Nasuh Matrakčija, poznat i kao Nasuh el-Silahi (), bio je Bošnjak u službi Osmanskog Carstva, polimat, matematičar, učitelj, historičar, geograf, kartograf, majstor mačevanja, navigator, izumitelj, slikar, poljoprivrednik i minijaturist. U turskim izvorima navodi se kao Nasuh bin Karagöz bin Abdullah el-Visokavi el-Bosnavî. Izumitelj je borilačke vještine matraka. Obrazovanje je stekao u Istanbulu, a kasnije je služio nekoliko sultana i postao predavač u školi Enderun.
Život Rođen je u Visokom od oca Abdullaha. Bio je nadaren janjičar koji je prošao kroz sistem devširme, nadaren mačevalac i strijelac dobro poznat po svom intelektu; govorio je pet jezika.
Iako je rođen u muslimanskoj porodici, uzet je u sistem devširme, koji je inače bio rezerviran za kršćane u Osmanskom Carstvu. Izuzetno, međutim, U Bosni je devširma bila proširena i na lokalne muslimanske porodice.The Ottoman Empire: The Classical Age 1300-1600, Halil Inalcik, (1973), str. 78.The Balkans since 1453, L. S. Stavrianos, New York City, 1958, str. 84.
Nakon dugog perioda provedenog u studiranju matematike i geometrije napisao je djela Cemâlü'l-Küttâb i Kemalü'l-Hisâb i predao ih sultanu Selimu I. Napisao je još dvije knjige, Mecmaü't-Tevârih i Süleymannâme, koje su se bavile historijom u periodu od 1520. do 1543. Također je napisao rad iz historije o Perzijskoj kampanji Sulejmana I pod nazivom Fetihname-i Karabuğdan. Nedavna studija o njegovoj knjizi Umdet-ul Hisab otkrila je nepoznatu činjenicu da je Matrakčija izumio neke metode množenja. Jedan od značajnih rezultata prikazanih u ovoj knjizi bilo je to da se rešetkasto množenje (ili arapsko) uveliko koristilo na Enderunu 50 godina prije nego što ga je John Napier ponovo uveo u Evropu.
Osim djelâ iz matematike i historije, Matrakčija je poznat i po minijaturama. Kreirao je naturalistički stil koji se fokusirao na panoramske poglede na krajolike i gradove naslikane do najsitnijih detalja (njegovo najpoznatije djelo, slika krajolika Istanbula, prikazuje gotovo svaku ulicu i zgradu u ovom gradu). U umjetnosti osmanlijske minijature ovo je kasnije postalo poznato kao "Matrakčijin stil". Najvažniji od njegova četiri historijska sveska minijatura jest onaj koji se bavi prvom kampanjom Sulejmana I u današnjem Iraku i Iranu 1534-1535, o kojoj je napisao spomenuto djelo Fetihname-i Karabuğdan. Osim ilustriranja marša osmanlijske vojske od Istanbula do Bagdada, a zatim do Tabriza i njenog povratka preko Halepa i Eskişehira, Matrakčija je uključio i sve gradove kroz koje je vojska prošla na svom putu. U biblioteci Istanbulskog univerziteta čuva se jedina kopija ovog djela.
Matrakčija je bio i vojnik i kovač oružja s oštricom. Podučavao je rukovanju oružjem na Enderunu. On i njegovi učenici prikazali su svoje vještine u demonstraciji koja je bila u sklopu proslave obrezivanja sinova Sulejmana I. Zbog uspjeha u ovoj demonstraciji, Matrakčija je od sultana dobio počasne titule usteda ("majstora") i reisa ("komandanta"). Napisao je i knjigu o korištenju raznog oružja i tehnikama konjičke i pješadijske borbe pod naslovom Tuhfet-ül Guzât.
Matematika Nasuh Matrakčija zauzima važno mjesto u historiji osmanske matematike prije svega kao autor praktičnih aritmetičkih priručnika namijenjenih divanskim kâtipima i državnim računovođama. U literaturi se kao njegova glavna matematička djela najčešće navode Cemâlü'l-Küttâb ve Kemâlü'l-Hisâb (Ljepota spisatelja i savršenstvo u računstvu) iz 1517. i Ümdetü'l-Hisâb (Principi računstva) iz 1533, pri čemu se potonje djelo opisuje kao proširena i razvijenija verzija ranijeg priručnika.
Sadržajno, ta djela pripadaju tradiciji praktične aritmetike. Obrađuju hindu-arapske brojeve, četiri osnovne računske operacije, razlomke, omjere i proporcionalnu diobu, a izložene postupke prate brojni zadaci iz svakodnevne računovodstvene i trgovačke prakse. To pokazuje da Matrakčijin doprinos nije bio usmjeren na teorijsku matematiku u užem smislu, nego na standardizaciju i podučavanje računske tehnike potrebne u osmanskoj administraciji.
Historijska djela Pored matematičkih spisa, Nasuh Matrakčija bio je i važan osmanski historičar. U literaturi se među njegovim glavnim historijskim djelima izdvajaju Mecmaü't-Tevârîh (Zbir historijâ), nastao kao turska prerada i dopuna Tiberijeve historije, te Süleymannâme, skup tekstova o vladavini Sulejmana Veličanstvenog koji obuhvataju događaje od 1520. do sredine 16. stoljeća.
Među tim djelima posebno mjesto zauzima Beyân-ı Menâzil-i Sefer-i Irâkeyn (Hronika etapa kampanje u Iraku i Perziji), minijaturama popraćen prikaz prvog iranskog pohoda Sulejmana Veličanstvenog iz 1533–1536. To djelo je značajno ne samo kao historijski izvor nego i kao spoj narativne hronike, itinerara i topografske vizuelizacije osmanskog vojnog pohoda.
Novija istraživanja također povezuju Matrakčiju s djelom Târîh-i Âl-i Osmân, poznatim i kao "Rüstem Paša Tarihi", koje se u savremenoj osmanističkoj filologiji smatra važnim za proučavanje osmanske historiografije i prijenosa tekstova u 16. stoljeću.
Počasti i naslijeđe U Matrakčijinom rodnom gradu, Visokom, održavaju se godišnji skupovi u počast najvažnijih ljudi iz ovog grada, a Matrakčija se smatra jednim od najvažnijih. Radi ilustracije, smatra se bosanskim Leonardom da Vincijem. Ulica u blizini Zavičajnog muzeja u Visokom zove se po njemu.
Dokumentarni film o Matrakčiji producirala je Turska radiotelevizija 1978.
UNESCO je 2014. godinu proglasio godinom Nasuha Matrakčija. Izložba "Nasuh Matrakči: Genije 16. stoljeća" održavane su u Sarajevu, Beogradu, Antaliji, Istanbulu, Beču, Tokiju, i Parizu.
Djela
Matematika
Cemālü’l-Küttāb ve Kemālü’l-Ḥisāb (Ljepota spisatelja i savršenstvo u računstvu) Umdetü’l-Ḥisāb (Principi računstva)
Historija Mecmaü't-Tevârih (Zbir historijâ) Süleymannâme (Knjiga o Sulejmanu) Fetihname-i Karabuğdan (Knjiga o osvajanju Moldavije) Beyan-ı Menazil-i Sefer-ul Irakeyn (Hronika etapa kampanje u Iraku i Perziji)
Borilačke vještine Tuhfet-ul Guzat (Dar ratnikâ)
Galerija Matrakčijine tvrđave – plan Grad Diyarbakır – ilustracija
Reference
Vanjski linkovi
Galerija Matrakčijinih minijatura na Univerzitetu Bilkent Ministarstvo kulture i turizma Republike Turske O matraku "Nesuh Matrakčija, čovjek koga nazivaju 'bosanski Da Vinci'", Edis Bulić, Al Jazeera Balkans, 4. 11. 2017. Nasuh Matrakči Bošnjak, 450 godina od smrti (1564 – 2014)
Kategorija:Osmanlije bošnjačkog porijekla Kategorija:Osmanlijski matematičari Kategorija:Osmanlijski minijaturisti Kategorija:Osmanlijski geografi Kategorija:Osmanlijski arhitekti Kategorija:Biografije, Visoko Kategorija:Rođeni 1480. Kategorija:Umrli 1564.