mini|desno|300px|Crveni predmeti na štandu na uličnoj pijaci u Hong Kongu. Mnogi Kinezi smatraju da crvena boja donosi sreću. Preferencije boja u okviru psihologije boja označavaju sklonost pojedinca ili određene društvene grupe da nekim bojama daje prednost u odnosu na druge. Takve sklonosti mogu se ispoljavati kao omiljena boja pojedinca ili kao tradicionalna boja karakteristična za određenu zajednicu ili kulturu.
Objašnjenja preferencija boja
Jedno od najutjecajnijih objašnjenja nastanka preferencija boja jeste ekološka teorija valencije (, EVT). Prema toj teoriji, sklonost prema određenoj boji oblikuje se na osnovu prosječne afektivne reakcije na predmete, pojave i iskustva koja pojedinac povezuje s tom bojom. Pozitivna iskustva povećavaju vjerovatnoću razvoja preferencije prema određenoj boji, dok negativna iskustva mogu dovesti do suprotnog efekta. Na formiranje tih afektivnih reakcija utječu i društveni i kulturni faktori.
Podršku ovoj teoriji pružilo je istraživanje iz 2011. u kojem su studenti Univerziteta Kalifornije u Berkeleyju češće iskazivali sklonost službenim bojama svog univerziteta nego studenti rivalskog Univerziteta Stanford. Stepen te sklonosti bio je povezan i sa samoprocijenjenim osjećajem pripadnosti univerzitetu. Autori istraživanja su zaključili da rezultati podržavaju pretpostavke ekološke teorije valencije.
Djeca
Istraživanja razvoja percepcije boja pokazuju da se preferencije prema bojama pojavljuju već u ranom djetinjstvu. Dojenčad u dobi od približno 12 sedmica pokazuje sklonost prema pojedinim bojama. Tokom djetinjstva preferencije boja mijenjaju se pod utjecajem razvoja, iskustava i društvenog okruženja. Istraživanja pokazuju da djeca često pokazuju veću sklonost prema pojedinim bojama, među kojima se često navode crvena, ružičasta i plava, pri čemu prednost daju hladnim u odnosu na tople boje.Preferencije prema bojama nisu stabilne tokom cijelog života, nego se mijenjaju s dobi. Na njih, osim bioloških faktora povezanih s razvojem vida i percepcije, utječu i psihološki, društveni i kulturni faktori.
Kulturne razlike u preferencijama boja
Preferencije prema bojama razlikuju se među kulturama, jer na njih utječu društvena iskustva, tradicija, simbolička značenja i obrasci učenja karakteristični za određenu zajednicu. Boje mogu imati različita emocionalna i simbolička značenja u različitim dijelovima svijeta, zbog čega boja koja se u jednoj kulturi smatra poželjnom može imati drugačiju ili čak suprotnu vrijednost u drugoj. U mnogim zapadnim kulturama crna boja često se povezuje sa žalovanjem i tugom, bijela s čistoćom i mirom, crvena s ljutnjom i nasiljem, žuta s radošću i optimizmom, dok mnoge druge boje nemaju jedinstveno i općeprihvaćeno simboličko značenje.
Jedan od mehanizama kojim se oblikuju kulturne razlike u preferencijama boja jeste asocijativno učenje, proces u kojem pojedinci kroz iskustvo povezuju određene boje s emocijama, događajima i društvenim značenjima. Tako, na primjer, u kineskoj kulturi crvena boja tradicionalno se povezuje sa srećom, blagostanjem i dobrim prilikama, dok u nekim drugim kulturama može biti povezana s drugačijim simboličkim značenjima.
Također pogledajte
Lüscherov test boja Percepcija boja Popularnost boja automobila Psihologija boja Teorija boja
Reference
Dodatna literatura
Vanjski linkovi
Rezultati ankete o preferencijama u umjetnosti – projekat People's Choice (Dia Art Foundation)
Preferencije Kategorija:Popularna psihologija