Abbreviazioni latine

La lista che segue contiene una selezione delle abbreviazioni latine presenti nei testi e nelle iscrizioni degli antichi Romani, a cui si aggiungono abbreviazioni in uso nel latino ecclesiastico e umanistico, con i rispettivi scioglimenti. Vedi anche il repertorio delle locuzioni latine.

A A. -- Absolvo, Actum, Aedilis, Aes, Aedilis, Ager, Ago, Aio, Amicus, Annus, Antiquo, Auctor, Auditor, Augustus, Aulus, Aurum, Aut. A.A. -- Aes alienum, Ante audita, Apud agrum, Aurum argentum. AA. -- Augusti, Augusti duo. AAA., AAAGGG -- Augusti tres. A.A.A.F.F. -- Auro argento aere flando feriundo. oppure Aere Argento Auro Flando Feriundo. A.A.V. -- Alter ambove. A.B. -- Artium Baccalaureus ABB. -- Abbas Ab. -- Abbas A.B.M. -- Amico bene merenti Abs. -- Absens Absoluo. -- Absolutio A.C. -- Auditor Cameræ AC -- Ante Christum A.C. -- Acta causa, Alins civis. ACN -- Ante Christum Natum A.D. -- Ante diem, Anima Dulcis A.D. -- A domino, Anno Domini, Ante diem a.d. -- ante diem, aliter dictum A.D.A. -- Ad dandos agros. Adm. Rev. -- Admodum Reverendus Adv. -- Adventus A.D.V. -- Ante diem quintum. AED. -- Aedilis AED CVR -- Aedilis curulis AEDILIC. -- Aedilicia potestate, Aedilicius AEL. -- Aelius AEPP. -- Archiepiscopus AEO. -- Aedes, Aedilis, Aedilitas. AEM., AIM. -- Aemilius, Aemilia. AER. -- Aerarium. a.h. -- ad honorem AER.P. -- Aere publico. al. -- alii, alibi, alias, aliter a.l. -- ad litteram A.L.AE., A.L.E. -- Arbitrium litis aestimandae. Alb. -- Albus Alr. -- Aliter A.M. -- Anno Mundi A.M. -- Artium Magister A.M., A.MILL. -- Ad milliarium. Ante Meridian. A.M.D.G. -- Ad Majorem Dei Gloriam AN. -- Aniensis, Annus, Ante. Ana -- Antiphona ANN. -- Annales, Anni, Annona. ANT. -- Ante, Antonius. Ant. -- Antiphona A.O. -- Alii omnes, Amico optimo. AP. -- Atppius, Apud. A.P. -- Ad pedes, Aedilitia potestate. a.p. -- ad personam A.P.F. -- Auro (or argento) publico feriundo. Aplica. -- Apostolica A.P.M. -- Amico posuit monumentum, Annorum plus minus. Apost. -- Apostolus Appatis. -- Approbatis A.P.R.C. -- Anno post Romam conditam. Ap. Sed. -- Apostolica Sedes Ap. Sed. Leg. -- Apostolicæ Sedis Legatus A.Q.I.C. -- Anima Quiescat In Christo Archiep. -- Archiepiscopus Archiepus. -- Archiepiscopus Archid. -- Archidiaconus Archiprb. -- Archipresbyter ARG. -- Argentum. A.R.S. -- Anno Reparatæ Salutis AR.V.V.D.D. -- Aram votam volens dedicavit, Arma votiva dono dedit. ASS -- Acta Sanctæ Sedis AT, A TE., A TER. -- A tergo. A.T.M.D.O. -- Aio te mihi dare oportere. A.U. -- Alma Urbs Aucte. -- Auctoritate Authen. -- Authentica Aux. -- Auxilium, Auxilio AV. -- Augur, Augustus, Aurelius. A.V. -- Annos vixit. A.V.C. -- Ab urbe condita. AVG. -- Augur, Augustus. AVGG. -- Augusti duo AVGGG. -- Augusti tres. AVR. -- Aurelius AVSPP. -- Auspicia AVT.PR.R. -- Auctoritas provinciae Romanorum.

B B. -- Balbius, Balbus, Beatus, Bene, Beneficiarius, Beneficium, Bene Merenti, Bonus, Brutus, Bustum. B. (al posto di V.) -- Berna Bivus, Bixit. B.A. -- Bixit annos [recte Vixit annos], Bonis auguriis, Bonus amabilis. B.A. -- Baccalaureus Artium B. BB. -- Beatus, Beati BB., B.B. -- Bene bene, i.e. optime, Optimus. B.C.L. -- Baccalaureus Civilis [or Canonicae] Legis B.D. -- Bonae deae, Bonum datum. B.DD. -- Bonis deabus. B.D.S.M. -- Bene de se merenti. Ben. -- Benedictio Benevol. -- Benevolentia B.F. -- Bona femina, Bona fides, Bona filia, Bona fortuna, Bonum factum. B.H. -- Bona hereditaria, Bonorum heres. B.I. -- Bonum judicium. B.I.C. -- Bibas [for Vivas] In Christo B.I.I. -- Boni judicis judicium. B.M. -- Beatae memoriae, Bene merenti, Bonae Memoriæ. B.M.F. -- Bene Merenti Fecit BMT. -- Bene Merenti B.M.V. -- Beatae Mariae virginis B.N. -- Bona nostra, Bonum nomen. BN.H.I. -- Bona hic invenies. Bon. Mem. -- Bonæ Memoriæ B.P. -- Beatissime Pater, Bona paterna, Bonorum potestas, Bonum publicum. B.Q. -- Bene quiescat, Bona quaesita. B.RP.N. -- Boho reipublicae natus. BRT. -- Britannicus. B. Se. -- Baccalaureus Scientiarum B.T. -- Baccalaureus Theologiæ, Bonorum tutor, Brevi tempore. B.U.J. -- Baccalaureus Utriusque Juris B.V. -- Beata Virgo, Beatitudo Vestra, Bene vale, Bene vixit, Bonus vir. B.V.M. -- Beata Virgo Maria B.V.V. -- Balnea vina Venus. BX. -- Bixit (for vixit).

C C. -- Caesar, Cains, Caput, Causa, Censor, Civis, Conors, Colonia Comitialis (dies), Condemno, Consul, Cum, Curo, Custos, Caia, Centuria, Con. (prefix). Can. Pœnit. -- Canonicus Pœnitentiarius Can.Theol. -- Canonicus Theologus C.B. -- Civis bonus, Commune bonum, Conjugi benemerenti, Cui bono. C.C. -- Calumniae causa, Causa cognita, Conjugi carissimae, Consilium cepit, Curiae consulto. C.C.C. -- Calumniae cavendae causa. C.C.F. -- Caesar (or Caius) curavit faciendum, Caius Caii filius. CC.VV. -- Clarissimi viri. (=senatores) C.D. -- Caesaris decreto, Cains Decius, Comitialibus diebus. C.D.F. -- Congregatio pro Doctrina Fidei CES. -- Censor, Censores. CESS. -- Censores. C.F. -- Causa fiduciae, Conjugi fecit, Curavit faciendum. C.H. -- Custos heredum, Custos hortorum. C.I. -- Caius Julius, Consul jussit, Curavit judex. CIC -- Codex Iuris Canonici. CL. -- Clarissimus, Claudius, Clodius, Colonia. CL.V. -- Clarissimus vir, Clypeum vovit. C.M. -- Caius Marius, Causa mortis. CN. -- Cnaeus. COH. -- Coheres, Conors. COL. -- Collega, Collegium, Colonia, Columna. COLL. -- Collega, Coloni, Coloniae. COM. -- Comes, Comitium, Comparatum. CON. -- Conjux, Consensus, Consiliarius, Consul, Consularis. COR. -- Cornelia (tribus), Cornelius, Corona, Corpus. COS. -- Consiliarius, Consul, Consulares. COSS. -- Consules. C.P. -- Carissimus (or Clarissimus) puer, Civis publicus, Curavit ponendum. C.R. -- Caius Rufus, Civis romanus, Curavit reficiendum. CS. -- Caesar, Communis, Consul. C.V. -- Clarissimus (or Consularis) vir. CVR. -- Cura, Curator, Curavit, Curia. C. -- Caesar, Caius, Caput, Carrissimus, Causa, Censor, Centurio, Civis, Cohors, Colonia Comitialis (dies), Condemno, Coniunx, Comes, Consul, Cum, Curavit, Curo, Custos, Caia, Centuria, Cum, Con. (praeverbium). c. -- circa CAL. -- Calendis C.B. -- Civis bonus, Commune bonum, Coniugi benemerenti, Cui bono. C.C. -- Calumniae causa, Causa cognita, Coniugi carissimae, Consilium cepit, Curiae consulto. C.C.C. -- Calumniae cavendae causa. C.C.F. -- Caesar (vel Caius) curavit faciendum, Caius Caii filius. CC.VV. -- Clarissimi viri. C.D. -- Caesaris decreto, Cains Decius, Comitialibus diebus. CES. -- Censor, Censores. CESS. -- Censores. C.F. -- Causa fiduciae, Coniugi fecit, Curavit faciendum. C.H. -- Custos heredum, Custos hortorum. C.I. -- Caius Iulius, Consul iussit, Curavit iudex. CL. -- Clarissimus, Claudius, Clodius, Colonia. CL.V. -- Clarissimus vir, Clypeum vovit. C.M. -- Caius Marius, Causa mortis. CN. -- Cnaeus. COH. -- Coheres, Conors. COL. -- Collega, Collegium, Colonia, Columna. COLL. -- Collega, Coloni, Coloniae. COM. -- Comes, Comitium, Comparatum. CON. -- Coniunx, Consensus, Consiliarius, Consul, Consularis. COR. -- Cornelia (tribus), Cornelius, Corona, Corpus. COS. -- Consiliarius, Consul, Consulares. COSS. -- Consules. C.P. -- Carissimus (sive Clarissimus) puer, Civis publicus, Curavit ponendum. C.R. -- Caius Rufus, Civis Romanus, Curavit reficiendum. CS. -- Caesar, Communis, Consul. C.V. -- Clarissimus (sive Consularis) vir. CVR. -- Cura, Curator, Curavit, Curia. Cam. -- Camera Cam. Ap. -- Camera Apostolica Can. -- Canonicus Canc. -- Cancellarius Cap. -- Capitulum Cap. de seq. -- Capitulum de Sequenti Capel. -- Capella Capp. -- Cappellanus Caus. -- Causa C.C. -- Curatus CC. VV. -- Clarissimi Viri Cen. Eccl. -- Censura Ecclesiastica Cla. -- Clausula Cl. -- Clericus Clico. -- Clericus, Clerico Clun. -- Cluniacenses C.M. -- Causa Mortis co -- centenario Cod. -- Codex Cog. Leg. -- Cognatio Legalis Cog. Spir. -- Cognatio Spiritualis Coll. Cone. -- Collectio Conciliorum Comm. Prec. -- Commemoratio Praecedentis Comm. Seq. -- Commemoratio Sequentis Compl. -- Completorium Con. -- Contra Cone. -- Concilium Conf. -- Confessor Conf. Doct. -- Confessor et Doctor Conf. Pont. -- Confessor Pontifex Cons. -- Consecratio Consecr. -- Consecratus Const. Ap. -- Constitutio Apostolica Cr. -- Credo Canice. -- Canonice Card. -- Cardinalis Cens. -- Censuris Circumpeone. -- Circumspectione Coie//conioe -- Communione Confeone. -- Confessione Consciae. -- Conscientiæ Constbus -- Constitutionibus C. -- Consul CC. -- Consules C.F. -- Clarissima Femina Cl. V. -- Clarissimus Vir C.O. -- Conjugi Optimo C.O.B.Q. -- Cum Omnibus Bonis Quiescat COI. -- Conjugi CS. -- Consul COS. -- Consul, Consulibus COSS. -- Consules, Consulibus C.P. -- Clarissima Puella

D D. -- Dat, Dedit, De, Decimus, Decius, Decretum, Decurio, Deus, Dicit, Dies, Divus, Dominus, Domus, Donum. D.C. -- Decurio coloniae, Diebus comitialibus, Divus Caesar. D.D. -- Dea Dia, Decurionum decreto, Dedicavit, Deo dedit, Dii deaeque, Dono dedit, Domus Divina. DD. -- Divi D.D.D. -- Datum decreto decurionum, Dono dedit dedicavit, Deo Donum Dedit D.E.R. -- De ea re. DES. -- Designatus. D.I. -- Dedit imperator, Diis immortalibus, Diis inferis. D.l.M. -- Deo invicto Mithrae, Diis inferis Manibus. D.M. -- Deo Magno, Dignus memoria, Diis Manibus, Dolo malo, Dominus D.O.M. -- Deo Optimo Maximo. D.P.S. -- Dedit proprio sumptu, Deo perpetuo sacrum, De pecunia sua. D.D.L.M. -- Donum dedit libens merito. DEC. -- Decurio DEV -- Devotus D.F.P. -- Dari Fide Promisit D.M.P.S. -- Dis Manibus (et) perpetuae securitati D.N. -- Dominus noster DNE -- Domine Dni. -- Domini DNO. -- Domino DNS -- Dominus D.I. -- Dedit imperator, Diis immortalibus, Diis inferis. D.l.M. -- Deo invicto Mithrae, Diis inferis Manibus. D.M. -- Deo Magno, Dignus memoria, Diis Manibus, Dolo malo. D.N.I.C. -- Domini nostri Iesu Christi D.O.M. -- Deo optimo maximo, Dominus. D.O.M.A. -- Deo Optimo maximo aeterno D.P.S. -- Dedit proprio sumptu, Deo perpetuo sacrum, De pecunia sua. D.S.I.M. -- Deo soli invicto mithrae Dr. iur. -- Doctor iuris D. -- Depositus; or Dulcis D.D. -- Dedit, Dedicavit DEP. -- Depositus D.I.P. -- Dormit In Pace D.M. -- Diis Manibus D.M.S. -- Diis Manibus Sacrum D.N. -- Domino Nostro DD. NN. -- Dominis Nostris Discreoni. -- Discretioni Dispensao. -- Dispensatio Dnus -- Dominus d. -- dies, dominus D.C.L. -- Doctor Civilis [or Canonicae] Legis D.D. -- Doctores D.D. -- Doctor Divinitatis Dec. -- Decanus Def. -- Defunctus D.G. -- Dei Gratia D.N. -- Dominus Noster D.N.J.C. -- Dominus Noster Jesus Christus DN -- Dominus DNS -- Dominus DNUS -- Dominus Doct. -- Doctor Dom. -- Dominica D.O.M. -- Deo Optimo Maximo Doxol. -- Doxologia D.R. -- Decanus Ruralis DS -- Deus D.Se. -- Doctor Scientiarum D.V. -- Deo Volente Dupl. -- Duplex Dupl. Maj. -- Duplex Major Dupl. I. Cl. -- Duplex Primæ Classis Dupl. II. Cl. -- Duplex Secundae Classis D. n. m. que -- Devotus numini maiestatique

E E. -- Ejus, Eques, Erexft, Ergo, Est, Et, Earvin, Etiam, Ex. ee -- esse. EG. -- Egit, Egregius. E.M. -- Egregiae memoriae, Ejusmodi, Erexit monumentum. EN -- enim. EQ.M. -- Equitum magister. E.R.A. -- Ea res agitur. E. -- Eius, Eques, Erexft, Ergo, Est, Et, Etiam, Evangelista, Ex. EG. -- Aeger, Egit, Egregius. EL. -- Electus E.M. -- Egregiae memoriae, Eiusmodi, Erexit monumentum. EPI. -- Episcopi EPO. -- Episcopo EQ. -- Eques EQ.M. -- Equitum magister. E.Q.R. -- Eques Romanus. E.P. -- Equo publico. E.R.A. -- Ea res agitur. E(X)T. -- Ex testamento E(X)V. -- Ex voto Eccl. -- Ecclesiasticus E. -- Ecclesia Eccl. -- Ecclesia El. -- Electio, Electus Emus -- Eminentissimus EPS -- Episcopus EP. -- Episcopus Episc. -- Episcopus Et. -- Etiam Evang. -- Evangelium Ex. -- Extra Exe. -- Excommunicatus, Excommunicatio Ecclae. -- Ecclesiæ Ecclis. -- Ecclesiasticis Effum. -- Effectum Epus. -- Episcopus Excoe. -- Excommunicatione Exit. -- Existit E.V. -- Ex Voto EX. TM. -- Ex Testamento E VIV. DISC. -- E Vivis Discessit

F F. -- Fabius, Facere, Fecit, &c., Familia, Fastus (dies), Feliciter, Felix, Femina, Fides, Filius, Flamen, Fortuna, Frater, Fuit, Functus. Fab -- Fabiana. F.C. -- Faciendum curavit, Fidei commissume, Fiduciae causa, Fieri Curavit.