thumb|right|230px|Giuàn Segantini ind el 1890
Giovanni Segantini (Arch, 15 genàr 1858 – Munt Schafberg, Puntresina, 28 setembor 1899) l'è stai un pitùr d'urigin trentina.
Biugrafìa Nassüd ad Arch, ind una famiglia in cundissión ecunòmiche dificil (i Segatini: l’è stai pö el stess pitùr a cambià el sò cugnùm), a la mort d'la mador ind el 1865 l’è stai mandàd dal pador a Milàn, in cüstòdia d’la fiöla de prim let, Irene. Privàd de ‘na familia vera e propia, Segantini l’ha vissüd 'na giuinessa stupada e sulitaria, de solit vagabunda, tant che ind el 1870 l'è stai saràd sü ind el rifurmatori "Marchiondi", dal quàl ha pruàd a scapà ind el 1871, ma el gh'è restàd pö fin al 1873. Segantini l’è stai pö afidàd al fradelastor Napuleón, che’l gh’èva bisògn de un garsón par el sò laburatori futugrafich a Burgh Valsügàna, indùe el gh'e restàd fin al 1874. Prubabilmént l’è lì che s’è svilüpàda 'na prima idéa artìstega, tant che quànd l'è turnàd indré a Milàn el s’è iscrìt ai curs seràl de l'Academia de Brera, che ha frequentàd par quasi tri an.
A Milàn l’ha vissüd grassie al laurà a la butega de Luigi Tettamanzi, artigiàn decuradù, e all’insegnamént de diségn all'istitüt "Marchiondi". Chel picul sustégn ecunomich chi el gh’ha permìss de andà, dal 1878 al 1879, a l’Academia de Brera indùe l’ha seguìd i lessión de Giuseppe Bertini e migliuràd el propi bagài de savè e d’esperiensa. Chi l'ha fai le prime amicisie ind el ambiént artistich citadìn, in primis cun Emilio Longoni.
L’ha cuminciàd a pitürà ispiràd dal verìsm lumbàrd, ma bele ind el 1879, ind el curs de l'esposissión nassiunàl de Brera, l’è stai nutàd dai critich che i gh’han dai i prim premi: tra i prim sustenidù gh’è Vittore Grubicy, cun el quàl l'ha stabilìd un rapòrt de laurà e de amicissia düràd par tant temp.
Briansa L'an dopu l'ha cunussüd Bice Bugatti, la dona che la sarà la sò cumpagna par tüta la vita. Dopu el s'è trasferìd in Briansa, a Pusiàn, e l'ha lauràd grassie al sustégn ecunomich de Grubicy, a cuntàt cun Emìli Longoni: in ‘sti an chi la sò art la s'è distacada da le impustassión académiche giuanìl, ala ricerca de 'na furma espressiva püssè persunàl e uriginàl. Ind el 1883 Segantini el s'è ligàd cumpletamént al sustégn de Grubicy, cun el quàl l'ha firmàd un cuntràt.
Grisón Ind el 1886 l'ha lassàd l'Italia par trasferìss a Savognin, ind el cantón di Grisón; ind el curs dal sò percùrs stilistich l'è passàd arént al muimént divisiunista, prima cun qual sperimentassión e cul temp in d'una manera sempor püssè fort.
Ind a cal perìud lì, Grubicy l'ha fai 'na prumussión par lü, tant che l'è diventàd famùs in patria e a l'estor. Ind el 1889 l'è stai presentàd all'Italian Exhibition de Lundra e l'è diventàd ancassì un rispetàd scritùr de giurnàl d’art. Ind el curs del stess an l'ha cuminciàd a integrà la sò caraterisassión artìstega divisiunista cun marcade inflüénse de simbulìsm, suratüt cun alegurìe basade sü mudèi nordich.
Engadina Ind el 1894 l'ha lassàd Savognìn e se spustàd in Engadina, a Malögia, anca parchè el desidereva un post püssè tranquìl ala scuerta dal misticìsm: el picul vilàg del’engandina el gh'ha permìss 'na vita sulitaria in cumpagnìa dal maestùs e incuntaminàd paesàg alpìn che l’è mustràd in tüte le sò òpere da cal perìud lì. Da Malögia el se spusteva apena ind i mumént de freg püssè fort, ind el curs di quài el steva in albèrgh a Sogl, in Val Bregaja, cun qual viàg anca a Milàn.
El gh'eva un prugèt grandiùs: la realisassión dal padiglión dall'Engadina par lEspusissión Universàl de Parìs dal 1900: 'na custrüssión rutunda dal diàmetor de 70 metor cun ai mür 'na gigantesca rafigürassión pitòrega dal panurama engadinés, lunga 220 metor. Anbén el sò prufùnd travài ind l'òpera, la stesa l'è staia spetassada par i cust trop volt. L'è vegnüd anca a mancà el prumèss sustégn finansiari d'i albergadù engadinés, tra i prim cumitént. Par quést el pugèt el s'è trasfurmàd ind el Tritich d'la Natüra (o di Alp), la sò òpera püssè famusa: el tritich pitorich l'è stai però refüdàd, parchè cunsideràd miga in sintunìa cun l'imagin türìstica che i cumitént i vurevun dà a Parìs e l'ha finìd par es mustràd ind el padiglión italiàn.
<center> <div style="float:center; margin: 3mm; padding: 1mm; width: 690px; border: 1px solid #E8E8E8;"> </small> Il trittico della natura – El tritich d'la natüra <small> La vita, 190 x 320 cm – La natüra, 235 x 400 cm – La mort''''', 190 x 320, 1898–1899, oli sü tela Segantini Museum, St. Moritz. </small> </div> </center>
El Giuàn l'è mort a 41 an ins al Schafberg, el munt che'l se tröva sura a Puntresina, el 28 setembor dal 1899, culpìd da un atàch de peritunìt menter l’era adré a pitürà. Incö el sò corp el possa ind el picul cimiteri de Malögia.
Nassiunalità Quànd Segantini l'è nassüd, el cumün de Arch de Trent l'era suta al dumini 'ustrìegh. El picul a l'età de quator an, ind el curs de un'alluvión lè stai salvàd da un citadìn dal paés che par quést l'è stai premiàd cun 25 fiurìn dal guèrn de Viena. Segantini giuinòt l'ha pö vissüd a Milàn. La surela che'l tegneva l'ha miga fai tüt el necessari par fagh ciapà la nassiunalità italiana, anca se l'eva chièst e utegnìd de scancelà quela 'ustrìega.
Sücessivamént, datu che i capurión ‘ustrìegh i evun miga ricevüd cunferma dell'iscrissión, par altor mai avegnüda, ind le liste dall'anàgrafe de un cumün italiàn, l’è stai ciamàd ‘me suldà ind el esercit d'Àustria. Segantini el s'è mai presentàd e par quést l'è stai dichiaràd disertùr.
Püssè tardi, ind el 1886, el pitùr l’è 'ndài a stà prima a Savognìn e pö a Malögia sensa mai ciapà nianca la citadinansa svisra. Segantini el parleva cume prima lengua in milanés e'l scriveva ind un gram italiàn. Ind i Grisón l'ha imparàd i bas dal rumànc e miga el tudésch.
Quador
ImaginTitulAnDimensión/Tècnica/MateriàlPrupietari/CulessiónNatura morta con S. Cecilia 187874,5 × 54 cmpitüra a témpera sü carta e cartón"Cìvica Galerìa d'Art Muderna", MilànIl coro di Sant'Antonio 1879119,5 × 84 cmoli sü telaCulessión privadaAutoritratto a vent'anni 1879–188035 x 26 cm oli sü telaCumün de ArchLa falconiera (cun Bice cum mudèla)1879–1880143 x 106 cm oli sü telaMüsé Civich dal Castél di Viscùnt, PavìaPaesaggio con donna su un albero 1880–1883, betg finì68,5 x 104,5 cm oli sü tela"Fundassión Sturzenegger", "Müsé Allerheiligen", SchaffusaAutoritratto 188252 x 38,5 cm oli sü tela"Fundassión Gottfried-Keller", Müsé de SegantiniI Zampognari in Brianza 1883–1885107,2 × 192,2 cm oli sü telaMüsé naziunal par l'art ucidentàla, TokyoPianura sull'imbrunire 1883–188580 × 100 cm oli sü telaCulessión Beat CurtiLa benedizione delle pecore 1884189 x 120 cmoli sü telaMüsé de SegantiniL'ultima fatica del giorno 1884117 x 82 cmoli sü tela"Szépművészeti Müsé", BudapestA messa prima 2. edissión dopu avè repitüràd "La penitente"1884–1885108 × 211 cm oli sü tela"Fundassión Giovanni Segantini", San Gal,Müsé de SegantiniLa penitente 1. edissión prima de repitürà 1884–1885108 × 211 cm oli sü telaPastorello con agnellino enturn l'onn 188542 x 27,5cm pastèl e gess culuràd sü carta da acquarèlPrupietari privàd, Müsé de SegantiniRitratto della Signora Torelli 1885–1886101 × 74,5 cmoli sü telaCulessión privada, New YorkAlla stanga 1886169 x 389,5 cmoli sü tela"Galleria Nazionale d'Arte Moderna", RomaAve Maria a trasbordo 2. edissión1886120 × 93 cm oli sü tela"Fundassión Giovanni Segantini", San Gal, Müsé de SegantiniLa portatrice d'acqua 1886–188774 x 45,5 cm oli sü telaPrupietari privàdCostume Grigionese 188754 × 79 cm oli sü tela"Fundassión Giovanni Segantini", San Gal, Müsé de SegantiniRitratto di Vittore Grubicy (particulàr)1887151 × 91 cm oli sü tela"Müsé der Bildenden Künste", LipsiaI miei modelli 188865,5 × 92,5 cm oli sü telaCasa d'art TuritgRagazza che fa la calza 188853 × 91,5 cm oli sü telaCasa d'art TuritgVacche aggiogate 188883 × 139,5 cm oli sü tela"Fundassión Gottfried-Keller" Müsé d'art BasileaIl frutto dell'amore 188988,2 × 52,2 cm oli sü telaMüsé d'art figüratìva, LipsiaLe due madri 1889 157 × 280oli sü tela"Galleria d'Arte Moderna", MilànL'aratura 1890116 × 227 cm oli sü telaNova Pinacoteca, MincaRitorno dal bosco 189064 × 95 cm oli sü tela"Fundassión Giovanni Segantini", San GalMezzogiorno sulle alpi 189177,5 × 71,5 cm oli sü telaMüsé de SegantiniRiposo all'ombra 189244 × 68 cm oli sü telaCulessión privada, TuritgSul balcone (particulàr)189264,5 × 41 cm oli sü tela"Fundaziun Gottfried-Keller" Müsé d'art dal Grischun, CuiraAutoritratto 189334,4 × 24,2 cm pena Conté e apiss sü carta"Fundassión Giovanni Segantini", San GalDonna alla fonte 1893–189471,5 × 121 cm oli sü telaMüsé "Oskar Reinhart", WinterthurPascoli alpini 1893–1894169 × 278 cm oli sü telaCasa d'art TuritgL'angelo della vita 1894216 × 217 cm oli sü tela"Galleria d'Arte Moderna", MilànL'angelo della vita 1894275,5 × 212 cm oli sü telaMüsé de SegantiniLe cattive madri 1894120 × 225 cm oli sü tela"Österreichische Gallerie", ViennaAutoritratto 189559 × 50 cm carbunsìn, pulvor d'or e gess sü telaMüsé de SegantiniIl ritorno al paese natio 1895161 × 299 cm oli sü tela"Neue Nationalgallerie", BerlinIl dolore confortato dalla fede 1895–1896151 × 131 cm oli sü tela"Hamburger Kunsthalle"L'amore alla fonte della vita 189670 × 98 cm oli sü tela"Galleria d'Arte Moderna", MilànPascoli di primavera 189695 × 155 cm oli sü telaPinacoteca di Brera, MilànLa propaganda 189751,3 x 53,7 cmgess biànch e negor sü cartaMüsé de SegantiniLa vanità 189778 × 126 cm oli sü telaCasa d'art TuritgIl trittico della natura La vita 1898–1899137 × 108 cmpena Conté e apiss sü cartónMüsé de SegantiniIl trittico della natura La natura 1898–1899137 × 127 cmpena Conté e apiss sü cartónMüsé de SegantiniIl trittico della natura La morte 1898–1899137 × 108 cmpena Conté e apiss sü cartónMüsé de SegantiniLitrat de Carlo Rottapost 1897121 x 201 cmoli sü telaMusee de la Cà Granda
Alter pruget
Categoria:Pitor italian Categoria:Nassud in del 1858 Categoria:Mort in del 1899