Mahathir bin Mohamad (Jawi: محاضير بن محمد‎; rođen 10. jula 1925), je malezijski političar, pisac i ljekar koji je bio četvrti i sedmi premijer Malezije. Na funkciji je bio od jula 1981. do oktobra 2003. te od maja 2018. do marta 2020. Funkciju premijera obavljao je ukupno 24 godine, što ga čini premijerom zemlje s najdužim stažom. Prije unapređenja na premijersku funkciju, bio je kako potpredsjednik Vlade tako i na drugim pozicijama u Vladi. Bio je član parlamenta za Langkawi od maja 2018, Kubang Pasu od augusta 1974. do marta 2004. i Kota Setar Selatan od aprila 1964. do maja 1969. Njegova politička karijera trajala je više od 75 godina, od pridruživanja protestima koji se protive politici državljanstva za nemalajce u Malajskoj uniji 1940-ih, do formiranja Malezijske ujedinjene autohtone stranke 2016, Stranke domovinskih boraca 2020. i Gerakan Tanah Aira 2022.

Rođen i odrastao je u Alor Setaru, Kedah, bio je odličan učenik te je postao ljekar. U Nacionalnoj organizaciji Ujedinjenih Malaja (UMNO) bio je aktivan prije nego što je ušao u parlament Malezije 1964. Odslužio je jedan mandat nakon čega je izgubio mjesto u parlamentu, te se razišao s premijerom Tunkuom Abdul Rahmanom zbog čega je isključen iz UMNO-a. Napisao je "Malajsku dilemu" tokom ovog perioda, koja je formirala osnovu buduće etničke malajske politike afirmativne akcije u zemlji. Kada je Tunkuom Abdul Rahman podnio ostavku, Mahathir je ponovo ušao u UMNO i parlament, te je unaprijeđen u vladi, na mjesto ministra obrazovanja od 1974. do 1978. i na mjesto ministra trgovine i industrije od 1978. do 1981. Služio je kao zamjenik premijera 1976, a 1981. položio je zakletvu kao premijer Malezije nakon ostavke Husseina Onna.

Tokom prvog premijerskog mandata, Malezija je doživjela period brze modernizacije i ekonomskog rasta, a njegova vlada je pokrenula široku privatizaciju industrije i niz hrabrih infrastrukturnih projekata. Bio je dominantna politička ličnost, pobijedio je na pet uzastopnih opštih izbora i odbranio se od niza rivala za vodstvo UMNO-a. Međutim, njegova akumulacija moći došla je na račun nezavisnosti sudstva i tradicionalnih ovlasti i privilegija malezijske kraljevske porodice. Nastavio je pro-bumiputra politiku afirmativne akcije, ali je 1990-ih uveo politiku Bangsa Malezija koja je dovela do određene političke liberalizacije. Iskoristio je kontroverzni Zakon o unutrašnjoj sigurnosti da privede aktiviste, vjerske ličnosti i političke protivnike iz 1987. u operaciji Lalang, a kasnije i svog zamjenika premijera Anwara Ibrahima, kojeg je smijenio 1998. Mahathirovo naslijeđe je i ograničavanje građanskih sloboda u Maleziji, te antagonizam prema zapadnim interesima i ekonomskoj politici koji je otežavao njegove odnose sa zapadnim nacijama. Kao premijer, bio je zagovornik razvoja trećeg svijeta i istaknuti međunarodni aktivista.

Nakon što je napustio funkciju 2003, postao je žestoki kritičar svog izabranog nasljednika Abdullaha Ahmada Badawija, a kasnije i Najiba Razaka. Napustio je UMNO 2016. zbog skandala o korupciji 1MDB. Kasnije te godine, Malezijska ujedinjena domorodačka partija (BERSATU) zvanično je registrovana kao politička stranka, sa Mahatirom kao predsjednikom. Bio je kandidat opozicione koalicije Pakatan Harapan za premijera na opštim izborima 2018, na kojima je pobijedio. Prije izbora obećao je da će tražiti pomilovanje za Anwara Ibrahima i predati mu premijersku funkciju nakon neodređenog prelaznog perioda. Postao je prvi malezijski premijer koji nije predstavljao koaliciju Barisan Nasional (BN) (ili njenu prethodnicu, Alijans stranku) i prvi premijer koji je služio neuzastopne mandate ili kao član dvije različite stranke. U svom drugom mandatu dao je prioritet ponovnom otvaranju istraga o skandalu 1MDB, borbi protiv korupcije i "obnavljanju vladavine prava", te smanjenju potrošnje na velike infrastrukturne projekte poput onih u okviru Inicijative Pojas i put.

2020. Mahathirovo odbijanje da započne proces predaje uloge premijera Anwaru doprinijelo je političkoj krizi, što je dovelo do svrgavanja vlade Pakatan Harapan i navelo Mahathira da podnese ostavku. U vrijeme ostavke, bio je najstariji državni lider na svijetu sa 94 godine. Mahathir je napustio BERSATU u znak protesta zbog njihove nove koalicije sa UMNO-om, a kasnije iste godine formirao je novu Stranku boraca za domovinu.

Rani život i obrazovanje Rođen u kući svojih roditelja u siromašnoj četvrti u Lorong Kilang Aisu, Alor Setar, glavnom gradu Malajskog sultanata Kedah, koji je tada bio britanski protektorat, 10. jula 1925. Njegova majka, Wan Tempawan Wan Hanapi, bila je malajka iz Kedaha, a njegov otac, Mohamad Iskandar, malajskog i indijskog porijekla s Penanga. Njegov djed po ocu došao je iz Kerale, Britanska Indija (današnja Indija) i oženio se malajkom. Još jedan aspekt rođenja razlikovao ga je od ostalih prvih šest premijera, nije rođen u aristokratskoj ili istaknutoj vjerskoj ili političkoj porodici. Otac mu je bio direktor srednje škole na engleskom jeziku, čiji je status niže srednje klase značio da njegove kćeri nisu mogle da upišu srednju školu; dok je Wan Tempawan imala samo daleke veze s članovima kraljevske porodice iz Kedaha. Kako su mu oboje roditelja ranije bili u braku, imao je šest polubraće i polusestara i dvoje punorodne braće i sestara. Njegova kuća je pretvorena u kompleks rodne kuće Mahathira Mohammada i otvorena je za javnost.

Bio je vrijedan učenik, disciplina koju je nametnuo njegov otac ga je motivisala da uči, a pokazao je malo interesovanja za sport. Zaslužio je poziciju u engleskoj srednjoj školi, pošto je tečno govorio engleski daleko ispred svojih vršnjaka iz osnovne škole. Sa zatvorenim školama tokom japanske okupacije Malaje u Drugom svjetskom ratu, pokrenuo je mali biznis, prvo prodavajući kafu, a kasnije pisang goreng (fritule od banane) i druge grickalice.

Nakon rata, završio je srednju školu sa najvišim rangom i upisao se na studij medicine na Medicinskom fakultetu King Edward VII u Singapuru. Nakon što je diplomirao na MBBS medicinskoj diplomi iz ginekologije i osterologa, radio je kao doktor u državnoj službi prije nego što je oženio Siti Hasmah 1956, vraćajući se u Alor Setar sljedeće godine kako bi osnovao vlastitu ordinaciju. Bio je prvi malajski ljekar u gradu i bio je uspješan. Izgradio je veliku kuću, investirao u razne poslove i zaposlio Kineza da ga vozi u svom Pontiac Catalina (većina vozača u to vrijeme bili su Malajci).

Rana politička karijera (1959–1970) Postao je politički aktivan od kraja japanske okupacije Malaje kada se pridružio protestima protiv davanja državljanstva ne-malajcima u okviru kratkotrajne Malajske unije. Kasnije se zalagao za afirmativnu akciju za malajce na medicinskom koledžu. Dok je bio na koledžu, pisao je za The Straits Times pod pseudonimom "C. H. E. Det" te u studentskom časopisu, u kojem je žestoko promovisao malajska prava, kao što je vraćanje malajskog kao službenog jezika. Dok je radio kao ljekar u Alor Setaru, aktivirao se u UMNO, a u vrijeme prvih opštih izbora za nezavisnu državu Malaju 1959, bio je predsjednik stranke u Kedahu. Uprkos svojoj istaknutoj poziciji u UMNO-u, nije bio kandidat na izborima 1959, isključivši sebe s liste nakon neslaganja sa tadašnjim premijerom Tunkuom Abdul Rahmanom. Odnos njih dvojice bio je zategnut otkako je Mahathir kritikovao pristanak Tunkua Abdula Rahmana da zadrži britanske snage i snage Commonwealtha u Malaji nakon proglašenja nezavisnosti. Sada se Tunku Abdul Rahman usprotivio Mahathirovim planovima da uvede minimalne obrazovne kvalifikacije za kandidate UMNO-a. Za Mahathira, ovo je bilo dovoljno značajno da odloži njegov ulazak u nacionalnu politiku u znak protesta. Na sljedećim opštim izborima 1964, izabran je za saveznog parlamentarca za sjedište Kota Setar Selatan sa sjedištem u Alor Setaru.

Izabran je u parlament u nestabilnom političkom periodu, te se, kao pomoćnik vlade, upustio u glavni sukob tog vremena: budućnost Singapura, sa velikom i ekonomski moćnom etnički kineskim stanovništvom, kao države Malezije. On je gromoglasno napao dominantnu Singapursku stranku Narodne akcije da je "prokineska" i "antimalajska" i nazvao njenog lidera, Lee Kuan Yewa, "arogantnim". Singapur je izbačen iz Malezije u Mahathirovoj prvoj godini u parlamentu. Na izborima 1969. izgubio je svoje mjesto kada je poražen od Yusofa Rawe iz Panmalezijske islamske partije (PAS).Tan & Vasil, str. 51 Mahathir je gubitak svog mjesta pripisao etničkim kineskim glasačima koji su prebacili podršku sa UMNO-a na PAS (pošto je mjesto u parlamentu u kojem dominiraju malajski glasači, samo su dvije glavne malajske stranke iznijele kandidate, ostavljajući kineskim glasačima da biraju između UMNO-a fokusiranog malajce i islamističkog PAS-a).

Veliki gubici vlade na izborima praćeni su rasnim nemirima 13. maja 1969, u sukobima Malajaca i Kineza poginule su stotine ljudi. Kako je godinu ranije Mahathir predviđao izbijanje rasnog neprijateljstva, sada je ispred parlamenta otvoreno kritikovao vladu, šaljući pismo Tunku Abdul Rahmanu. Premijera je kritikovao jer nije podržao malajske interese. U pismu, koje je ubrzo postalo javno, pozvao je na ostavku Tunkua Abdul Rahmana. Do kraja godine, otpušten je iz Vrhovnog vijeća UMNO-a i izbačen iz stranke, a Tunku Abdul Rahmana su saradnici morali ubijeđivati da ga ne uhapsi.

Dok je bio u političkom vakumu, napisao je svoju prvu knjigu Malajska dilema u kojoj je izložio svoju viziju malajske zajednice. Knjiga je tvrdila da se mora postići ravnoteža između dovoljne državne podrške Malajcima kako Kinezi ne bi dominirali njihovim ekonomskim interesima i izlaganja Malajaca dovoljnoj konkurenciji kako bi se osiguralo da će Malajci vremenom izgubiti ono što je vidio kao karakteristike izbegavanje teškog rada i neuspijeh da „shvate stvarnu vrijednost novca i imovine“. Knjiga je nastavila kritiku vlade Tunkua Abdula Rahmana i odmah je zabranjena. Zabrana je ukinuta tek nakon što je Mahathir postao premijer 1981; tako je bio ministar i potpredsjednik vlade kao autor zabranjene knjige. Akademici R. S. Milne i Diane K. Mauzy tvrde da su Mahathirovi nemilosrdni napadi bili glavni uzrok pada Tunkua Abdula Rahmana i naknadne ostavke na mjesto premijera 1970.

Uspon (1970–1981) Tunku Abdul Rahman je dao ostavku 1970. i zamijenio ga je Abdul Razak Hussein. Razak ga je ohrabrio da se vrati u stranku i imenovao ga za senatora 1973. Brzo je napredovao u vladi Razaka, vraćajući se u Vrhovno vijeće UMNO-a 1973, a 1974. imenovan je u kabinet kao ministar obrazovanja. Također se vratio u Predstavnički dom, osvojivši mjesto Kubang Pasua sa sjedištem u Kedahu, bez protukandidata na izborima 1974. Jedan od njegovih prvih poteza kao ministra obrazovanja bio je uvođenje veće državne kontrole nad malezijskim univerzitetima, uprkos snažnom protivljenju akademske zajednice. Ograničio je političku aktivnost na univerzitetskim kampusima, dajući svom ministarstvu moć da disciplinuje studente i akademike koji su bili politički aktivni i da uslovljava stipendije za studente nebavljenjem politikom.