thumb|Xosé Ramón Pena. Xosé Ramón Pena (Betanzos, 1956) es un escritor español en lengua gallega.
Nacido en Betanzos (1956), pasó la infancia y juventud en La Coruña. Estudió Filología Hispánica y Gallego-portuguesa en la Universidad de Santiago de Compostela, por la que es doctor en Filología. Profesor en las universidades de Vigo y California (Sta. Barbara), en la actualidad trabaja como catedrático de Lengua y Literatura Gallega en Vigo. Asimismo imparte clases en la UNED.
Su labor ocupa los espacios de la investigación en la Historia de la Literatura, en la narrativa y en el periodismo. Dentro del primero de ellos, está especializado en los campos de la literatura medieval y de las vanguardias gallegas llevando a cabo diferentes estudios sobre el lirismo trobadoresco y editando la obra de Ramón Cabanillas, Amado Carballo o Manuel Antonio. Es autor de títulos como Manuel Antonio e a vangarda (1996), Xograres do mar de Vigo (1998), Historia de la literatura medieval galego-portuguesa (2002) o —con Manuel Forcadela— Estudos sobre Os Eoas de Eduardo Pondal (2005). Asimismo llevó a cabo el estudio y edición de Na noite estrelecida (1987) Da Terra asoballada (1994), A esmorga (2001) y No desterro (2010). Es también coautor de la edición de la Poesía gallega completa de R. Cabanillas (2009). Últimamente trabaja en la elaboración de una Historia de la literatura gallega de la cual se han publicado cuatro tomos: Historia da literatura galega (I): Das orixes a 1853 (2013), Historia da literatura galega (II): De 1853 a 1916. O Rexurdimento (2014) -obra, esta última, que obtuvo los premios Fervenzas Literarias (2014) al mejor libro de ensayo, y Premio de la Crítica (2015) en la modalidad de Investigación-, Historia de la literatura gallega (III). De 1916 a 1936" (2016) e "Historia de la literatura gallega (IV). De 1936 a 1975. "A longa noite" (2019).
Como narrador está en posesión del Premio Xerais de novela y del Losada Diéguez a la modalidad de creación literaria, ambos por Para despois do adeus. Es autor de los siguientes títulos: O reverso do espello (1984), Para despois do adeus (1987) —hay traducción al castellano: Para después del adiós ISBN 978-84-7954-143-9—, Paixóns privadas (1991), A era de Acuario (1997), Fado de princesa (2005), A batalla do paraíso triste (2008) -hay traducción al castellano: "La batalla del paraíso triste" (2017) IABN 9788415992158-, Como en Alxeria (2012) -hay traducción al castellano: "Como en Argelia" (2015) ISBN 9788415992097) y "Todas as vidas" (2020).
Colaborador habitual en periódicos y revistas, mantiene desde hace años una columna semanal en el diario Faro de Vigo, en el cual dirige también el suplemento cultural semanal Faro da Cultura.
Obra
Narrativa
O reverso do espello (1984). Edicións Xerais de Galicia. También Biblioteca de Autores Galegos de Diario 16 de Galicia. Para despois do adeus (1987). Xerais. 200 págs. ISBN 978-84-7507-297-5. Para después del adiós (1993). Madríd: Ed. Libertarias-Prodhufi. Traducción de Carmen Pallares. 160 págs. ISBN 9788479541439. Paixóns privadas (1991). Xerais. 208 págs. ISBN 9788475075402. A era de Acuario (1997). Xerais. 160 págs. ISBN 9788483021750. Fado de princesa (2005). Galaxia. 228 págs. ISBN 978-84-8288-776-0 A batalla do paraíso triste (2008). Xerais. 264 págs. ISBN 978-8497829229. La batalla del paraíso triste (2017). Pulp Books. ISBN 9788415992158. A batalha do paraíso triste (2022). Edições Afrontamento – Teodolito. Traducción de Tiago Alves Costa. Como en Alxeria (2012). Xerais. 232 págs. ISBN 978-84-9914-435-1. Como en Argelia (2015). Books. ISBN 9788415992097. Todas as vidas (2020). Xerais. 384 págs. ISBN 978-84-9121-705-3. Relatos. Todas las vidas (2022). Madrid: De Conatus. Traducción de Moisés Barcia. ISBN 978-84-17375-74-4. En tempo de desconto (2022). Vigo: Galaxia. 232 págs. ISBN 978-84-9151-831-0. Relatos largos. A boca de krishna (2026). Allariz: Aira Ed. 192 págs. ISBN 979-13-991795-1-4.
Ensayo
A poesía de Manuel António nas literaturas galegas de vanguarda (1979). La Voz de Galicia. Literatura galega medieval (1986). Sotelo Blanco. Manual e antoloxía da literatura galega medieval (1992). Sotelo Blanco. 217 págs. Manuel Antonio e a vangarda (1996). Sotelo Blanco. ISBN 84-7824-277-5. Xograres do mar de Vigo (1998). Xerais. 128 págs. ISBN 978-8483022290. Historia da literatura medieval galego-portuguesa (2002). Sotelo Blanco. 340 págs. ISBN 9788478243990. Historia da literatura galega I. Das orixes a 1853 (2013). Xerais. 440 págs. ISBN 978-84-9914-551-8. Historia da literatura galega II. De 1853 a 1916. O Rexurdimento (2014). 440 págs. ISBN 978-84-9914-764-2. Historia da literatura galega III. De 1916 a 1936. A xeira das Irmandades (2016). Xerais. 520 págs. ISBN 978-84-9121-107-5. Historia da literatura galega IV. De 1936 a 1975. A "longa noite" (2019). Xerais. 544 págs. ISBN 978-84-9121-481-6. Martín Codax e os xograres do mar de Vigo (2017). Xerais. 152 págs. ISBN 978-8491212904.
Ediciones
Poesía, de Luís Amado Carballo (1982). Nós. Na noite estrelecida, de Ramón Cabanillas (1988). Xerais Da terra asoballada, de Ramón Cabanillas (1994). Xerais Martín Codax: cantor do mar de Vigo, de Xosé María Álvarez Blázquez (1998). Xerais. A esmorga, de Eduardo Blanco Amor (2001). Galaxia. Sempre en Galiza: antoloxía, de Alfonso Daniel Rodríguez Castelao (2001). Galaxia. No desterro, de Ramón Cabanillas (2010). Xerais. Obra poética, de Florencio Delgado Gurriarán (2022). Xerais. Os Eoas, de Eduardo Pondal (2024). Galaxia.
Premios
Premio Xerais no 1987, por Para despois do adeus. Premio Antón Losada Diéguez de creación literaria no 1988, por Para despois do adeus. Premio Fervenzas Literarias ao mellor libro de ensaio/investigación de 2014, por Historia da Literatura Galega II. Premio da Crítica Galicia de Investigación no 2015 por Historia da Literatura Galega II. De 1853 a 1916. O Rexurdimento. Premio Antón Losada Diéguez de investigación no 2017, por Historia da Literatura Galega III. De 1916 a 1936. Premio Ramón Cabanillas do concello de Cambados no 2017 polas súas investigacións sobre o escritor.
Referencias
Categoría:Escritores en gallego Categoría:Escritores de Galicia Categoría:Nacidos en Betanzos