Amanita Pers., 1797 è un genere di funghi basidiomiceti della famiglia Amanitaceae. A questo genere appartengono sia le specie di funghi velenosi più mortali che esistano (Amanita phalloides, Amanita verna e Amanita virosa) che Amanita caesarea, il fungo considerato unanimemente come migliore commestibile tra quelli europei.
Descrizione
Sono funghi a struttura eterogenea, in cui cioè è facile separare il cappello dal gambo. Hanno lamelle libere dal gambo, più o meno fitte, spesso bianche o biancastre. Sono caratterizzati da un velo generale che avvolge completamente il fungo allo stato primordiale, che poi lascia tracce più o meno evidenti alla base del gambo (volva) e sul cappello (verruche). È anche quasi sempre presente un velo parziale a protezione dell'imenio: l'anello. Le spore sono ovoidali o ellissoidali, amiloidi e non amiloidi, lisce, bianche in massa (funghi leucosporei), sprovviste di poro germinativo.
Commestibilità
Numerose le specie commestibili, altrettante quelle non eduli ed in alcuni casi mortali.
Esempi di specie letali: Amanita phalloides, Amanita verna ed Amanita virosa. Esempi di specie molto velenose: Amanita pantherina. Esempi di specie velenose: Amanita muscaria, Amanita proxima. Esempi di specie scadenti: Amanita citrina Esempi di specie sospette: Amanita junquillea, Amanita ovoidea. Esempi di specie eduli previa cottura: Amanita rubescens, Amanita vaginata (con tutte le sue varietà). Esempi di specie eduli di ottima qualità: Amanita caesarea e Amanita crocea
Tassonomia Il genere Amanita viene a sua volta suddiviso in due sottogeneri con le relative sezioni.
Sottogenere Amanita Sezione Amanita Amanita agglutinata (Berk. & Curt.) Lloyd Amanita albocreata G. F. Atk. Amanita altipes Zhu L. Yang, M. Weiss & Oberw. Amanita aprica J. Lindgr.& Tulloss Amanita armeniaca A. E. Wood Amanita aurantiosquamosa Trueblood, O. K. Mill. & Dav. T. Jenkins Amanita aurantiovelata Schalkw. & G. M. Jansen Amanitopsis albopulverulenta Beeli Amanita basiana Tulloss & M. Traverso Amanita bingensis (Beeli) R. Heim Amanita breckonii Ammirati & Thiers Amanita brunneoconulus Bas & Gröger Amanita calochroa C. Simmons, T. Henkel & Bas Amanita chrysoleuca Pegler Amanita concentrica T. Oda, C. Tanaka & Tsuda Amanita conicogrisea A. E. Wood Amanita crematelloides A. E. Wood Amanita crenulata Peck Amanita cystidiosa O. K. Mill. & Lodge Amanita diemii Singer Amanita elata (Massee) Corner & Bas Amanita eliae Quél. Amanita farinosa Schwein. Amanita fibrillopes O. K. Mill. Amanita friabilis (Karst.) Bas Amanita frostiana (Peck) Sacc. Amanita frostiana var. pallidipes Peck Amanita gemmata (Fr.) Bertillon in Dechambre Amanita gemmata f. amici (Gillet) E. J. Gilbert Amanita gioiosa Curreli ex Curreli Amanita grauiana Garrido Amanita guzmanii Cifuentes, Villegas & Santiago Amanita heterochroma Curreli Amanita hyperborea (Karst.) Fayod Amanita ibotengutake T. Oda, C. Tanaka & Tsuda Amanita kwangsiensis Y. C. Wang Amanita lanivolva Bas Amanita levistriata Dav. T. Jenkins Amanita melleiceps Hongo (t.b.d.) Amanita merxmuelleri Bresinsky & Garrido Amanita microspora O. K. Mill. Amanita mira Corner & Bas Amanita monticulosa (Berk. & Curt.) Sacc. Amanita morenoi Raithelh. Amanita multisquamosa Peck Amanita muscaria (L.:Fr.) Lam. Amanita nehuta G. S. Ridl. Amanita nigrescens G. Stev. Amanita obsita Corner & Bas Amanita orientigemmata Zhu L. Yang & Yoshim. Doi Amanita pantherina (DC.:Fr.) Krombh. Amanita parcivolvata (Peck) E. J. Gilbert Amanita parvipantherina Zhu L. Yang, M. Weiss & Oberw. Amanita pseudogemmata Hongo Amanita pulverotecta Bas Amanita regalis (Fr.) Michael = A. muscaria var. regalis Amanita rhodophylla Beeli Amanita roseitincta (Murrill) Murrill Amanita roseophylla Dav. T. Jenkins Amanita rubrovolvata S. Imai Amanita rufoferruginea Hongo Amanita russuloides (Peck) Sacc. Amanita siamensis R. Sanmee, Zhu L. Yang, P. Lumyong & S. Lumyong Amanita silvatica Guzmán Amanita sinensis Zhu L. Yang Amanita stranella E. J. Gilbert & Snell Amanita striatuloides A. E. Wood Amanita subfrostiana Zhu L. Yang Amanita subglobosa Zhu L. Yang Amanita subrecutita (Murrill) Murrill Amanita subvaginata (Cleland & Cheel) E. J. Gilbert Amanita sychnopyramis Corner & Bas (incomplete) Amanita taiepa G. S. Ridl. Amanita toxica Lazo nom. inval. Amanita umbrinella E. J. Gilbert & Cleland Amanita umbrinelloides A. E. Wood Amanita umbrinodisca (Murrill) Murrill Amanita ushuaiensis (Raithelh.) Raithelh. Amanita velatipes G. F. Atk. Amanita wellsii (Murrill) Murrill Amanita xanthocephala (Berk.) D. A. Reid & Hilton Amanita xerocybe Bas Amanita xylinivolva Tulloss, Ovrebo & Halling
Sezione Vaginatae (Ex Amanitopsis) Amanita albovolvata A. E. Wood Amanita angustilamellata (Höhn.) Boedijn Amanita annulatovaginata Beeli Amanita annulatovaginata var. citrina Beeli Amanita antillana R. W. G. Dennis Amanita aporema Boedijn Amanita arctica Bas, Knudsen & Borgen Amanita argentea Huijsman Amanita arkansana Rosen Amanita atrofusca Zhu L. Yang Amanita aurea (Beeli) E.- J. Gilbert Amanita banningiana Tulloss nom. prov. Amanita basii Guzmán & Ramírez-Guillén Amanita beckeri Huijsman Amanita biovigera Singer Amanita bresadolana Neville & Poumarat Amanita brunneofuliginea Zhu L. Yang Amanita caesarea (Scop.:Fr.) Pers. Amanita caesareoides Lyu. N. Vassilieva Amanita calopus Beeli Amanita calyptrata var. albescens Peck Amanita calyptratoides Peck Amanita castaneogrisea Contu nom. inval. Amanita ceciliae (Berk. & Broome) Bas Amanita chepangiana Tulloss & Bhandary Amanita cinctipes Corner & Bas Amanita cinereoannulosa Cleland Amanita cinnamomescens Tulloss, S. H. Iqbal, & A. N. Khalid Amanita cistetorum Contu & Pacioni Amanita coacta Bas Amanita cokeriana Singer Amanita colombiana Tulloss, Ovrebo & Halling Amanita constricta Ammirati & Thiers Amanita craseoderma Bas Amanita crebresulcata Bas Amanita crocea (Quél. in Bourd.) Singer ex Singer Amanita dryophila Consiglio & Contu Amanita dunicola Guzmán Amanita egregia D. A. Reid Amanita elegans Beeli Amanita esculenta Hongo & I. Matsuda Amanita flammeola Pegler & Piearce Amanita flavescens (E. J. Gilbert & S. Lund.) Contu Amanita floridana (Murrill) Dav. T. Jenkins ex Tulloss Amanita fuligineodisca Tulloss, Ovrebo & Halling Amanita fuscostriata Pegler Amanita fulva (Schaeff.) Fr. Amanita garabitoana Tulloss, Halling & G. M. Muell. Amanita griseofolia Zhu L. Yang Amanita groenlandica Bas ex Knudsen & Borgen Amanita hamadae Nagas. & Hongo Amanita hemibapha (Berk. & Broome) Sacc. Amanita hemibapha var. ochracea Zhu L. Yang Amanita huijsmanii F. Massart & Rouzeau Amanita humboldtii Singer Amanita hunanensis Y. B. Peng & L. H. Liu Amanita illudens Sacc. Amanita imazekii T. Oda, C. Tanaka & Tsuda Amanita incarnatifolia Zhu L. Yang Amanita infusca E. J. Gilbert Amanita islandica Melot Amanita jacksonii Pomerleau Amanita javanica (Corner & Bas) T. Oda, C. Tanaka & Tsuda Amanita lactea Malenç., Romagn. & D. A. Reid Amanita lanei (Murrill) Sacc. & Trotter Amanita laurae Guzmán & Ramírez-Guillén Amanita lignitincta Zhu L. Yang Amanita lividopallescens (Secr. ex Gillet) Boud. Amanita liquii Zhu L. Yang, M. Weiss & Oberw. Amanita longistriata (S. Imai) E. J. Gilbert Amanita loosii Beeli Amanita luteoflava Beeli Amanita luteovergens Coccia & Migl. Amanita mafingensis Härk. & Saarim. in Härk., Saarim. & Mwasumbi Amanita magnivolvata Aalto Amanita mairei Foley Amanita malleata (Piane ex Bon) Contu Amanita masasiensis Härk. & Saarim. in Härk., Saarim. & Mwasumbi Amanita mortenii Knudsen & Borgen Amanita murinoflammeum Tulloss, A. M. Young & A. E. Wood Amanita murrilliana Singer Amanita nivalis Greville Amanita oblongispora Contu ex Tulloss & Contu Amanita ochraceomaculata Neville, Poumarat & Fraiture Amanita ochraceopallida Contu Amanita olivaceogrisea Kalamees Amanita orientifulva Zhu L. Yang, M. Weiss & Oberw. Amanita ovalispora Boedijn Amanita pachycolea Stuntz in Thiers & Ammirati Amanita pachysperma G. F. Atk. Amanita pachyvolvata (Bon) Krieglst. Amanita pakistanica Tulloss, S. H. Iqbal & A. N. Khalid Amanita pallidobrunnea A. E. Wood Amanita pallidocarnea (Höhn.) Boedijn Amanita pallidochracea A. E. Wood Amanita pallidofumosa A. E. Wood Amanita pekeoides G. S. Ridl. Amanita populiphila Tulloss & E. Moses Amanita princeps Corner & Bas Amanita protecta Tulloss & G. Wright Amanita pseudospreta Raithelh. Amanita pseudovaginata Hongo Amanita pudibunda R. Heim ex R. Heim Amanita pudica (Beeli) E. J. Gilbert Amanita punctata (Cleland & Cheel) D. A. Reid Amanita ristichii Tulloss Amanita robusta Beeli Amanita romagnesiana Tulloss Amanita roseolamellata A. E. Wood Amanita rubromarginata Har. Takahashi Amanita sampajensis A. V. Sathe & S. M. Kulk. Amanita similis Boedijn Amanita sinicoflava Tulloss Amanita sordidobubalina A. E. Wood Amanita sororcula Tulloss, Ovrebo & Halling Amanita spreta (Peck) Sacc. Amanita spretella (Murrill) Murrill Amanita strobilaceovolvata Beeli Amanita submembranacea (Bon) Gröger Amanita subnudipes (Romagn.) Tulloss Amanita subvirginiana (Murrill) Murrill Amanita supravolvata Lanne Amanita tainaomby Heim Amanita tanzanica Härk. & Saarim. in Härk., Saarim. & Mwasumbi Amanita tomentosivolva Zhu L. Yang Amanita tuza Guzmán Amanita umbrinolutea (Secr. ex Gillet) Bataille Amanita umbrinolutea var. flaccida D. A. Reid Amanita vaginata (Bull.:Fr.) Vitt. Amanita vaginata var. alba Gillet Amanita vaginata var. submembranacea Amanita velosa (Peck) Lloyd Amanita verrucosivolva Zhu L. Yang Amanita violettae Tulloss Amanita virginiana (Murrill) Murrill Amanita yema Guzmán & Ramírez-Guillén Amanita yuaniana Zhu L. Yang Amanita yucatanensis Guzmán Amanita zambiana Pegler & Piearce
Sottogenere Lepidella Sezione Lepidella Amanita abrupta Peck Amanita advena Tulloss, Ovrebo & Halling Amanita afrospinosa Pegler & Shah-Sm. Amanita albidannulata A. E. Wood Amanita albidoides A. E. Wood Amanita albifimbriata O. K. Mill. Amanita alboflavescens Hongo Amanita albofloccosa A. V. Sathe & S. D. Deshp. Amanita albosquamosa A. E. Wood Amanita alboverrucosa A. E. Wood Amanita alliacea (Murrill) Murrill Amanita allostraminea A. E. Wood Amanita altifissura Dav. T. Jenkins Amanita amanitoides (Beeli) Bas Amanita ameghinoi (Speg.) Singer Amanita ananaeceps (Berk.) Sacc. Amanita ananaecepitoides A. E. Wood Amanita angustispora Cleland Amanita annulalbida A. E. Wood Amanita armillariiformis Trueblood & Dav. T. Jenkins in O. K. Mill., Trueblood & Dav. T. Jenkins Amanita atkinsoniana Coker Amanita aureofloccosa Bas Amanita austroviridis O. K. Mill. Amanita basibulbosa A. E. Wood Amanita berkeleyi (Hooker f. in Berk.) Bas Amanita boliviana Bas nom. prov. Amanita borneensis Boedijn Amanita boudieri Barla Amanita boudieri var. beillei (Beauseign.) Neville & Poumarat Amanita brunneiphylla O. K. Mill. Amanita bubalina Bas Amanita californica Bas nom. prov. Amanita canescens Dav. T. Jenkins Amanita carneiphylla O. K. Mill. Amanita castanopsis Hongo Amanita centunculus Corner & Bas Amanita chlorinosma (Peck in Austin) Lloyd Amanita chlorophylla A. E. Wood Amanita cinerascens A. E. Wood Amanita cinereoconia G. F. Atk. Amanita cinereoconia var. croceescens Bas Amanita cinereopannosa Bas Amanita clelandii E. J. Gilbert Amanita codinae (R. Maire) Singer Amanita cokeri (E. J. Gilbert & Kühner) E. J. Gilbert Amanita conara Tulloss, Halling & G. M. Muell. Amanita conicobulbosa Cleland Amanita conicoverrucosa A. E. Wood Amanita costaricensis Tulloss, Halling, G. M. Muell. & Singer Amanita crassa Bas Amanita crassiconus Bas Amanita cylindrispora Beardslee Amanita daucipes (Mont.) Lloyd Amanita dumosorum D. A. Reid Amanita effusa (Kalchbr.) D. A. Reid