Susanne Wenger (4. juli 1915 – 12. januar 2009), poznata i kao Adunni Olorisha, bila je austrijsko-nigerijska slikarica, skulptorica, grafička dizajnerica, ilustratorica, kulturna aktivistica i svećenica joruba religije. Nakon školovanja u Austriji preselila se u Nigeriju, gdje je živjela od 1950. do smrti i postala jedna od najprepoznatljivijih figura umjetničkog i duhovnog kruga oko Ošogboa.
Najviše je povezana sa Svetim gajem Osun-Ošogbo, šumskim kompleksom hramova, skulptura i svetišta posvećenih rijeci i božanstvu Osun. Od kasnih 1950-ih radila je s lokalnim svećenicima, zanatlijama i umjetnicima na obnovi i zaštiti tog prostora, koji je 2005. upisan na UNESCO-v Spisak svjetske baštine.
Biografija
Rani život i obrazovanje Rođena je 4. jula 1915. u Grazu. Umjetničko obrazovanje započela je u rodnom gradu, gdje je pohađala školu primijenjenih umjetnosti, a zatim je od 1933. do 1935. studirala u Beču. Tokom ranog rada bavila se crtežom, slikarstvom, ilustracijom i grafikom, a njen izraz povezivao je evropski modernizam, nadrealne kompozicije i interes za duhovne teme.
Nakon Drugog svjetskog rata djelovala je u bečkoj umjetničkoj sredini i bila povezana s Art-Clubom, grupom koja je okupljala autore zainteresirane za obnovu austrijske moderne umjetnosti nakon nacizma i rata. Godine 1949. upoznala je Ullija Beiera, njemačkog lingvistu i kulturnog posrednika, s kojim je ubrzo napustila Evropu i otišla u Nigeriju.
Nigerija i joruba religija Wenger se u Nigeriju preselila 1950. i ondje ostala do kraja života. Prvo je živjela u Ibadanu i drugim gradovima zapadne Nigerije, a potom se vezala za Ošogbo, gdje se uključila u lokalne religijske i umjetničke zajednice. Nakon susreta s joruba svećenicima i starješinama počela je učiti jezik, mitologiju, rituale i umjetničke oblike povezane s orišama.
U joruba religijskoj zajednici dobila je ime Adunni Olorisha. Inicirana je u kultove više božanstava i postala je jedna od javno najpoznatijih evropskih učesnica tradicionalne religije u jugozapadnoj Nigeriji. Njena umjetnost iz tog perioda ne može se odvojiti od ritualnog života: batik, zidno slikarstvo, skulptura i arhitektonsko oblikovanje postali su dio obrednog prostora, a ne samo galerijski predmeti.
Sveti gaj Osun-Ošogbo Središnje mjesto u njenom kasnijem životu imao je Sveti gaj Osun-Ošogbo, šumski i svetišni kompleks uz rijeku Osun. Prema podacima World Monuments Funda, Wenger je krajem 1950-ih pozvana da pomogne u obnovi jednog od svetišta, a tokom narednih decenija radila je s nigerijskim umjetnicima i zanatlijama na izradi i obnovi stotina monumentalnih skulptura posvećenih joruba božanstvima.
Njen rad u gaju uključivao je obnovu oštećenih hramova, izgradnju novih skulpturalnih formi od cementa, drveta i drugih materijala te razvoj umjetničkog jezika koji se naziva New Sacred Art. U tom pristupu savremena skulptura, mural, arhitektura i ritualni predmet nisu bili odvojeni, nego su stvarali cjelinu namijenjenu obrednom korištenju. Na obnovi su učestvovali i lokalni umjetnici kao što su Buraimoh Gbadamosi, Adebisi Akanji, Kasali Akangbe i drugi članovi ošogboškog kruga.
Gaj je 1965. proglašen nacionalnim spomenikom Nigerije, a 2005. upisan je na UNESCO-vu listu svjetske baštine kao izuzetno očuvan primjer joruba svetog pejzaža. Iako je UNESCO istakao historijsku i religijsku vrijednost prostora, Wengerin rad imao je važnu ulogu u očuvanju njegove vidljive skulpturalne i arhitektonske forme u drugoj polovini 20. vijeka.
Umjetnički rad Wengerin opus obuhvata crteže, ulja, grafike, tekstil, batike, zidne slike i monumentalne skulpture. AWARE navodi da se njen rad kretao od preciznih crteža i nadrealnih skica do monumentalnih prostornih djela u Nigeriji, čime je istovremeno doprinijela modernoj austrijskoj umjetnosti i modernoj nigerijskoj umjetnosti.
U Nigeriji je razvila specifičan izraz zasnovan na joruba religijskim oblicima, ali nije jednostavno kopirala tradicionalne modele. Njene skulpture i arhitektonske intervencije u gaju često imaju organsku, gotovo živu strukturu, s izduženim oblicima, gustim površinama i složenim simboličkim odnosima između ljudskih, životinjskih i božanskih figura. Takav rad nastajao je u saradnji s lokalnim majstorima i u kontekstu obrednog života, zbog čega se u literaturi često opisuje kao spoj umjetnosti, zaštite naslijeđa i religijske prakse.
Bavila se i batikom, posebno nakon upoznavanja s tehnikama zapadnoafričkog adire tekstila. Pet njenih batik radova nastalih između 1958. i 1963. prikazano je 2024. na 60. Venecijanskom bijenalu u izložbi Foreigners Everywhere ("Stranci svuda").
Ošogbo škola i kulturni krug Wenger je bila jedna od ličnosti povezanih s razvojem Ošogbo škole, šireg umjetničkog pokreta koji je od 1960-ih okupljao nigerijske autore, radionice, galerije i kulturne centre. Dok je Ulli Beier imao važnu organizacijsku ulogu u kulturnim mrežama kao što su Mbari i Mbari Mbayo, Wenger je bila usmjerena na sakralnu umjetnost, zaštitu gaja i rad s umjetnicima koji su se bavili obnovom joruba svetišta.
Njen odnos prema lokalnoj kulturi često je opisivan kao izuzetan primjer dugogodišnjeg uranjanja u drugi religijski i umjetnički sistem. Istovremeno, njen položaj evropske umjetnice u joruba religijskom prostoru ostao je predmet rasprave u historiji umjetnosti, antropologiji i postkolonijalnim studijama. Dio autora naglašava njen doprinos očuvanju svetog prostora, dok drugi analiziraju složene odnose između modernizma, duhovnog autoriteta, kulturnog posredovanja i kolonijalnog naslijeđa.
Priznanja i smrt Nigerijska vlada dodijelila joj je 2005. nacionalno odlikovanje za doprinos kulturi i očuvanju naslijeđa. U Ošogbu je dobila i poglavarsku titulu povezanu s njenom ulogom u očuvanju joruba religijskih svetišta.
Umrla je 12. januara 2009. u Ošogbu, u 93. godini. Nakon smrti ostala je predmet izložbi, istraživanja i projekata digitalnog dokumentiranja Svetog gaja. Njena djela čuvaju se u muzejskim i privatnim zbirkama, a Susanne Wenger Foundation i Adunni Olorisha Trust nastavljaju rad na očuvanju njene ostavštine.
Odabrana djela
Reference
Kategorija:Rođeni 1915. Kategorija:Umrli 2009. Kategorija:Biografije, Graz Kategorija:Austrijski slikari Kategorija:Kultura Nigerije