mini|Slika 1. Zemlje Sjeverne Europe|325x325px Sjeverna Europa je europska regija koja obuhvaća deset zemalja (Danska, Estonija, Finska, Island, Irska, Latvija, Litva, Norveška, Švedska i Ujedinjeno Kraljevstvo) i pet nezavisnih teritorija (Ålandsko Otočje, Kanalski Otoci, Farski Otoci, Otok Man i Svalbardsko Otočje).
Opći podaci
Broj stanovnika Najmnogoljudnije zemlje Sjeverne Europe su zemlje Skandinavije (Norveška, Švedska i Finska) te UK i Irska. (Tablica 1)
Neki od gradova sjeverne Europe najvećeg demografskog i ekonomskog značaja su London, Stockholm, Kopenhagen, Oslo, Helsinki uglavnom glavni gradovi zemalja.
+Tablica 1: Broj stanovnikaZemljaBroj stanovnikaDanska5 932 654Estonija1 365 884Finska5 563 970Island387 758Irska5 194 336Litva2 857 279Latvija1 883 008Švedska10 521 556Norveška5 488 984Ujedinjeno Kraljevstvo67 790 155
Površina Najveće zemlje sjeverne Europe su Finska, Norveška i Švedska (koja je i četvrta najveća zemlja u Europi.) +Tablica 2: Površina zemaljaZemljaPovršina u km2Danska42 838Estonija45 339Finska338 472Irska68 466Island103 000Latvija64 594Litva65 286Norveška384 483Švedska447 425Ujedinjeno Kraljevstvo 242 500
Geologija i reljef Najstariji je dio Europe Baltički štit, koji obuhvaća dio Skandinavije, Finsku i poluotok Kolu. To područje, građeno od vrlo starih stijena (kristalični škriljevci, gnajs i dr.), bilo je nabrano u pretkambrijsko doba, ali su ga vanjske sile (denudacija, erozija i glacijalna erozija) poravnale u geološkoj prošlosti, tako da je danas to plitka zavala s Baltičkim morem u sredini.
Sjeverozapadna Europa nabirala se u paleozoiku. U starijem paleozoiku (silur i devon) nabralo se Kaledonsko gorje, koje se pruža od sjeverne Irske preko Škotske duž zapadne Skandinavije prema sjeveru (dijelovi su Kaledonskoga gorja i Nova Zemlja, Zemlja Franje Josipa, Svalbard).
Klima Klima je uglavnom oceanska (Cfb), vlažna kontinentalna klima (Dfb), subarktička klima (Dfc) i tundra (ET) mini|774x774px|Slika 2. Prikaz klime u sjevernoj Europi (Köppenova klasifikacija)|lijevo
Makroekonomski podaci +Tablica 3: Makroekonomski podaciZemljaBDP (u milijunima USD)BDP per capita (u USD) Stopa inflacijeStopa zaposlenostiDanska395 40366 9834,1%80,1%Estonija38 10028 33210%81,9%Finska280 82550 5364,5%78,4%Island27 841 72 9038,6%84,1%Irska529 244104 0385,2%78,2%Litva70 334 24 8269,9%79%Latvija41 15321 8519,3%77%Švedska585 93955 8736,9%82,2%Norveška579 267106 1485,8%80,9%Ujedinjeno Kraljevstvo3 070 66745 8507,7%75,7% Uočljivo je iz tablice da najveći BDP imaju Ujedinjeno Kraljevstvo (ujedno i članica G7), Norveška, Švedska te Irska. U spomenutim zemljama je uglavnom i najveći BDP per capita. Island ima relativno velik BDP per capita no to se može pripisati tome da od svih navedenih imaju najmanje stanovnika.
Visoke stope inflacije (u pojedinim zemljama poput Litve, Latvije i Estonije čak i 10%) uglavnom su posljedica ekonomske krize uzrokovane pandemijom COVID-19.
Prikaz podataka o energiji Općenito se podaci o energiji zasebno prikupljaju za različite energente, poput nafte, prirodnog plina ili ugljena. Kao takvi, saldo sustavi energenata pružaju najjednostavniji način prikaza podataka za pojedini energent, izražen u fizičkim jedinicama. Na primjer, to mogu biti džuli ili kubni metri za prirodni plin ili tone za ugljen. Takav pristup koristi Međunarodna agencija za energetiku (IEA) u svojim knjigama o gorivima, obnovljivim izvorima energije i elektricitetu, kao i u sveobuhvatnoj svjetskoj statistici energetike - koja kombinira informacije za sve izvore energije zajedno.
Međutim, budući da se energetski proizvodi na kraju koriste zbog svoje energetske vrijednosti i mogu se pretvarati jedan u drugi putem različitih procesa transformacije, potrebno je kombinirati saldo sustave energenata kako bismo dobili prikaz energetskog sustava. Za to je potrebno razviti energetsku bilancu.
Energetska bilanca nam pomaže razumjeti kako se proizvodi međusobno transformiraju, istaknuti različite odnose među tim proizvodima i prikazati kako se sve vrste energije konačno koriste.
Metodologija koju koristi IEA u skladu je s Međunarodnim preporukama za energetsku statistiku (IRES) koje je usvojila Komisija za statistiku UN-a 2011.
Proizvodnja primarne energije
Uvod Primarna energija obuhvaća energiju uzetu iz prirode bez naknadne pretvorbe, u što spada kemijski potencijal fosilnih goriva, drva ili biomase, nuklearna energija, kinetička energija vjetra, potencijalna energija vodenih tokova, te toplinska energija geotermalnih izvora.
Oblici primarne energije: neobnovljivi (komercijalni ili konvencionalni) i obnovljivi (tradicionalni, komercijalni ili konvencionalni, novi ili alternativni).
Neobnovljivi U neobnovljive oblike primarne energije spadaju: fosilna goriva, nafta, plin, ugljen, treset te nuklearna energija.
Njihov je ciklus nastanka (otprilike 300 milijuna godina za fosilna goriva) značajno dulji period od onoga u kojem ćemo ih utrošiti (otprilike 200 milijuna godina).
Obnovljivi Neki od glavnih primjera obnovljive primarne energije su: balega, drvo (tradicionalna biomasa), biomasa, biogoriva, hidroenergija, energija vjetra, sunčeva energija, geotermalna energija, energija mora i mnogi drugi.
Potencijal obnovljivih izvora energije se obnavlja u kratkom vremenu što je razmjerno vremenu korištenja. Tradicionalni izvori energije kao što su nekomercijalna biomasa i balega predstavljaju one koji ne ulaze u energetske bilance zato što se ne preprodaju pa iz tog razloga čine značajan dio primarne energije u mnogim zemljama. Glavni komercijalni ili konvencionalni obnovljivi izvor je hidroenergija, iako danas dolaze neke nove (alternativne) primarne energije kao što su vjetar, geotermalna energija i sunčeva toplina.
Tablica 4. Proizvodnja primarne energije (u TJ) po vrsti energenata 2021. godine (izvor IEA)UgljenSirova naftaPrirodni plinNuklearna energijaHidroenergijaObnovljivi izvori energije (vjetar i solar)BiomasaUkupnoDanska -139 27745 069 -5965 326125 572375 303Estonija106 065 - - -893 72777 245187 126Finska10 171 - -257 43356 75830 477442 617797 456Latvija20 - - -9 748570103 148113 486Litva1971 198 - -1 3815 58972 53080 895Irska5 347 -52 880 -2 70035 68427 345123 956Island - - - -49 778170 12078219 976Norveška3 4084 108 2474 220 715 -518 16042 99772 4358 965 962Švedska2 525 - -575 749255 910127 308518 2181 479 710Ujedinjeno Kraljevstvo29 0841 777 3691 176 504500 37318 054278 954455 8084 236 146 2.2 Veliki proizvođači Najveći proizvođači primarne energije su Norveška, Ujedinjeno Kraljevstvo, Finska i Švedska. Njihova je primarna energija pretežito bazirana na sirovoj nafti i prirodnom plinu, no velik udio, pogotovo u Norveškoj, drži i hidroenergija. Jasna je korelacija između proizvodnje primarne energije i BDP-a.
Unatoč nastojanju prema obnovljivim izvorima i dalje najveći dio primarne energije je u konvencionalnim energentima. lijevo|mini|606x606px|Slika 3. Geografski prikaz najvećih proizvođača primarne energije
Hidroenergija Velik udio primarne energije čini hidroenergija koja, izuzevši konvencionalne energente (nafta, prirodni plin), predstavlja oko 10% primarne energije u sjevernoj Europi.
Velik potencijal leži u hidroenergiji jer u regiji prevladavaju klime s velikom količinom oborina. Prema podacima Svjetske banke prosječna količina padalina u regiji iznosi oko 950 mm kiše godišnje. (Tablica 6)
+Tablica 5: Količina oborina (izvor World Bank)Količina oborina (u mm godišnje)Island1940Irska1118UK1220Norveška 1414Latvija667Finska 536Švedska624Litva656Danska703Estonija626 lijevo|mini|444x444px|Slika 4. Prikaz oborina u sj. Europi
Nuklearna energija U Sjevernoj Europi se u 2021. godini proizvelo oko 1 333 000 TJ primarne energije u obliku nuklearne energije. Proizvođači te energije su Finska, Švedska i Ujedinjeno Kraljevstvo.
Švedska ima šest nuklearnih reaktora u funkciji, s kombiniranim neto kapacitetom od 6,9 GWe. U 2021.godini nuklearke su proizvele 30,8% električne energije u zemlji, dok je u Ujedinjenom Kraljevstvu na taj način proizvedeno 14,8% električne energije. Ujedinjeno Kraljevstvo ima 9 operabilnih nuklearnih reaktora ukupnog neto kapaciteta 5,9 GWe
Uvoz i izvoz energije
Trgovina (uvoz i izvoz) energenata prikazan je u tablicama (Tablica 6. i 7.)
Tablica 6. UVOZ energenata prema podacima IEA-a za 2021. godinu (u TJ)UgljenSirova naftaNaftni derivatiPrirodni plinBiomasaElektrična energijaUkupnoDanska18 899222 955195 11486 773112 83272 431709 110Estonija141 -84 23016 7574 16026 399131 686Finska68 619360 085216 13388 33026 15488 171847 492Latvija897 -81 36840 35923 69416 799163 117Litva6 837345 93742 65183 85412 24344 924536 445Irska39 361127 298213 843130 3706 6348 808526 312Island4 322 -27 998882 -33 203Norveška33 983102 002258 6305 66520 50629 646450 434Švedska66 219806 400247 44250 41679 60630 0281 280 110Ujedinjeno Kraljevstvo159 8211 809 7951 048 0811 807 223205 994103 4745 134 389
Iz Tablice 6. vidljivo je da su najveći uvoznici energenata Ujedinjeno Kraljevstvo, Švedska te Danska i Finska.
Najveći dio energenata koji se uvozi i dalje spada među konvencionalne izvore energije (nafta i plin). Tablica 7. IZVOZ energenata prema podacima IEA-a za 2021. godinu (u TJ)UgljenSirova naftaNaftni derivatiPrirodni plinBiomasaElektrična energijaUkupnoDanska -4 635 -49 178 -292 003 -59 641 -2 210 -42 161 -449 829Estonija -534 -44 122 -34 268 - -24 644 -13 403 -116 971Finska -4 188 - -372 180 - -2 594 -24 016 -402 978Latvija -125 - -12 468 - -56 303 -9 172 -78 067Litva -16 -1 547 -243 923 -18 080 -12 309 -14 778 -290 652Irska -237 - -63 198 - -695 -6 887 -71 016Island - - - - - - -Norveška -2 294 -3 366 657 -710 481 -4 008 827 -4 437 -92 948 -8 185 643Švedska -697 -63 164 -633 900 -2 037 -24 388 -122 072 -846 258Ujedinjeno Kraljevstvo -29 904 -1 468 957 -776 704 -245 210 -13 877 -14 996 -2 549 648 Iz Tablice 7. uviđa se da je daleko najveći izvoznik energenata Norveška, koja izvozi enormne količine plina i sirove nafte. Drugi najveći izvoznik energenata je Ujedinjeno Kraljevstvo.
Zanimljivo, Island prema podacima IEA-a nije izvozio energente u 2021. godini.
Detaljnija analiza uvoza i izvoza može se naći u poglavlju Ukupna opskrba energije, jer uvoz i izvoz uvelike određuju TES.lijevo|mini|357x357px|Slika 5. Ukupni uvoz i izvoz energenata (u TJ) prema IEA-u za 2021. godinu mini|518x518px|Slika 6. Uvoz - izvoz u sjevernoj Europi
Ukupna opskrba energije
Uvod i definicija Ukupna opskrba energije se prema Eurostatu definira na slijedeći način:
"Ukupna opskrba energijom = Primarna proizvodnja + Obnovljeni i reciklirani proizvodi + Uvoz – Izvoz + Promjene zaliha – Međunarodna pomorska skladišta – Međunarodna avijacija"
U Tablica 8. prikazana je ukupna opskrba energije. Tablica 8. Ukupna opskrba energije prema podacima IEA-a za 2021. (u TJ)UgljenSirova naftaNaftni derivatiPrirodni plinNuklearna energijaHidroenergijaObnovljivi izvori (vjetar i solar)BiomasaElektrična energijaToplinaUkupnoDanska 41 417324 676 -59 73178 279 -5965 326237 11817 5282 309706 980Estonija119 380 -45 05345 18415 763 -893 72762 2309 468 -210 788Finska126 814357 938 -66 10888 564257 43356 75830 477464 51363 9657 9081 388 261Island4 322 -23 272 - -49 778170 120960 - -248 451Irska54 647129 621126 878183 250 -2 70035 68433 2515 699 -571 730Latvija774258 35040 372 -9 74857071 2496 381 -187 446Litva7 568344 410 -226 88578 556 -1 3815 58972 64532 5578 663324 484Švedska72 077797 301 -417 08747 648575 749255 910127 308582 329 -92 0458 4561 957 645Norveška35 174877 844 -461 313209 955 -518 16042 99788 505 -63 3025 7531 253 774Ujedinjeno Kraljevstvo240 6722 124 699240 4502 751 314500 37318 054278 954648 11188 479 -6 891 104