Miguel Aleksandrovich Romanov (en ruso Михаи́л Александрович Рома́нов), nado en San Petersburgo o 22 de novembro de 1878 e finado en Perm o 12 de xuño de 1918, foi o fillo máis novo e o quinto descendente do emperador Alexandre III de Rusia e o irmán menor de Nicolao II de Rusia. Foi de iure emperador de Rusia despois de que o seu irmán Nicolao II abdicase en 1917 e o proclamase como «emperador Miguel II», mais rexeitou asumir o poder ao día seguinte.

Miguel naceu durante o reinado do seu avó paterno, Alexandre II. Naquel momento, era o cuarto na liña sucesoria, por detrás do seu pai e dos seus irmáns maiores Nicolao e o gran duque Xurxo. Tralo asasinato do seu avó en 1881, pasou a ser o terceiro na liña sucesoria e, en 1894, tras o falecemento do seu pai, converteuse no segundo. A morte de Xurxo en 1899 deixou a Miguel como herdeiro presunto de Nicolao II.

O nacemento do fillo de Nicolao, Alexei, en 1904 fixo que Miguel volvese ao segundo posto na liña, mais como Alexei padecía hemofilia en grao severo, Miguel sospeitaba que o neno podería morrer, deixándoo a el como herdeiro. Miguel causou un escándalo na corte imperial ao tomar como amante a Natalia Sergueievna Wulfert, unha muller casada. Nicolao enviou a Miguel a Oriol para evitar a deshonra pública, pero isto non disuadiu ao gran duque, que viaxaba con frecuencia para visitar a súa amante. Tralo nacemento do único fillo da parella, Xurxo, en 1910, Miguel levou a Natalia a San Petersburgo, onde foi rexeitada pola alta sociedade. En 1912, Miguel escandalizou a Nicolao ao casar con Natalia, na esperanza de ser excluído da sucesión. O matrimonio abandonou Rusia para vivir no exilio en Francia, Suíza e Inglaterra.

Co estalido da primeira guerra mundial, Miguel regresou a Rusia e asumiu o mando dunha división de cabalería. Cando Nicolao abdicou o , nomeou a Miguel como o seu sucesor no canto de Alexei. Miguel, porén, rexeitou aceptar a coroa sen a ratificación dunha asemblea electa. Nunca foi confirmado como emperador e, tras a Revolución rusa de 1917, foi encarcerado e asasinado.

Primeiros anos esquerda|miniatura|O gran duque Miguel (á esquerda) cos seus pais e irmáns. Fila traseira (de esquerda a dereita): emperatriz María, gran duque Nicolao (máis tarde Nicolao II), gran duquesa Xenia, gran duque Xurxo. Diante: gran duquesa Olga. No centro: Alexandre III.|alt=Fotografía en branco e negro de Alexandre III, calvo e barbudo, con uniforme militar, rodeado polos seus fillos e a súa esposa. Miguel naceu no Palacio Aníchkov, no Nevskii Prospekt de San Petersburgo, como fillo máis novo e penúltimo dos fillos do tsarévich Alexandre de Rusia e da súa esposa, María Feodorovna. Os seus avós maternos eran o rei Cristián IX de Dinamarca e Luísa de Hesse-Kassel. A súa avoa paterna, María Aleksandrovna, falecera antes de que el cumprise dous anos. O seu avó paterno, o emperador Alexandre II de Rusia, foi asasinado o 1 de marzo de 1881 e, como resultado, os pais de Miguel convertéronse en emperador e emperatriz de todas as Rusias antes do seu terceiro aniversario.Crawford e Crawford, p. 20 Tras o asasinato, o novo tsar Alexandre III trasladou a súa familia, incluído Miguel, ao máis seguro Palacio de Gatchina, a 47 quilómetros ao suroeste de San Petersburgo, rodeado por un foso.Crawford e Crawford, pp. 17, 20

Miguel foi criado xunto á súa irmá menor, a Gran duquesa gran duquesa Olga, quen o alcumaba «Floppy» porque «caía» nas cadeiras; os seus irmáns maiores e pais chamábano «Misha».Crawford e Crawford, p. 22 As condicións no cuarto dos nenos eran modestas, mesmo espartanas.Crawford e Crawford, p. 23; Phenix, pp. 8–10; Vorres, p. 4 Dormían en catres duros, erguíanse ao amencer, lavábanse con auga fría e almorzaban mingau simple. Como os seus irmáns, Miguel recibiu educación de titores privados e estaba ao coidado dunha institutriz inglesa, a señora Elizabeth Franklin.Crawford e Crawford, pp. 22–23; Vorres, p. 3A «Mrs» Franklin non estaba casada; o tratamento era simplemente de cortesía (Crawford e Crawford, p. 22).

Miguel e Olga adoitaban saír a camiñar polos bosques de Gatchina co seu pai, quen aproveitaba para ensinarlles supervivencia.Vorres, p. 24 Desde moi novos aprendían tamén actividades físicas coma a equitación,Phenix, pp. 12–13; Vorres, pp. 26–27 e inculcábaselles a práctica relixiosa. Aínda que o Nadal e a Pascua eran celebrados con alegría e abundancia, a Coresma era estritamente observada: evitábanse a carne, os lácteos e calquera tipo de entretemento.Vorres, p. 30 As vacacións familiares pasábanas no verán no Palacio de Peterhof e coa familia materna en Dinamarca.Phenix, pp. 11, 24; Vorres, pp. 33–41

Miguel tiña case 16 anos cando o seu pai enfermou de gravidade; a viaxe anual a Dinamarca foi cancelada.Vorres, pp. 48–52 O 1 de novembro de 1894, Alexandre III faleceu prematuramente aos 49 anos.Phenix, pp. 30–31; Vorres, pp. 54, 57 O irmán maior de Miguel, Nicolao, converteuse en tsar, e a infancia de Miguel chegou ao seu fin.Crawford e Crawford, p. 23

Carreira militar e funcións públicas miniatura|dereita|alt=Boceto ao óleo de Miguel: un home de pelo castaño con bigote, vestido con uniforme militar e medallas, sentado nunha mesa con un papel diante|Cadro ao óleo de Ilia Repin que mostra a Miguel no Consello de Estado, 1901 A nai de Miguel, a emperatriz viúva María, regresou co seu fillo e con Olga ao Palacio Anichkov. Como a maioría dos homes da súa familia, Miguel ingresou no exército. Completou a súa formación nunha escola de artillaría e incorporouse á artillaría da Garda a Cabalo.Crawford e Crawford, p. 24 En novembro de 1898 acadou a maioría de idade legal e, só oito meses despois, converteuse en herdeiro presunto de Nicolao, xa que o seu irmán mediano, o gran duque gran duque Xurxo, falecera nun accidente de motocicleta.Crawford e Crawford, p. 25 A morte de Xurxo e o conseguinte cambio na liña sucesoria puxeron de relevo a ausencia dun fillo varón por parte de Nicolao. Como a sucesión estaba limitada aos homes, as súas tres fillas eran inelegibles. Cando a esposa de Nicolao, Alexandra, quedou embarazada en 1900, tiña a esperanza de dar a luz a un fillo varón. Intentou que a declarasen rexente no caso de que Nicolao morrese antes do parto, pero o goberno rexeitou a proposta e estableceu que Miguel herdaría o trono fose cal fose o sexo do fillo por nacer. En 1901, Alexandra deu a luz á súa cuarta filla.Crawford e Crawford, pp. 25–26

Miguel era considerado un home discreto, tranquilo e de bo carácter.Por exemplo: «Misha mantense afastado dos asuntos de Estado, non ofrece opinións e, quizais, escóndese tras a imaxe dun rapaz amable e anodino»: gran duque Constantino Constantinovich de Rusia, citado en Crawford e Crawford, p. 27 Cumpría coas funcións públicas habituais dun herdeiro ao trono. En 1901 representou Rusia no funeral da raíña Vitoria e recibiu a Orde do Baño. Ao ano seguinte foi nomeado Cabaleiro da Xarreteira nas honras da coronación do rei Eduardo VII.Crawford e Crawford, p. 26 En xuño de 1902, Miguel foi transferido ao rexemento azul de coraceros e trasladouse a Gatchina, onde estaba acuartelado o corpo.Crawford e Crawford, pp. 47–48 Dende a súa maioría de idade, Miguel asumira o control das súas finanzas. Entre os seus bens destacaban a maior refinaría de azucre do país, un capital de varios millóns de rublos, unha colección de automóbiles e propiedades rurais en Otrovo, na Polonia rusa, e en Brasovo, preto de Oriol.Crawford e Crawford, p. 48Soamente a finca de Brasovo tiña , e era autosuficiente en pan, carne e produtos lácteos. Contaba con serradoiros, plantas químicas, destilerías, fábricas de ladrillos, escolas, hospitais, igrexas, 9 aldeas e de bosque (Crawford e Crawford, p. 112).

Miguel foi herdeiro presunto ata o 12 de agosto de 1904, cando o nacemento do tsarevich Alexei, fillo de Nicolao e Alexandra, proporcionou un herdeiro aparente. Miguel volveu ser o segundo na liña sucesoria, pero foi nomeado co-rexente do rapaz, xunto con Alexandra, no caso de falecemento de Nicolao.Crawford e Crawford, pp. 28–29

Romances

miniatura|dereita|Princesa Beatriz de Saxonia-Coburgo e Gotha En 1902, Miguel coñeceu á princesa Beatriz de Saxonia-Coburgo e Gotha. Namoráronse e comezaron a escribirse en inglés, a lingua materna dela.Crawford e Crawford, pp. 7–8 Miguel falaba con fluidez tanto francés como inglés.Crawford e Crawford, p. 5 Ao principio parecía que casarían; porén, a Igrexa ortodoxa oriental prohibía o matrimonio entre curmáns primeiros, e o pai de Miguel e a nai de Beatriz eran irmáns. Nicolao rexeitou permitir o matrimonio e, para desgusto de ambos, a relación rematou.Crawford e Crawford, pp. 8–9

A atención de Miguel dirixiuse entón a Alexandra Kosikovskaya (setembro de 1875, rexión de Oriol – 1923, Berlín), coñecida agarimosamente como "Dina", que era dama de compañía da súa irmá Olga.Crawford e Crawford, p. 10 O pai de Dina, Vladimir Kosikovsky, era avogado, e ela era unha plebea. Miguel rexeitou a idea, proposta por algúns amigos, de mantiña como amante,Crawford e Crawford, p. 11 e en xullo de 1906 escribiulle a Nicolao pedíndolle permiso para casar con ela. Nicolao e a emperatriz viúva María ficaron horrorizados. Ambos consideraban que a realeza debía casar con persoas do seu rango e, segundo as Leis Paulinas, os fillos dun matrimonio entre un membro da familia imperial e unha plebea serían inelegibles para a sucesión. Nicolao ameazou con revogar a comisión militar de Miguel e exilialo de Rusia se casaba sen permiso. María fixo que Dina fose despedida como dama de compañía de Olga e levou a Miguel a Dinamarca ata mediados de setembro.

Pouco despois do seu regreso a Rusia, tres xornais británicos anunciaron o 24 de setembro de 1906 que Miguel ía casar coa princesa Patricia de Connaught,The Observer, The Sunday Times e Reynold's News do 7 de outubro de 1906 (N.S.), citados en Crawford e Crawford, p. 12 pero nin el nin Patricia sabían nada ao respecto. O Palacio de Buckingham emitiu un desmentido.Crawford e Crawford, p. 13 Porén, dous anos despois, en outubro de 1908, Miguel visitou Londres e foi «emparellado» con Patricia en actos sociais. Semella que a súa nai estaba a manobrar para casalo cunha noiva máis axeitadaCrawford e Crawford, p. 57 e que o autor da falsa nova, o correspondente de Reuters Guy Beringer, interpretou demasiado o contexto. Miguel e Dina planeaban fuxir para casar, pero a Dina seguíaa a Okhrana, a policía secreta de Nicolao, e impedíronlle viaxar.Crawford e Crawford, p. 14 Por mor da presión familiar e imposibilitado de ver a Dina, Miguel semellaba ter perdido o interese en agosto de 1907.Crawford e Crawford, p. 15 Dina marchou ao estranxeiro. Nunca casou e sempre se considerou a prometida lexítima de Miguel, pero a súa relación xa rematara.Crawford e Crawford, p. 16

miniatura|dereita|alt=Retrato de tres cuartos de Natalia cun vestido e sombreiro de estilo eduardino e envolta en peles|Natalia Brasova