Parandžem (; također Parandzem, P'arandzem i Pharandzem; umrla 369/370) bila je armenska kraljica iz 4. vijeka, supruga kralja Aršaka II iz dinastije Aršakuni i majka kralja Papa. Potjecala je iz velikaške kuće Siuni, a u armenskoj historijskoj tradiciji najpoznatija je po odbrani tvrđave Artagers od vojske sasanidskog kralja Šapura II.
U izvorima se pojavljuje u složenom spoju dvorske politike, dinastičkih sukoba, armensko-perzijskih ratova i kasnijeg nacionalnog pamćenja. Stariji armenski tekstovi prikazuju je i kroz motive ljepote, osvete i mučeništva, dok moderna historiografija opreznije razdvaja epske i hagiografske elemente od vjerovatne političke uloge armenske kraljice u vrijeme sasanidske invazije.
Porijeklo Bila je kći Andovka Sjunija, naharara (armensko plemstvo) i starješine kuće Siuni, jedne od najvažnijih velikaških porodica u historijskoj Armeniji. Sjuniji su vladali oblašću Sjunik, a kroz brakove i političke saveze bili su povezani s drugim moćnim armenskim kućama, uključujući Mamikonjane.
Takvo porijeklo smještalo je Parandžem u sam vrh armenskog plemstva. U 4. vijeku armenski kraljevi iz dinastije Aršakuni morali su održavati ravnotežu između velikih nahararskih porodica, Rimskog i Sasanidskog Carstva, pa su brakovi sa članicama velikaških kuća imali važnu političku funkciju.
Brakovi i dvorski sukobi Prema armenskoj tradiciji, najprije je bila udana za princa Gnela, člana aršakunidske kraljevske porodice. U Historiji Armenaca navodi se da je Gnel ubijen nakon intriga princa Tirita, koji je želio Parandžem za sebe i optužio Gnela da ugrožava kralja Aršaka II. Nakon Gnelove smrti Aršak je dao pogubiti i Tirita, a Parandžem je postala njegova supruga.
Nina Garsojan upozorava da je priča o ljubavi, ljubomori i osveti vjerovatno oblikovana epskom predajom i da može prikrivati stvarni politički problem: Gnel i Tirit, kao aršakunidski prinčevi, mogli su predstavljati središta pobune ili alternativne dinastičke legitimnosti protiv Aršaka II.
Odbrana Artagersa Nakon smrti rimskog cara Julijana i mira koji je car Jovijan sklopio sa Sasanidima 363, Armenija je ostala bez čvrste rimske zaštite. Šapur II obnovio je pritisak na armensko kraljevstvo, a Aršak II je tokom pregovora s Perzijancima zarobljen i odveden u zatočeništvo. U tom političkom vakuumu Parandžem je preuzela odbranu kraljevskog uporišta Artagers.
Prema rimskom historičaru Amijanu Marcelinu, Parandžemin sin Pap sklonio se pod rimsku zaštitu, dok su armenske snage i dio plemstva nastavili otpor Sasanidima. U armenskoj tradiciji Parandžem je prikazana kao vladarica koja u tvrđavi čeka povratak sina s rimskom pomoći i održava otpor uprkos opsadi, gladi i bolesti.
Artagers je na kraju pao. Parandžem je zarobljena i odvedena pred Šapura II, a armenska predaja opisuje njenu smrt kao naročito ponižavajuću i nasilnu. Detalji tog prikaza pripadaju moralno i politički oblikovanom narativu kasnoantičke historiografije, ali osnovni tok događaja potvrđuje se u širem kontekstu rimsko-sasanidskog sukoba.
Naslijeđe Parandžem je u armenskom kulturnom pamćenju ostala zapamćena kao tragična kraljica i braniteljica zemlje. Njena slika oblikovana je kroz srednjovjekovne armenske izvore, kasniju nacionalnu historiografiju, književnost i umjetnost, pri čemu se naglašavaju odanost, hrabrost i otpor sasanidskoj vlasti.
Reference
Bibliografija
Kategorija:Umrli 370. Kategorija:Armenske kraljice Kategorija:Historija Armenije