Francesco SforzaDuque de Milán (1450-1464)275x275pxBusto de Francisco SforzaFRANCISCVS SFORTIA VICECOMESCabaleiro ao galope.DVX MEDIOLANI COMES PAPIE.Ceca de Pavia. Ducado. AU. 22,2 mm. 3,45 g.
A ceca de Pavia foi unha fábrica de moeda sita na cidade lombarda de Pavia, nacida por mor da capitalidade que esta cidade italiana desempeñou a partir da época ostrogoda e que mantivo a súa actividade, con interrupcións, ata mediados do século XV."L'attività di zecca". En Bolis, A. (2007).Majocchi, P. (2010). "Sviluppo e affermazione di una capitale altomedievale: Pavia in età gota e longobarda". En Reti Medievali Rivista. XI. 2. Firenze University Press-
Historia
As orixes da ceca de Pavia remóntanse á ceca imperial romana de Ticinum, aberta cara a 275 d.C. e activa uns cincuenta anos, e que logo foi reactivada polo monarca ostrogodo Tótila (541- 552 d.C.). Entre o século X e as primeiras décadas do século XII, as emisións de Pavia supuñan a moeda circulante máis estendida no norte de Italia; utilizábanse no comercio tamén en Roma e no sur de Italia, e coñecíanse así mesmo en Francia e na Europa central.Brandolini, F. (2014) .
Posteriormente, a ceca experimentou un gran desenvolvemento entre os séculos XIV e XV, cando Pavia se converteu na sede da corte de Galeazzo II, Gian Galeazzo e, ata as primeiras décadas do século XV, de Filippo Maria Visconti. A ceca permaneceu operativa ata arredor de 1465, cando foi pechada por Francisco I Sforza. Posteriormente, durante o asedio de 1524 e 1525, cuñáronse en Pavia moedas obidionais en ouro e prata, que constitúen as derradeiras emisións monetarias da cidade.
Moeda ostrogoda Durante a guerra gótica e coa caída de Roma (536) e de Rávena e Milán (539- 540) en mans bizantinas, a ceca do reino trasladouse a Pavia:"Ticinum ostrogota". En Bolis, A. (2007). a primeira moeda certa cuñada na cidade foi, de feito, unha siliqua co monograma do rei Hildibaldo (540-541). É probable que os tremissis emitidos por Tótila,Arslan, E. A. (2004). "Dalla classicità al medioevo. La moneta degli Ostrogoti". En Quaderni Ticinesi, Numismatica e Antichità Classiche. XXXIII. Páxinas 429-462. coa efixie do emperador Xustiniano, se adscriban á ceca de Pavia, en tanto que, coa reconquista temporal de Roma polos ostrogodos (549-552), se retomou a cuñaxe de ouro na ceca de Roma, aínda que é difícil distinguir os sólidos e os tremissis —esta vez co busto do emperador Anastasio— producidos en Roma dos cuñados en Pavia.Arslan, E. A. (2011). "La produzione della moneta nell’Italia Ostrogota e Longobarda". En Travaini, L. (2011). Páxinas 367-413. miniatura|260x260px|Tremissis de Tótila, rei ostrogodo (542-552). Xunto á cuñaxe de ouro, a ceca de Pavia produciu tamén siliquas e medias siliquas de prata, co nome —ou monograma— de Tótila no reverso, xeralmente enmarcado por unha grilanda, e moedas de bronce. As moedas de bronce cuñadas en Pavia caracterízanse polo adxectivo FELIX combinado coa imaxe da cidade, o que indica que Pavia era a residencia do rei e a sede das estruturas administrativas e militares centrais do reino, de xeito diferente ás cuñadas en Roma, onde o título que fai referencia á cidade é INVICTA.
Tras a caída de Roma en mans bizantinas, Pavia seguiu a ser a única ceca baixo o control dos ostrogodos. Desta época datan algunhas siliquas de prata cuñadas na ceca polo derradeiro soberano ostrogodo, Teia, finado en 552.
Moeda longobarda
miniatura|260x260px|Tremissis de Cuniperto, rei longobardo (680-700). En época longobarda, sobre todo nas primeiras décadas logo da chegada deste pobo a Italia, non existía un monopolio real na cuñaxe de moeda, polo que, xunto á ceca de Pavia,"Papia longobarda". En Bolis, A. (2007). tamén funcionaban outras, recoñecibles polos signos alfabéticos das moedas. Só a partir da segunda metade do século VII se produciu un certo control real sobre a cuñaxe de moeda. A partir do reinado de Cuniperto (680-700),Arslan, E. A. (1984). "La Moneta Longobarda: per un corpus dei materiali". En Nuovi contributi agli studi longobardi in Italia, Atti del Convegno, Arsago Seprio, 29 settembre 1984. Páxinas 51-60. comezou a cuñaxe real e cesou a pseudoimperial, que imitaba modelos bizantinos. Cuniperto emitiu dúas series de tremissis: a primeira adoptou o tipo coa Vitoria con grilanda e globo no reverso, en tanto que posteriormente o soberano promoveu unha reforma monetaria que impuxo un novo tipo de emisións, coa figura de San Miguel no reverso,Arslan, E. A. (2007). "Breve storia della monetazione longobarda". En Vitri, S. Aurei Longobardi. La collezione di monete d'oro della Fondazione CRUP. Trieste. Páxinas 7-24. ISBN 9788888018690 modelo que se mantivo en uso ata a primeira metade do século VIII. Algúns tremissis cuñados durante o reinado de Liutprando (712-744) levan unhas letras utilizadas probablemente como marcas identificadoras da ceca, e a ceca de Pavia —como anteriormente— identificábase pola letra T (Ticinum). miniatura|260x260px|Tremissis de Liutprando, rei longobardo (712-744). Baixo o reinado de Desiderio (757-774), xunto ás moedas coa figura de San Miguel no reverso tamén se produciron tremissis, coa representación dunha flor de seis puntas no anverso. Estas moedas cuñáronse non só en Pavia —algúns exemplares levan a lenda FLAVIA TICINVM—, senón tamén noutros centros do norte de Italia e da Toscana.
Ademais da produción de ouro, a ceca de Pavia cuñou tamén medias siliquas de prata, das que se conservan exemplares emitidos por Axilulfo (591-616), Adaloaldo (616-625), Ariperto I (653-661), Perctarito (661-662) e Grimoaldo (662-671), case todos caracterizados no anverso polo monograma do nome do rei, encerrado nunha grilanda.Arslan, E. A. (2016). "Un Ottavo di Siliqua a nome di Cunincpert nella Collezione Numismatica dell’Università di Pavia e la moneta longobarda in argento nel VII secolo". En Mazzoli, G.; Micieli, G. I Longobardi oltre Pavia. Cisalpino. Páxinas 73-106. ISBN 978-8820510831 Pola contra, non hai constancia de que se cuñasen moedas de bronce en Pavia.Arslan, E. A. (2002). "La moneta in rame nell’Italia longobarda". En Carrié, J-M.; Lizzi, R. (eds.) Humana sapit, Études d’Antiquité tardive offertes à Lellia Cracco Ruggini. Brepols,Turnhout. Páxinas 293-298. ISBN 978-2503512792
Moeda carolinxia miniatura|260x260px|Diñeiro de Carlomagno, rei dos francos (768-814) e dos longobardos (774-814) Coa conquista do reino lombardo, Carlomagno (768-814) fixo cuñar inicialmente, entre 774 e 781, tremissis similares aos do rei Desiderio. Algúns deles levan no anverso a lenda DOMINS ou DOMINVS CAROLVS, e no reverso a inscrición FLAVIA TICINO, mentres que noutros, probablemente posteriores, o nome do soberano aparece agora asociado ao título real. A partir do ano 781,Saccocci, A. (2005). "La monetazione del Regnum Italiae el'evoluzione complessiva del sistema monetario Europeo tra VIII e XII secolo". En XIII Congreso Internacional de Numismática, Madrid, 2003. Ministerio de Cultura y Deporte, Madrid. ISBN 978-8481812657 Carlomagno revolucionou por completo o sistema monetario do reino: a cuñaxe de moedas articulouse en torno a un único nominal, a moeda de prata;Arslan, E. A. (2006). "Dalla moneta d’oro alla moneta d’argento. Carlo Magno e la moneta europea". En Carlo Magno e le Alpi. Viaggio al centro del Medioevo. Centro italiano di studi sull'alto Medioevo. Páxinas 75-104. ISBN 9788879880664 cesou a cuñaxe de moedas de ouro e de bronce, e pecharon numerosas cecas activas na época longobarda."Papia mperiale". En Bolis, A. (2007). O novo sistema carolinxio baseábase na libra de prata (uns 327 gramos): cada libra (lira en Italia) constaba de vinte soldos (soldi) e cada soldo de doce diñeiros, polo que unha libra de prata equivalía a 240 diñeiros. A libra e o soldo eran múltiplos ideais e, de xeito diferente aos diñeiros, non se cuñaban naquel momento, senón que eran unidades de conta, polo que se producía unha moeda única, o diñeiro de prata, uniforme en todo o Imperio Carolinxio."Coin: The later medieval and modern coinages of continental Europe". En Encyclopaedia Britannica (Britannica.com) miniatura|260x260px|Diñeiro de Lois ou Piadoso, emperador do Sacro Imperio (814-840). A ceca de Pavia cuñou diñeiros cunha cruz no anverso e a lenda CARLVS REX FRANCORUM, en tanto que o monograma do soberano e as palabras PAPIA aparecen no reverso.Limido, M. (2011-2012). Os diñeiros do sucesor de Carlos, Lois I o Piadoso (814-840), caracterízanse, pola contra, pola lenda HLVDOVICUVSIMP no anverso, mentres que no reverso, para salientar o papel de Pavia como capital do reino, representan un edificio estilizado con dúas torres —quizais o palacio real— coa inscrición PAPIA arredor. Tamén en Pavia, en tempos de Lois o Piadoso, cuñáronse diñeiros co busto do emperador no anverso e o edificio estilizado con dúas torres no reverso. Cara a 822, o soberano introduciu novos diñeiros, caracterizados pola inscrición CHRISTIANA RELIGIO no reverso e un templo —sen indicación da ceca de cuñaxe— no anverso, que tamén poderían estar cuñados na ceca de Pavia.
Lotario I (840-855) fixo cuñar diñeiros coa lenda PAPIA no reverso moi similares aos de Lois o Piadoso, en tanto que nos de Lois II (855-875) e Carlos o Calvo (875-877) a produción de Pavia se caracteriza, ademais de pola correcta grafía de RELIGIO —que nas moedas milanesas se reproduce como REIICIO—, pola letra A non riscada e o B bastante parecido a un D.
Moeda dos reis nacionais O período de 888 a 963, abranguido entre o final da dinastía carolinxia e a vinda da dinastía otoniana ou saxoa, foi testemuña dunha sucesión de gobernantes que reinaron durante breves períodos de tempo. Pavia conservou o seu papel de capital do Reino de Italia e a súa ceca cuñou diñeiros para Berengario I (888-924), Guido III de Spoleto (889-894), Lamberto II de Spoleto (891-898), Arnulfo de Carintia (894-899), Lois III (900-905), Rodolfo II de Borgoña (922-937), Hugo de Arles (923-947) e Berengario II (950-961), en asociación co seu fillo, e Lotario II de Lotarinxia (855-869). miniatura|260x260px|Diñeiro de Berengario I, rei de Italia (887-924) e emperador do Sacro Imperio (915-924). Berengario I fixo cuñar diñeiros co título de rei entre 888 e 915, e máis tarde, entre 915 e 924, co de emperador. As moedas cuñadas en Pavia durante o reinado de Berengario I teñen unha lixeira forma de cunca e son de dous tipos diferentes: o primeiro leva no anverso a cruz patada rodeada de pequenos globos, e no reverso un templo tetrástilo coa inscrición INPAPIA CIVITAS no frontón, mentres que o segundo, probablemente cuñado entre 902 e 924, leva un monograma de Cristo no anverso e a inscrición, en tres liñas, PAPIA CI(vitas). No entanto, o poder de Berengario I non era firme; tivo que loitar contra Guido de Spoleto e Arnulfo de Carintia e, entre 894 e 896, para se enfrontar de novo a Guido de Spoleto, tivo que chegar a un acordo con Arnulfo de Carintia, que foi coroado rei de Italia, deixando a Berengario I o goberno do reino. Os diñeiros cuñados conservan as imaxes da cruz con pequenos globos e o templo tetrástilo, pero levan no anverso a inscrición ARNVULFVSPIVSREX, en tanto que no reverso, arredor do nome da ceca, PAPI(a), vai a inscrición BERENGARIVSRE.
Nos turbulentos anos que seguiron, sucedéronse no trono varios reis (Lamberto de Spoleto, Lois III, Rodolfo II de Borgoña, Hugo da Provenza e Lotario II), cada un dos cales fixo cuñar na ceca de Pavia diñeiros de prata de características moi similares, cambiando principalmente a lenda co nome do soberano, ata Berengario II, que foi coroado rei de Italia na basílica de San Miguel Maior, xunto co seu fillo Adalberto en 950. Os diñeiros de Berengario II caracterízanse pola inscrición no anverso BERENGARIVS, combinada, no centro, pola palabra REX, e no reverso polo nome do seu fillo (ADALBERTVS) con PAPIA no centro.
Moeda otoniana miniatura|260x260px|Diñeiro de Odón I, rei de Italia (951-973) e emperador do Sacro Imperio (962-973).