È una figura polarizzante tra i letterati, e la sua reputazione varia tra le autorità. Del suo corpus poetico ci restano diciotto poesie, oltre a settantadue (Gaunt e Kay) o novantaquattro (Riquer) singole coblas triadas esparsas su temi "edificanti". Era favorito alla corte di Ugo IV e Enrico II di Rodez.

A suo tempo c'erano molte persone che portavano il nome di Bertran a Marsiglia, talché identificare il trovatore tra essi diventa impossibile. La poesia di Bertran fa parte della prima letteratura occitana ad essere scritta come letteratura, o, in latino contemporaneo, juxta propria principia. Fu anche colto, come rivelano i suoi riferimenti a Ovidio, Terenzio e altre figure classiche.

Bertran era un fanatico dello stile (sonoro)-minore di Peire Cardenal, da lui imitato nel tono. Il suo moralismo è, tuttavia in genere mediocre e poco emozionante. Le sue cansos — dato che scrisse in massima parte cansos e sirventes — sono "tediose e non originali". Il suo sirventes Tans ricx clergues vey trasgitar è un'accusa rivolta ai chierici falsi. Ma solo nella canso Atressi fay gran foldat qui ab sen Bertran tradisce una vera emozione. Attingendo, evidentemente, da un'esperienza personale, il trovatore lamenta la sua stoltezza e la sua mancanza di giudizio allorché gli capita di baciare sugli occhi una ragazza che si era addormentata davanti all'altare in una chiesa, e offre ora le sue scuse alla ragazza e a Dio.

Oltre alle cansos e ai sirventes, Bertran ci ha lasciato un planh e due tenzones "fittizie", una con un cavaliere immaginario e un'altra con il suo proprio cuore.

Opere Aisi co am pus finamen Aissi com sel c'atrob' en son labor Aissi com sel qu'entrels pus assaians El mon non a donna q'ab gran ualensa Aisi com sel que⋅s met en perilh gran Aisi com sel que trabuca e peza Aissi m'a dat fin' amors conoissensa Amors, per aital semblansa Atressi fay gran foldat qui ab sen Cor, diguas (digatz) me, per cal razo Joan Fabre, yeu ai fach un deman Motas de vetz pensa hom de far be Per espassar l'ira e la dolor S'ieu anc nulh tems chantiei alegramen Tans ricx clergues vey trasgitar Vil sirventes de vil home vuelh far Un sirventes de vil razo Anc no fo homs tant savis ni tant pros Qui per bon dreg se part d'amor Deus non laissa mal a punir D'omes atrobi totz aitals

Riportiamo qui le "coblas triadas esparsas" di Bertran Carbonel de Marcelha

S'ieu dic lo ben hom no⋅l ve faire Bes es mals, cascus pareis Alcun nessi entendedor On hom a mais d'entendemen Mal fai qui blasma ni encolpa D'omes trobi que de cors e d'aver Non es amicx qui non o fay parven D'omes atrobi totz aitals D'omes truep que per amistat Vers es que bona causa es Si alcun vol la som' aver A bas puesc ben conoisser sertamen Conoissensa vei perduda Us hom pot ben en tal cas vertat dire Qui adonar no se vol a proeza D'omes trobi que son de vil natura D'omes trobi de gros entendemen La premieyra de totas las vertutz Per fol tenc qui longua via Totz trops es mals, e qui lo trop non peza Anc per nulh temps, et aiso es serteza Le savis di c'om non deu per semblan Nulhs hom tan ben non conoys son amic Cascun jorn truep pus dezaventuros Tal port' espaz[a] e blo[n]quier Motz homes trobi de mal plach Hostes, ab gaug ay volgut veramens Bontatz d'amic e de senhor Huey non es homs tant pros ni tant prezatz Qui non perve el dan perpetual Atressi ve homs paures en auteza D'omes say ques van rebuzan Dieus non laissa mal a punir D'omes vey ricx et abastatz Qui a riqueza e non val Bon es qui sap per natura parlar D'omes trobi que ab lur gent parlar Anc de joc no vi far son pro Totz maïstres deu estar Homs cant es per forfait pres Bertran lo Ros, yeu t'auch cobla retraire Huey non es homs tant savis ni tant pros Bertran lo Ros, tu yest homs entendens Totz trops es mals, enaissi sertamens Als demandans respondi qu'es Amors Dieus fe Adam et Eva carnalmens D'omes truep fort enamoratz De fermas drudeiras y a De trachoretz sai vey que lur trichars Per fol tenc qui s'acompanha Enaisi com en guazanhar D'omes trobi fols et esservelatz Una decretal vuelh faire Mal fai qui clau ni enserra Enaissi [com] cortezia Major fais non pot sostener Nulhs hom no deu trop en la mort pensar Savis hom en res tant no falh Sel que dic qu'ieu fas foldat S'ieu ay falhit per razo natural Nulhs hom non port' amistat Tota dona que aja cor d'amar Mais parla hom tostemps d'un mal Cobla ses so es enaisi Tal vai armatz et a cors bel e gran Qui vol paradis guazanhar En aiso truep qu'es bona pauretatz D'omes y a e say n'un majormens Homs de be segon beutat

Note

Bibliografia Gaunt, Simon, and Kay, Sarah. "Appendix I: Major Troubadours" (pp. 279–291). The Troubadours: An Introduction. Simon Gaunt and Sarah Kay, edd. Cambridge: Cambridge University Press, 1999. ISBN 0521574730. Riquer, Martín de. Los trovadores: historia literaria y textos. 3 vol. Barcelona: Planeta, 1975.

Voci correlate Lista di trovatori e trobairitz

Collegamenti esterni

Opera omnia su trobar.org Scheda parli

Categoria:Trovatori in lingua occitana Categoria:Francesi del XIII secolo