнат основните семејни потреби и дека стапката на писменост на Ромите била намалена од крајот на комунизмот, 6% е повеќе од 4% од мажите. при што сите овие проблеми се припишале на „расизмот“.Mile, Ramazan and Lleshi, Alma. 2007. "The situation of the Roma minority in Albania" . Albanian Roma Union "Amaro-Drom".
Јазик Од друга страна, денеска нема школување за Ромите на нивниот мајчин јазик.
Ченгии