Litvanci () jesu indoevropski narod baltičke jezičke i kulturne tradicije te većinski narod Litvanije. Govore litvanski jezik, jedan od dvaju živih baltičkih jezika, zajedno s latvijskim. Prema podacima popisa stanovništva iz 2021, u Litvaniji je živjelo 2,378 miliona Litvanaca, odnosno 84,6% ukupnog stanovništva zemlje.
Kratka historija Litvanci su historijski proistekli iz baltičkih plemenskih skupina koje su naseljavale prostor istočnog Baltika. U srednjem vijeku oblikovali su vlastitu državnu tradiciju u okviru Velike Kneževine Litvanije, koje je u 14. i 15. stoljeću postalo jedna od najvećih država Evrope.
Nakon unije s Poljskom i kasnijeg razvoja Poljsko-Litvanske unije, litvansko plemstvo bilo je snažno izloženo poljskom kulturnom utjecaju, ali je litvanski jezik ostao važan u etnografskim područjima zemlje. U 19. stoljeću, pod vlašću Ruskog Carstva, razvija se moderni litvanski nacionalni pokret.
Litvanija je 16. februara 1918. proglasila nezavisnost, a obnovu državne nezavisnosti parlament je proglasio 11. marta 1990; SSSR ju je priznao 6. septembra 1991. Iskustvo sovjetske i nacističke okupacije, deportacija i ratnih gubitaka ostavilo je dubok trag u kolektivnoj memoriji Litvanaca.
Genetika Savremena populacionogenetička istraživanja opisuju Litvance kao relativno homogenu populaciju s dugim kontinuitetom naseljenosti na prostoru današnje Litvanije. Jedna studija navodi da je savremena litvanska populacija nastala složenim miješanjem nekadašnjih baltičkih skupina uz određene doprinose ugrofinskih i slavenskih populacija te da domicilno stanovništvo od neolita nije bilo zamijenjeno novim populacijama u cijelosti.
Novija istraživanja koja zajedno razmatraju populacije Litvanije i Latvije zaključuju da baltičke populacije dijele tri glavne genetičke komponente povezane s naslijeđem evropskih lovaca-sakupljača, neolitskih populacija i kasnijih stepskih migracija. U istim analizama Litvanci i Latvijci pokazuju visoku međusobnu srodnost i bliskost nekim susjednim populacijama sjeveroistočne Evrope. Takvi nalazi opisuju historiju populacije, ali ne određuju sami po sebi jezički, kulturni ili politički identitet naroda.
Kultura i običaji Posebno mjesto u litvanskom identitetu imaju horsko pjevanje i veliki festivali pjesme i plesa. U Litvaniji se takvi festivali održavaju u savremenom obliku kao masovne nacionalne manifestacije, a tradicija baltičkih festivala pjesme i plesa upisana je na UNESCO-vu listu nematerijalne kulturne baštine čovječanstva.
Među posebnim oblicima tradicionalne muzike izdvajaju se sutartinės, višeglasne litvanske pjesme karakteristične naročito za sjeveroistočni dio zemlje. UNESCO ih je 2010. uvrstio na Reprezentativnu listu nematerijalne kulturne baštine čovječanstva.
Važan sezonski običaj među Litvancima jesu Joninės ili Rasos, praznik ljetnog suncostaja koji se obilježava 24. juna. S njim su povezani krijesovi, vijenje cvjetnih vijenaca, narodne pjesme, noćna okupljanja i potraga za mitskim „cvijetom paprati”. U svakodnevnoj kulturi važnu ulogu imaju regionalna narodna nošnja, rezbarstvo, križarstvo i tradicionalna kuhinja, dok je rimokatolicizam ostao važan historijski činilac litvanskog identiteta.
Reference