drita|miniatura|300x300px|GOES-8, on Satèllit meteorològich di Stat Unìi del servizzi meteorològich satellitàr El satèllit meteorològich a l’è on tipo de satèllit ch’a l’è doperàa primma de tutt de controllà el temp meteorològich e ‘l clima de la Tèrra. I satèllit pòden 'vègh ‘na òrbita polar, in su tutt el pianètta Tèrra in manera asincrona, oppùr vèss geostazionari, semper ind la stèssa posizion sora l’equator.NESDIS. Satellites. Retrieved on July 4, 2008.
I satèllit meteorològich veden minga domà i nivol ma anca i lus di città, i foeugh, i effèct de l’inquinament atmosferegh, i auròr, i tempèst de sabbia e polvere, la copertura de nev e di giazzee, i corrent di oceani, i fluss ed energia etc. Di alter informazion su l’ambient hinn catàa su per mèzz di satèllit meteorològich. Per esempi, I immagin del satèllit meteorològich hànn ajùtàa in del control dii nivol fàa de scendra volcanica del Mont Sant’Elena e del Mont Etna. NOAA. NOAA Satellites, Scientists Monitor Mt. St. Helens for Possible Eruption. Retrieved on July 4, 2008. Hinn stàa rilevàa anca i fumèri di incendi boschiv in di Stat Unìi compagn, per esempi, de quèj ch’hinn succedùu in di Stat American de l’Utah e del Colorado.
El Niño e i sò effètt in sul temp meteorològich hinn controllàa tucc i dì per via di immàgin satellitar. El bus de l’ozòno in su l’Antartide a l’è rilevàa per mèzz di immàgin satellitar. Tucc insèma, i satèllit meteorològich miss in òrbita di Stat Unìi, de l’Europa, l’India, la Cina, la Russia e ‘l Giappon i fornissen di osservazion continuv del temp meteorològich terrèster.
Stòria drita|miniatura|La primma immagin a la television de la Tèrravista dal spazzi del satèllit meteorològich TIROS-1 in del 1960 link=Special:FilePath/ESSA-9_satellite_photo_mosaic.PNG|miniatura|On mosaich de fotografij di Stat Unìi del satèllit meteorològich ESSA-9, fàd el 26 de giugn del 1969
Fin del 1946, a gh’era giamò l’idea di cineprés in òrbita de vardà el temp meteorològich, de già che la quattadura di osservazion a l’era scarsa e ‘l'uso di cinepres i sui razzi per vardàa i nivol a l’era costós. In del 1928 a l’è stàa creàa i primm esemplàr del TIROS e del Vanguard (sviluppàa del còrp de l’armada statunitèns che ‘l se occupava di segnàj). El primm satèllit meteorològich, el Vanguard 2, al'è stàa slnzàa el 17 de frbbrar del 1959. A l’era stàa progettàa per misuràa la quattadura e ‘l spessor, di nivol, ma per via del sò ass de girament minga bon e la soa òrbita ellittica l’è riessìi minga a catà su ona gròssa quantità de dati ùtil. I satèllit Explorer VI e VII contegniven anca di esperiment meteorològich.
El primm satèllit meteorològich ch ’el gh’hà avùu succèss a l’è stàa el TIROS-1, mandà in òrbita de la NASA el 1 de l’April del 1960. El TIROS l’hà fàa el sò mestée per 78 dì e ‘l ne gh’hà avùu pussée de succèss del Vanguard 2. El TIROS l’hà dervìi la strada al programa nimbus, che la soa tecnologia a l’è on'ereditàa de la pupàrt di satèllit de la NASA e de la NOAA per el telerilevament de la Tèrra slanzàa fin a quèj temp là. A comenzà cont el satèllit Nimbus 3 in del 1969, i informazion de la temperadura travèrs la troposfera de l’Atlantich occidentàl e la pupàrt de l’Oceano Pacifich hànn comenzà a vèss catàa su di satèllit, e quèst l’hà concedùu on significatìv miglioramént in di prevision meteorològich.
I satèllit polar in òrbita ESSA e NOAA gh’hinn andàa adrée a quèll’esempi in di ultim ann 1960 e in di ann adrée. Hinn vegnùu poeu i satèllit geostazionari, che i primm de lor hinn stàa quèj de la i serie ATS e SMS in di ùltimm ann 1960 e in di primm ann 1970, e peou dòpo quèj di serie GOES di ann 1970 e i ann adrée. I satèllit polar in òrbita QuikScat e TRMM hànn comenzàa a fornìi di informazion sui vent in su la superfice di oceani del 1970 a ‘ndà innanz, per mèzz de imagin fàd cont i microond compagn di quèj che s’ottegnen cont i Radar, e quèst l’hà miglioràa in manera significativa la stima de la fòrza di uragan, el sò infolcìss e 'l rilevament de la sò posizion in del cors di ann 2000 e 2010.
Osservazion I osservazion hinn tipicament fàd per mèzz de vari 'canàa del spèttro elèttromagnetich, in particolar, quèj in del spèttro visibel e in quèll infraross.
Sti chì hinn i canàa pussée doprà:EUMETSAT – MSG Spectrum (PDF)EUMETSAT – MFG Payload
Visibel e infraross visin: 0.6–1.6μm per rilevà la quattadura nivolosa in del cors del dì Infraross: 3.9–7.3μm (vapor de acqua), 8.7–13.4μm (immagin tèrmich)
Spèttro visìbel (0,6-0,8 μm) I immagin fàd su di satèllit meteorològich cont la lus visìbel in del cors di or del dì hinn facil de vèss intepretàd anca de ona persòna comùn; i nivol, i sistèma de nivol ‘me front, i uragan, i lagh,i bosch, i montagn, i giazzee, i foeugh se veden sùbit. A se pòden capì anca i vent de com’è che se spòsten i nìvol in divèrsi fòtografìj vuna adrée a l’altra.A. F. Hasler, K. Palaniappan, C. Kambhammetu, P. Black, E. Uhlhorn, and D. Chesters. High-Resolution Wind Fields within the Inner Core and Eye of a Mature Tropical Cyclone from GOES 1-min Images. Retrieved on 2008-07-04.
Ind el spèttro visìbel in nivol hinn bianch oppur gris ciar, quèj pussée bianch hinn i pussée spèss, i superfici quàttàa de acqua hinn negher.
Spèttro infraross (1-30 μm) I immagin tèrmica (o infraross), rilevàa di sensor ciamàa radiometer a scansión, hinn util per on analìsta pratìch del mestée in del determinà l’altèzza e ‘l tipo di nivol, in del calcolà la temperadura de la superfice de la Tèrra e de l’acqua e in del reconóss di alter caratteristich di oceani. I immagin di satèllit a l’infraross a pòden vèss dopràa per i uragan cont on oeugg visìbel, ind la tècnica Dvorak, indoe la differenza intra la temperadura de l’oeugg e quèlla de la sommitàa frèggia di nìvol che gh’è intorna pòden vèss doprà per stimànn la soa intensità (la sommitàa frèggia di nìvol, de sòlit l’insegna ona potenza maggiora de l’uragan).Chris Landsea. Subject: H1) What is the Dvorak technique and how is it used? Retrieved on January 3, 2009. I immagin a l’infraross fànn vedè i vòrtes in di oceani e i corrent di oceani compagn de la corrent del gòlfo ch’a l’è impotanta per la navigazion. I pescador e i agricoltor hinn voeuren conoss i temperadur de l’aria e de l’acqua al fin de protég i sò cultùr de la brina o catà pussée pess catà su de mar. El pò vèss controllàa anca el fenòmen de El Niño. Cont el doperà di tècnich di color digitàl, i immagin tèrmich gris de la camera tèrmografica pòden vèss traformàa in di color de indoe a l'è pussée facil comprend i informazion ch’interèssen.
Ind l'infraross i nivol de giazz hinn molto scur, quèj de acqua bianch o gris ciar, la nev al soeul l'è scura.
Ind la banda de assorbiment del vapor de acqua i zòn de alta umidità relativa paren bianch, quèj de bassa hinn scur; i corrent ascedent hinn ciar, quèj discendent hinn scur.
Per esempi i canàa de spèttro del radiòmeter SEVIRI= Canàabanda spettràlAplicazion principaj1Visibel 0,6μmRecognizion de nivol e aerosòl2Visibel 0,6-0,8μmRecognizion de nivol e aerosòl3Infraross visin 1,6μmDistinzion tra nev e nivol e tra nivol de giazz e de acqua.4Infraross 3,9μmRecognizion de nivol bass e de la scighera in del cors de la nòtt, misura de la temperadura de la superfice e rilevament di foeugh.5WV 6,2μmMisura del vapor de acqua de la media troposfera e recognizion di mòti atmosferegh, stima di altèzz di nivol.6 WV 7,3μm Misura del vapor de acqua de la media troposfera e recognizion di mòti atmosferegh, stima di altèzz di nivol.7 Infraross 8,7μm Informazion sui cirri e distinzion tra nev e nivol e tra nivol de giazz e de acqua.8 Infraross 9,7μm Rilevazion de la concentrazion de ozòno ind la bassa troposfera, contròl de l’ozòno e di so variazion.9 Infraross 10,8μm Misura de la temperadura di nivol e de la superfice, studi di vent e de l’instabilità atmosferega.10 Infraross 12,0μm Misura de la temperadura di nivol e de la superfice, studi di vent e de l’instabilità atmosferega.11 Infraross 13,4μm Stima de l’instabilità atmosferega.12 Visibel de alta risoluzion Come canàa 1 e 2 con risoluzion maggiora.
Error possibil ind l'interpretazion di immagin Indeboliment de la radiazion caosàa de on mèzz miss intra el el satèllit e i struttur de rilevà; Contrast cont el sfond in canàa infraross (quand che i nivol gh'hànn ona temperadura arenta a quèlla de la superfice diventen difficil de vèss distint; Contaminazion de la radiazion che la ven di zòn sòta la nivola; Spostament (erorr in del determinazion de la posizion de on nivola se la se troeuva lonta ne la vertical de on satèllit; Curvadura terrèster (effètt de la curvadura terrèster in su la risoluzion de l'immagin); Interferenza del segnàl trasmiss in Terra del satèllit; Angol de vista (quand che la scansion la se slontana de la vertical del satèllit, el satèllit el tend a vedè la part de fianch di nivol e minga quèlla se sora. Tipi miniatura|La primma immagin PNG con i color vèr del satèllit geostazionari Himawari 8 Ògni satèllit meteorològich a l’è stàa designàa per vèss dopràa in dò different tipi de òrbita: òrbita geostazionaria e òrbita polar.
Geostazionaria
I òrbit di satèllit meteorològich geostazionari hinn sora l’equator a on’altèzza de 35,880 km. Per via de sti òrbit chì, lor rèsten stazionari rispètt al girament terrèster e donca pòden trasmètt e registràa i immagin de tutta l’atmosfera terrèstra de continuv per mèzz de lus visibel e cont i sensor di ragg infraross. I media ind la presentazion di notizzi del meteo mètten denter i fofografìi o i sequènz de immagin di satèllit geostazionari. Quèj chiì hinn anca disponìbil in sul sito di prevision del temp de l’agenzia statuniténsa NOAA.
A ghe n’è divèrsi de satèllit meteorològich geostazionari. La serie GOES ghe n’hà trii che laoren: el GOES-15, el GOES-16 e ‘l GOES-17. El GOES-16 e ‘l -17 rèsten stazionari sora i oceani Atlantich e Pacifich. GOES-15 will be retired in early July 2019.
La noeuva generazion di satèllit meteorològich de la Russia Elektro-L No.1 la laora a la latitudin de 76°E sora l’Oceano Indiàn. I giapponés i gh’hann el MTSAT-2 piazzàa sora el medio Pacifich al 145°E e ‘l Himawari 8 al 140°E. I Europei ne gh’hànn quatter ch’hinn ‘drée a lavorà: el Meteosat-8 (3.5°W), el Meteosat-9 (0°) sora l’Oceano Atlantic e ‘l Meteosat-6 (63°E) e ‘lMeteosat-7 (57.5°E) sora l’Oceano Indian. La Cina al dì d’incoeu la gh’ha attiv i so trii satèllit geostazionari Fengyun (风云) (FY-2E at 86.5°E, FY-2F at 123.5°E, and FY-2G at 105°E) . L’India ancasì la gh’hà i so ciamàa INSAT che se porten adrée di istrument per fin meteorològich.
Quèj che gh’hànn 'n'órbita polàr drita|miniatura|242x242px|Antèna parabòlica controllada cia compiuter de andàgh adrèe al mòto di satèllit meteorològich LEO I satèllit che gh’hann on’ òrbita polar giren intorna de la Tèrra a ona altèzza tipica de 850 km adrée a on tragìtt de nòrd a sud o vicevèrsa girand semper sora i pòlo. I satèllit che gh’hann ona òrbita polar giren in manera sincrona cont el mòto del sol, e donca a hinn bònn de osservàa ògni sit in su la Tèrra e veden l’istèss pòst do vòlt ògni dì cont i stèss condizion de inluminazion de già che ghe passen semper a l’istèssa ora solar. I satèllit meteorològich che gh’hann on’ òrbita polàr gh’hann ‘na risoluzion maggiora de quèj geostazionari perchè góren pussée arent a la Tèrra.
I Stat Unii gh’hann la serie NOAA de satèllit polar in òrbita, al moment el NOAA-15, el NOAA-18 e ‘l NOAA-19 (POES) e ’l NOAA-20 (JPSS). L’Euròpa la gh’ha ‘me satèllit el Metop-A e ‘lMetop-B esercìd de l’EUMETSAT. La Russia la gh’ha el Meteor e la serie de satèllit RESURS . La China la gh’ha i FY-3A, 3B e ‘l 3C. Anca l’India la gh’ha i so.
DMSP manzína|miniatura|Antèna a dipòl incrusaa de ricev la freguenza di 137 MHz LEO trasmìss di satèllit meteorològich