Herculano (Herculaneum en latín; Ercolano en italiano) era unha antiga cidade romana con arredor de 4.000 habitantes en 12 ha de extensión. Hoxe é coñecida porque se conservou, xunto con Pompeia, tras seren enterradas nas cinzas da erupción do Vesuvio o 24 de agosto do ano 79. Moitos dos seus habitantes pereceron debido ao fluxo piroclástico da erupción e a cinza modelou os seus corpos coa postura que estes tiñan no momento de morrer. miniatura|Ercolano, Campania (Italia) As escavacións comezaron na actual Ercolano, un suburbio de Nápoles, en 1738. A elaborada publicación de Le Antichitá di Ercolano ("A antigüidade de Herculano") baixo o patrocinio do rei das Dúas Sicilias tivo un efecto descomedido no incipiente neoclasicismo europeo tendo en conta o limitado da circulación desta obra. A finais do século XVIII comezaron a aparecer motivos de Herculano nunha gran diversidade de obxectos, desde pinturas murais e mesas de tres patas até queimadores de perfume e cuncas de té.
miniatura|Fresco dunha casa en Herculano
Como a veciña cidade de Pompeia, Herculano é famosa por ser unha das poucas cidades antigas que se conserva máis ou menos intacta xa que as cinzas que cubrían a cidade tamén a protexeron contra o saqueo e os elementos. Aínda que hoxe en día é menos coñecida que Pompeia, Herculano era unha poboación máis pequena e máis rica que Pompeia e foi a primeira, e durante moito tempo a única, cidade vesuviana soterrada que se atopou (en 1709), mentres que Pompeia só se revelou a partir de 1748 e identificada en 1763.Ozgenel, Lalo (15 de abril de 2008). "Un conto de dúas cidades: en busca da antiga Pompeia e Herculano". Revista da Facultade de Arqueoloxía. 2008, Ankara: Universidade Técnica de Oriente Medio. 25 (1): 1–25. http://jfa.arch.metu.edu.tr/archive/0258-5316/2008/cilt25/sayi_1/1-25.pdf A diferenza de Pompeia, o material piroclástico que cubriu Herculano carbonizou e conservou máis madeira en obxectos como tellados, camas e portas, así como outros materiais de base orgánica como alimentos e papiros.
A historia tradicional é que a cidade foi redescuberta por casualidade en 1709, durante a escavación dun pozo. Non obstante, xa se atoparon restos da cidade durante os primeiros movementos de terras.Wallace-Hadrill, Andrew (2011). Herculano: pasado e futuro. . p47 Nos primeiros anos despois do seu redescubrimento, no lugar os cazadores de tesouros escavaron tuneles, e moitos artefactos foron roubados ou esnaquizados. As escavacións regulares comezaron en 1738, e continuaron desde entón, aínda que de forma intermitente. Hoxe só se escavou unha parte do antigo xacemento, e a atención e os fondos dirixíronse á preservación das partes xa escavadas da cidade, no canto de centrarse en descubrir máis áreas.
Foi un retiro popular á beira do mar para a elite romana, o que se reflicte na extraordinaria densidade de grandiosas e luxosas casas con, por exemplo, un uso moito máis pródigo de revestimentos de mármore de cores. Os edificios famosos da cidade antiga inclúen a Vila dos Papiros a vila de Papyri, identificada como o fastuoso retiro con vistas ao mar de Lucio Calpurnio Piso Caesomnio, sogro de Xulio César e as chamadas "casas dos barcos", nas que se atoparon os restos de esqueletos de polo menos 300 persoas.
O primeiro descubrimento importante de esqueletos romanos do século I tivo lugar en Herculano. Dado que os romanos xeralmente practicaban a cremación até o século III, resulta difícil atopar ósos anteriores a esa data. As escavacións realizadas na década de 1990 na área do porto de Herculano sacaron á luz máis de 200 esqueletos de diversas idades, sexos e condición social, a as súas condicións de conservación permitiron analizar o modo de vida daquela época.
Historia de Herculano
miniatura|300px|esquerda|Plano de Herculaneum que mostra o antigo xacemento debaixo da cidade moderna (1908) e o fluxo de "lava" de 1631
Dionisio de Halicarnaso afirmou que o heroe grego Heracles (Hércules en latín) fundou a cidade.Antiquitates Romanae 1.44 Non obstante, segundo Estrabón, os Oscos fundaron o primeiro asentamentoStrabo,Geography V, 4, 8 foron seguidos polo dominio etrusco e despois polo grego. Os gregos chamaron á cidade "Heraklion" e utilizárono como punto de comercio pola súa proximidade ao Golfo de Nápoles. No século IV a.C., Herculano pasou baixo o dominio dos samnitas ata que se converteu nun municipium romano no 89 a.C. cando participou na "Guerra dos Aliados" contra Roma; foi derrotada por Tito Didio, un legado de Sila.
Despois da erupción do Vesubio no ano 79, Herculano quedou enterrado baixo aproximadamente 20 metros de cinza. Permaneceu oculta e en gran parte intacta ata que os descubrimentos grazas a pozos e túneles foron gradualmente máis coñecidos, e especialmente despois das exploracións do Príncipe d'Elbeuf's no século XVIII. As escavacións continuaron esporadicamente ata o presente e hoxe moitas rúas e edificios son visibles, aínda que máis do 75% da cidade permanece soterrada.
Os restos, hoxe, están situados entre as actuais comuna de Ercolano e Portici, Campania. Ercolano chamábase Resina ata 1969 cando, en honra á cidade vella, adoptouse a modernización italiana do antigo nome.
Erupción do ano 79 350px|right|miniatura|Herculano e outras cidades afectadas pola erupción do Monte Vesubio. A nube negra representa a distribución xeral de cinzas e carbonilla. Móstranse as liñas de costa modernas.
Baseándose en escavacións arqueolóxicas e en dúas cartas de Plinio o Novo ao historiador romano Tácito, pódese reconstruír o curso da erupción.Dispoñible na Universidade de Arizona: arizona.edu/~afutrell/404b/web%20rdgs/pliny%20on%20vesuvius.htm Plinio o Novo, Cartas 6.16 e 6.20 a Cornelio Tácito e no Proxecto Gutenberg: org/files/2811/2811-h/2811-h.htm#link2H_4_0065 Carta LXV — A Tácito, Carta LXVI — A Cornelio Tácito
Ao redor das 13:00 horas, o monte Vesubio comezou a botar material volcánico a miles de metros ao ceo. Cando alcanzou unha altura de 27-33 km., a parte superior da columna aplanouse, o que fixo que Plinio describise a Tácito como unha árbore, un piñeiro manso. Os ventos dominantes nese momento sopraban cara ao sueste, facendo que o material volcánico caese principalmente sobre a cidade de Pompeia e os seus arredores. Dado que Herculano estaba ao oeste do Vesubio, a primeira fase da erupción afectouna só lixeiramente. Mentres os tellados de Pompeia colapsaron polo peso dos restos que caían, só uns poucos centímetros de cinza caeron sobre Herculano, causando poucos danos pero, con todo, provocou a fuxida da maioría dos habitantes.
Á 1:00 da mañá do día seguinte, a columna eruptiva, que se elevara á estratosfera, derrubouse sobre o Vesubio e os seus flancos. A primeira ondada piroclástica, formada por unha mestura de cinzas e gases quentes, fluíu pola montaña e atravesou a cidade maioritariamente evacuada de Herculano a 160 km/h. Unha sucesión de seis fluxos e ondadas enterraron os edificios da cidade a uns 20 m de profundidade, causando poucos danos nalgunhas zonas e conservando estruturas, obxectos e vítimas case intactos. Porén, noutras zonas producíronse danos importantes, derrubando muros, arrancando columnas e outros obxectos grandes;http://www.herculaneum.ox.ac.uk/files/newsletters/harchissue2.pdf p 3 unha estatua de mármore de Marco Nonio Balbo preto dos baños voou a 15 m de distancia e atopouse un esqueleto carbonizado levantado a 2,5 m sobre o nivel do chan no xardín do prostíbulo de Telefo.
Demostrouse que a data da erupción é o 17 de outubro ou despois. As probas dunha erupción en outubro/novembro coñécense dende hai tempo por varios aspectos: as persoas enterradas na cinza levaban roupa máis pesada que a roupa lixeira do verán típica de agosto. As froitas e verduras frescas nas tendas son típicas de outubro e, pola contra, a froita de verán típica de agosto xa se vendía en forma seca ou conservada. Os botes de fermentación de viño foran pechados, o que tería acontecido a finais de outubro. As moedas atopadas no bolso dunha muller sepultada na cinza inclúen unha cun décimo quinto aclamación imperatorial entre os títulos do emperador e que non puido ser acuñada antes da segunda semana de setembro.Stefani, Grete (October 2006). La vera data dell'eruzione. Archeo
Investigacións multidisciplinares recentes sobre os efectos letais das ondadas piroclásticas na zona do Vesubio demostraron que nas proximidades de Pompeia e Herculano a calor foi a principal causa da morte das persoas que antes se pensaba que morían por asfixia das cinzas. Este estudo mostra que a exposición ás ondas, de polo menos 250 °C, incluso a unha distancia de 10 quilómetros do respiradoiro, foi suficiente para provocar a morte instantánea de todos os residentes, aínda que estivesen protexidos dentro edificios.
Arqueoloxía miniatura|Pequena muller herculina (Dresde)
O príncipe d'Elbeuf comezou a construír unha vila na proximidade de Granatello e para amoblala interesouse polas historias locais de pozos que revelaban estatuas antigas e obras de arte.Wallace-Hadrill, Andrew (2011). Herculaneum: Past and Future. . p 47 En 1709 comprou os terreos dun pozo recente e procedeu a escavar un túnel desde o fondo do pozo, recollendo as estatuas que puido atopar. O pozo revelou algunhas estatuas excepcionais nos niveis máis baixos que se atopou que era o lugar do teatro. Entre as primeiras estatuas recuperadas atopábanse as de dúas mulleres herculinas magníficamente esculpidasTHE LARGE AND THE SMALL HERCULANEUM WOMAN, Universita Ca' Foscari, Venezia, Doctoral Thesis 2014–2015, Angeliki Ntontou agora na Skulpturensammlung de Dresde.The Herculaneum Women: And the Origins of Archaeology (J. Paul Getty Museum) – 7 de febreiro de 2008, Daehner A escavación detívose en 1711 por temor ao colapso dos edificios superiores.
As grandes escavacións retomáronse en 1738 baixo o patrocinio de Carlos III de España cando comezou a construír o seu palacio próximo en Portici. Empregou o enxeñeiro militar español Rocque Joaquín de Alcubierre para supervisar o intenso traballo novo. A elaborada publicación resultante de Le Antichità di Ercolano ("As antigüidades de Herculano") tivo un efecto no incipiente Neoclasicismo europeo desproporcionado coa súa limitada circulación, a finais do século XVIII, os motivos herculinos comezaron a aparecer nos elegantes mobles, desde pinturas decorativas na parede e mesas de trípode ata queimadores de perfume e cuncas de té. Non obstante, a escavación cesou tras fortes críticas en 1762 por Winckelmann aos métodos de caza de tesouros empregados, e unha vez que se descubriu a cidade próxima de Pompeia, que foi significativamente máis fácil de escavar debido á capa máis fina de restos que cubría o lugar (4 m. fronte aos 20 m de Herculano).
En 1828 baixo o novo rei Francisco I, iniciáronse novas escavacións co fin de expor os restos ao aire libre e compráronse terreos, aínda que se detivo en 1837. Baixo o goberno italiano. en 1868 fixéronse novas compras de terreos e as escavacións continuaron cara ao leste ata 1875.Wallace-Hadrill, Andrew (2011). Herculaneum: Past and Future. ISBN 978-0-7112-3142-9. p. 62.
Desde 1927 ata 1942 Amedeo Maiuri iniciou unha nova campaña de escavacións baixo o réxime de Mussolini, que deixou ao descuberto unhas catro hectáreas da antiga cidade no parque arqueolóxico que hoxe é visible.
As escavacións retomáronse brevemente na cidade entre 1980 e 1981 na antiga costa, nas que se atoparon os esqueletos das chamadas "casas dos barcos". Entre 1996 e 1999 escavouse e expúxose a grande área ao noroeste do xacemento, incluíndo parte da Vila dos Papiros, os baños do noroeste, a Casa dos relevos de Dionísio e un gran monumento derrubado. Esta área quedou nun estado caótico e entre 2000 e 2007 realizouse un traballo adicional na conservación desta área.
Moitos edificios públicos e privados, incluído o complexo do foro, aínda están por escavar.
Sitio miniatura|upright=1.2|Números de insulae