Iphigenia Photaki (; 1921–1983), poznata i kao Iphigenia Vourvidou-Photaki (), bila je grčka organska hemičarka i univerzitetska profesorica. Bavila se hemijom peptida, hemijskom sintezom i bioorganskom hemijom, posebno sintezom biološki i enzimski aktivnih peptida. Pripadala je atinskoj školi hemije peptida koju je oblikovao Leonidas Zervas, a 1965. postala je jedna od prvih žena u Grčkoj koje su stekle univerzitetsku habilitaciju u prirodnim naukama.
Biografija Photaki je rođena 1921. u Korintu. Srednju školu završila je u Atini, a 1938. upisala je studij hemije na Univerzitetu u Atini. Njeno obrazovanje prekinuto je tokom Drugog svjetskog rata i okupacije Grčke, kada je Laboratorij organske hemije bio uništen, a Zervas, njen kasniji mentor, zatvoren zbog djelovanja u grčkom pokretu otpora. Diplomirala je 1946, a doktorirala 1950. disertacijom o glukozaminu.
Na Univerzitetu u Atini radila je kao laboratorijska i istraživačka asistentica od 1943. do 1953. Nakon stipendije grčke Državne fondacije za stipendije otišla je na Univerzitet u Baselu, gdje je od 1953. do 1956. radila u organskohemijskim laboratorijima povezanim s istraživačkim grupama Maxa Brennera i Hansa Erlenmeyera. Po povratku u Grčku radila je u biohemijskom laboratoriju bolnice Evangelismos i u Nacionalnoj helenskoj istraživačkoj fondaciji, a zatim se ponovo vezala za Univerzitet u Atini.
Godine 1962. izabrana je za istraživački rad u laboratoriju Vincenta du Vigneauda na Univerzitetu Cornell. Du Vigneaud je 1955. dobio Nobelovu nagradu za hemiju za rad na biološki važnim sumpornim spojevima i prvu sintezu polipeptidnih hormona oksitocina i vazopresina, što je bilo neposredno povezano s Photakinim kasnijim istraživanjima peptidnih hormona.
Nakon povratka u Atinu habilitirala je 1965. radom Περὶ Ὀξυτοκίνης ("O oksitocinu"). U vrijeme grčke vojne hunte njena univerzitetska karijera bila je usporena, a redovna nastava omogućena joj je tek nakon političke liberalizacije krajem 1960-ih i obnove demokratije 1974. Vanredna profesorica postala je 1975, a 1977. izabrana je za redovnu profesoricu organske hemije i voditeljicu Laboratorija organske hemije Univerziteta u Atini. Umrla je 1983. u Atini.
Naučni rad Photaki je objavila oko pedeset naučnih radova, uglavnom u međunarodnim časopisima iz organske sinteze, hemije aminokiselina i peptida. Njen rad nastavljao je tradiciju koju su u hemiji peptida uspostavili Max Bergmann i Leonidas Zervas, poznati po razvoju karbobenzoksi-metode zaštite aminokiselina u sintezi peptida.
U istraživanjima cisteina i cistinskih peptida radila je na zaštitnim grupama koje su omogućavale selektivnu izgradnju peptidnog lanca i kontrolu disulfidnih veza. Sa Zervasom je objavila radove o S-zaštićenim cisteinskim derivatima, uključujući tritilne i difenilmetilne zaštitne grupe, što je bilo važno za sintezu peptida koji sadrže sumpor.
Poseban dio njenog opusa odnosio se na oksitocin, njegove analoge i druge biološki aktivne peptide. U radu iz 1968. sažela je doprinos Laboratorija organske hemije Univerziteta u Atini razvoju novih metoda sinteze peptida, pri čemu su centralno mjesto imale zaštitne grupe, reaktivni derivati aminokiselina i kontrolisana izgradnja složenih peptidnih struktura. Kasniji radovi obuhvatali su i sintezu peptida koji sadrže aminokiseline iz aktivnih centara hidrolitičkih enzima te proučavanje njihovih katalitičkih osobina.
Photaki je djelovala u generaciji u kojoj je prisustvo žena u univerzitetskoj hemiji i prirodnim naukama u Grčkoj bilo ograničeno. Kao učenica i saradnica Leonidasa Zervasa učestvovala je u međunarodnom povezivanju atinskog Laboratorija organske hemije s evropskim i američkim centrima za sintezu peptida, uključujući Basel, New York i Ithacu. U grčkoj historiografiji nauke navodi se kao jedna od žena koje su, uprkos institucionalnim i političkim ograničenjima, preuzele profesorsku i istraživačku ulogu u atinskoj školi hemije.
Reference
Kategorija:Rođeni 1921. Kategorija:Umrli 1983. Kategorija:Biografije, Korint Kategorija:Grčki hemičari Kategorija:Organski hemičari