O xiísmo (árabe: شيعة, Shīʻah), é a segunda meirande rama do islam, logo do sunnismo. É o nome tradicional polo que se coñece á escola de xurisprudencia Islámica Xa'farita. Os seguidores do xiísmo chámanse xiítas. "Shīʻah" é a abreviatura da frase histórica Shīʻatu ʻAlī (árabe: شيعة علي), que significa "seguidores de Alí", "facción de Alí" ou "partido de Alí".The New Encyclopædia Britannica, Jacob E. Safra, Chairman of the Board, Ed. 15ª, Encyclopædia Britannica, Inc., 1998, ISBN 0-85229-6330, Vol 10, p. 738
A semellanza doutras escolas de pensamento no islam, o xiísmo baséase nas ensinanzas do libro sagrado do islam, o Corán e a mensaxe do último profeta do islam,"Esposito, John. "What Everyone Needs to Know about Islam." Oxford University Press, 2002. ISBN 978-0-19-515713-0. p. 40 Mahoma. Ao contrario que outras escolas de pensamento, o xiísmo mantén que a familia de Mahoma, a Ahl al-Bayt ("a Xente da Casa"), e certos individuos entre os seus descendentes, coñecidos coma imáns, teñen unha autoridade espiritual e política sobre a comunidade. Os xiítas cren que Alí, o curmán de Mahoma e xenro, foi o primeiro deste imáns e foi o sucesor lexítimo de Mahoma"The Complete Idiot's Guide to World Religions," Brandon Toropov, Father Luke Buckles, Alpha; 3rd edition, 2004, ISBN 978-1-59257-222-9, p. 135 rexeitando así a lexitimidade dos tres primeiros califas.
Os xiítas recoñecen a Alí coma a segunda figura máis importante logo do profeta Mahoma. Segundo eles, Mahoma suxeriu en varias ocasións durante a súa vida que Alí debería ser o líder dos musulmáns logo do seu pasamento. De acordo con esta perspectiva, Alí coma sucesor de Mahoma non só gobernaría sobre a comunidade, senón que tamén interpretaría a xaria e o significado esotérico do Corán. Polo tanto considerouse coma libre de erro e pecado (infalible) e designado por Deus por orde divina (Nass) para ser o primeiro imán. Alí é coñecido coma o "home perfecto" (al-insan al-kamil) semellante a Mahoma segundo a perspectiva xií.Motahhari, Perfect man, Chapter 1 Como resultado, os xiítas empregan hadiths atribuídos a Mahoma e aos imáns, e dan credibilidade á familia do Profeta e aos socios achegados, en contraste coas tradicións sunnitas nas que a sunnah é narrada en boa parte por compañeiros.How do Sunnis and Shi'as differ theologically? Last updated 2009-08-19, BBC religionsMomen, Moojan, Introduction to Shi'i Islam, Yale University Press, 1985, p.174. Posteriormente, as diferenzas dos hadiths entre os xiítas e os sunnitas son unha das principais razóns das friccións entre eles, xa que os sunnitas non aceptan os hadiths xiítas e viceversa.Muqaddimah Ibn al-Salah, Dar al-Ma’aarif edition
O xiísmo é profesado por cerca do 15% dos 1600 millóns de musulmáns existentes no mundo.Por qué el islam moderado se muestra impotente ante la Jihad lanacion.com
Historia miniatura|esquerda|Investidura de Ali en Ghadir Khumm.
Etimoloxicamente, xía deriva do árabe shi`a, que significa facción, partido, ou seguidor. Refírese historicamente aos seguidores da shi'a do Imám Ali, partido, facción ou seguidores de Alí, nas loitas polo poder que seguiron á morte de Mahoma. Pouco antes da súa morte, Mahoma, ao regresar da peregrinación á Meca, reuniu a máis de 100.000 creentes en Ghadir Khum e dixo ante eles que quen o considerasen o seu mestre fixesen o mesmo con 'Ali ibn Abi Talib.
O 18 de Zul Hiyya de cada ano celébrase no mundo xiíta o aniversario da declaración de Ghadir al-Jumm na cal o Profeta dixo achega de Ali ibn Abi Talib: Para quen eu sexa o seu Maulá (autoridade política e espiritual), este ´Ali é o seu Maulá. Dada a importancia deste suceso para os xiíes, o propósito deste artigo é estudar de que forma o suceso de Ghadir al-Jumm foi manexado polos orientalistas. Por ‘orientalistas‘ referímonos á investigación occidental achega do islam e tamén a aqueles que recibiron todo o seu adestramento islámico baixo a guía destes eruditos. Antes de continuar, non quedaría fóra de lugar unha breve narración do suceso de Ghadir al-Jumm. Isto axudará especialmente a aqueles que non están familiarizados con Ghadir al-Jumm. No Corán menciónase que no seu regreso da última peregrinación, o Profeta Muhammad recibiu a seguinte orde de Deus:
miniatura|Ilustración otomá de finais do século XVI sobre a batalla de Karbala. Polo tanto detívose en Ghadir al-Jumm o 18 de Zul Hiyya, décimo ano da Héxira, para comunicar a mensaxe aos peregrinos antes de que se dispersaran. Como facía moita calor, construíuse unha tarima cuberta con ramas para el. Daquela o Profeta deu un sermón moi extenso. Nun punto preguntoulle aos seus fieis seguidores se el (Muhammad) tiña máis autoridade (awla) sobre os creentes da que eles tiñan sobre si mesmos. A multitude gritou: ‘Si, é así Oh Apóstolo de Alá‘. Logo tomou a Alí da man e declarou: ‘Para quen eu sexa o seu Maulá, este Alí tamén é o seu Maulá (Man kuntu Maulahu fa hada Aliyun maulahu)‘. Daquela o Profeta anunciou que se achegaba a súa morte e recomendoulles aos creentes a que permanecesen aferrados ao Corán e a Ahlulbayt. Isto resume as partes máis importantes de Gadir Khum.
Cando morreu Mahoma no ano 632, un grupo dos seus compañeiros decidiron ignorar aquela proclamación e nomearon de entre eles ao sucesor do Profeta. Quen tomaron partido por Alí, primo e xenro de Mahoma, con todo, consideraron que este era o seu único sucesor lexítimo xa que fora a persoa máis próxima a Mahoma, quen o sinalou como sucesor en varias oportunidades, a máis notable das cales foi aquela que tivo lugar en Ghadir Khum. Así, negáronse a recoñecer aos notables sucesivamente elixidos para desempeñar o papel de califas ou sucesores do Profeta: Abu Bakr, Omar e Otmán. Trala morte deste último, Alí será finalmente elixido califa. Con todo, acusado de haber instigado a morte do seu predecesor, o seu poder será contestado por Mu'awiya, gobernador de Siria e membro da familia dos Omeias, iniciándose así unha guerra civil entre ambas faccións. Cando ambos líderes aceptaron no campo de batalla de Siffín someter as súas diferenzas ao ditame dun árbitro independente, das filas de Alí xurdirá unha terceira facción, a dos xariismos, que non aceptaron a arbitraxe. Esta facción asasinou a Alí no 661, e o mesmo día trataron de acabar tamén con Mu'awiya e co árbitro, sen logralo. Os partidarios de Alí puxeron entón as súas esperanzas no seu fillo Hasan, que coaccionado e enganado por Mu'awiya renunciou ao poder, Para rematar, Husayn, 2.º fillo de 'Ali negouse a xurar lealdade a Mu'awiya, debido á súa notable corrupción, por ese motivo foi morto na batalla de Karbalá, xunto a 72 seguidores, polo exército de Yazid, fillo de Mu'awiya, exército composto de máis de trinta mil homes. A súa terrible morte no campo da batalla de Karbalá (Iraq), en 680, marcará o principio do cisma entre os xiíes e aqueles a quen se chamará máis tarde «suníes».
O destino tráxico de Husayn sacudiu a unha parte dos musulmáns e provocou unha determinación de combater ata o fin por un ideal de poder considerado xusto e respectuoso cos fundamentos do islam primitivo. O martirio de Husayn, fito fundamental do xiísmo (que o conmemora todos os anos con procesións de penitentes na xornada da Ashura) convértese en símbolo da loita contra a inxustiza. Os descendentes de Husayn, dirixentes ou imáns da comunidade dado o carácter hereditario atribuído por esta á sucesión, tiveron todos un destino tráxico de cárcere e morte. O poder temporal suscitaba pois un problema, que se solucionou grazas ao fenómeno da ocultación ou gayba. O duodécimo imám, ou Mahdi, desapareceu e unha parte da comunidade considerou que se ocultou por medios sobrenaturais pero que seguiría vivo ata o seu regreso ao final dos tempos, co cal non podía sucedelo ninguén. Así puxeron fin á cuestión, o que permitiu un acatamento formal do poder político imperante. Os xiítas que creron nesa ocultación foron chamados en diante setimanos (polo número do imám desaparecido) ou ismailíes (polo nome do imán Ismail). O resto da comunidade, maioritario, considerou morto a Ismail e seguiu recoñecendo como imáns aos seus descendentes, razón pola cal foron chamados imamíes. Con todo, acabaron recoñecendo o seu propio fenómeno de ocultación: o duodécimo imám (Muhàmmad al-Mahdí), segundo a crenza deste grupo, escapou do cárcere por medios sobrenaturais e desapareceu no ano 874. Aos imamíes chamaráselles desde entón tamén duodecimanos. A existencia do «Imám Oculto» dá unha forte dimensión esotérica ao xiísmo.
Fontes sobre o Xiísmo
Os libros xerais de hadîz compilados que hoxe se consideran o eixe de referencia da doutrina e as normas do xiísmo son:
Al-Kâfî, escrito por Muhammad Ibn Ia‘qûb Al-Kulainî (falecido en 329 HL), que está conformado por oito tomos. Man lâ iahduruh al-faqîh, escrito por Muhamamd Ibn ‘Alî Ibn Al-Husain Ibn Bâbûaih, coñecido como As-Sadûq (306-381 HL), que se compón de catro tomos. At-Tahdhîb, escrito por Muhammad Ibn ‘Al-Hasan, coñecido como Sheij At-Tûsî (385-460 HL), o cal se compón de dez tomos. Al-Istibsâr, escrito polo mesmo autor anterior, en catro tomos.
Este conforma o segundo conxunto dos compendios do hadîz que elaborou e ordenou o Xiíta ao longo da historia mediante os seus rápidos esforzos ata os séculos cuarto e quinto da héxira. Como xa se mencionou, foron elaborados compendios de hadices durante a época dos Imáms nos séculos segundo e terceiro, que se denominan “as primeiras compilacións”, iso sumado aos “Usûl al-arba‘mî’ah” (os catrocentos documentos elaborados directamente polos compañeiros dos Imáns Inmaculados) cuxo contido foi trasladado ao segundo conxunto dos compendios do hadîz.
Debido a que a Ciencia do Hadîz foi obxecto de atención por parte do xiísmo, nos séculos XI e XII foron elaboradas outras compilacións do hadîz. As máis famosas on Bihâr Al-Anwâr (Os Mares de Luces) de ‘Allâmah Muhammad Bâqir Al-Maÿlisî, e Wasâ’il Ash-Shî‘ah (Os Medios da Xhiita) de Muhammad Ibn Al-Hasan Al-Hurr Al-‘Âmilî.
Fontes do dereito islámico As principais fontes, en orde de importancia, son o Corán, a Sunna (ou tradición profética, dos Imáns e os seus sucesores), o consenso de opinión (dos sabios da comunidade) e a razón ou intelecto. O Corán: este libro, desde o tempo do profeta do islam ata agora foi coñecido como a máis importante fonte de lei, e os musulmáns implórano sempre no referente aos coñecementos islámicos. Sunna: contén as ensinanzas e accións do Profeta e dos Imáns. Despois do Corán é a máis importante fonte de coñecemento islámico. Esta fonte, chamada Sunna ou Sirah, significa 'relato de vida ou biografía' Iyma (o consenso de opinión): Algunhas veces o consenso de opinión (dos sabios, “Iyma”) considérase outra fonte da lei, ademais do Corán e da Sunna, no sentido de que se os xuristas están de acordo respecto a unha opinión, o resto da xente debería proceder consonte a iso aínda que non se encontre nada no Corán e na Sunna que o respalde. Os xuristas da escola xiíta sosteñen que se se encontra no Corán ou na Sunna autorización respecto a unha norma da lei, a cuestión do consenso de opinión non se debe considerar. Sempre se debe dar preferencia a un texto coránico ou da Sunna sobre o consenso de opinión. Pero se non se acha ningunha autorización e os xuristas expresaron unha opinión ao respecto, esta considérase autorizada, presumindo que os xuristas deben ter encontrado un apoio valedoiro á súa opinión aínda que ninguén o poida descubrir. Desta maneira, en tales casos, a validez da norma dunha lei baséase realmente nalgunha autoridade que dá a Sunna, non coñecida polos fieles.