Republika Nauru ili Republika Naoero je ostrvska država u Tihom okeanu nedaleko od ekvatora. Ova zemlja je najmanja izvanevropska država i najmanja svjetska republika, te jedina država na svijetu bez glavnog grada. Najbliže okolne države su Savezne Države Mikronezije na zapadu, Maršalova Ostrva na sjeveru, Kiribati na istoku i Solomonska ostrva na jugu.
Nakon hiljada godina vladavine naroda mikronezijskog i polinezijskog porijekla, ostrvo je kolonizirala Njemačka pred kraj 19. stoljeća, da bi poslije Prvog svjetskog rata potpao pod upravu Australije, Novog Zelanda i Ujedinjenog Kraljevstva. Nakon japanske okupacije tokom Drugog svjetskog rata, ponovno je uspostavljena uprava ovih triju zemalja. Nauru je nezavisnost stekao 1968. godine.
Kao ostrvo bogat fosfatima, glavna privredna aktivnost od 1907. godine bila je vađenje i izvoz ovog dobra. Iscrpljivanjem ovih rezervi, okoliš ostrva ostao je teško narušen, a bogatstvo države ubrzano se počelo smanjivati. Kako bi održala visoki standard života, vlada Naurua je kratko u 1990-ima od države stvorila porezni raj i središte za pranje novca. Od 2001. privreda se održava uz pomoć australijske vlade, koja od Naurua zauzvrat traži čuvanje tražitelja azila koji pokušavaju ući u Australiju. mini|desno|300px|Karta Naurua
Etimologija
Porijeklo riječi "Nauru" nije poznato. Nauruanci su prije, kao i danas, zvali svoje ostrvo "Naoero". Nijemac Paul Hambruch, koji je boravio na ostrvu u maju 1909. i od septembra do novembra 1910, smatrao je da je riječ "Naoero" nastala kao spoj riječi "a-nuau-a-a-ororo" (moderno: "A nuaw ea arourõ"), što bi značilo "Ja idem na plažu". Elzašanin Alois Kayser, koji je na Nauruu proveo 30 godina i koji je intenzivno učio nauruanski, odbio je Hambruchovo objašnjenje koje je smatrao manjkavim.
Ostrvo je kroz historiju imao mnoga imena: engleski kolonijalisti su ga prije 1888. zvali Pleasant Island ili Shank Island, dok su ga njemački kolonijalni vladari nazivali Nawodo ili Onawero.
Riječ "Nauru" nastala je kasnije od riječi "Naoero", kako bi govornici engleskog jezika ispravno izgovarali ime ostrva.
Historija mini|lijevo|Nauruanski ratnik 1880. godine Prvi naseljenici Naurua bili su Mikronežani i Polinežani prije više od 3.000 godinaNauru Department of Economic Development and Environment. 2003. First National Report To the United Nations Convention to Combat Desertification (UNCCD) . Tradicionalno je na ostrvu postojalo 12 klanova ili plemena, koja danas predstavlja dvanaestokraka zvijezda na zastavi države. To su plemena Deiboe, Eamwidamit, Eamwidara, Eamwit, Eamgum, Eano, Emeo, Eoraru, Irutsi (nestali), Iruwa, Iwi (nestali) i Ranibok. Nauruanci su svoje porijeklo pratili po ženskoj liniji. mini|desno|Ceremonija pripajanja Njemačkoj 1888. godine Britanski kapetan i lovac na kitove John Fearn bio je prvi Evropljanin koji je posjetio ostrvo 1798. godine, te ga je nazvao Pleasant Island. Od sredine 1830-ih Nauruanci su imali kontakte s evropskim kitolovcima i trgovcima koji su na ostrvu obnavljali svoje zalihe. Ostrvljani su trgovali hranom za palmino vino i oružje, koje je kasnije korišteno u desetogodišnjem ratu koji je počeo 1878, a kojim je stanovništvo ostrva smanjeno s 1.400 na 900 osoba. Ostrvo je anektirala Njemačka 1888. te ga priključila njemačkom protektoratu Maršalovih ostrva. Dolazak Nijemaca okončao je rat, a kraljevi su počeli vladati ostrvoom, od kojih je najpoznatiji Auweyida. Kršćanski misionari s otočja Gilbert došli su na ostrvo također 1888.Ellis, A. F. 1935. Ocean Island and Nauru - their story. Angus and Robertson Limited. str. 29–39
Fosfate je 1900. godine na ostrvu otkrio Albert Ellis, a, u dogovoru sa Njemačkom, Pacific Phosphate Company počela je koristiti nalazišta 1906. Prva izvezena pošiljka bila je 1907Ellis, A. F. 1935. Ocean Island and Nauru - their story. Angus and Robertson Limited. str. 127–139. Nakon izbijanja Prvog svjetskog rata, ostrvo su zauzele australijske snage 1914. godine. Nakon rata je Liga naroda mandat nad teritorijem dala Ujedinjenom Kraljevstvu, koje je dogovorilo dijeljenje te dužnosti s Australijom i Novim Zelandom 1923. godineAgreement between Australia, New Zealand and United Kingdom regarding Nauru]. Vlade ovih država potpisale su sporazum (Nauru Island Agreement) 1919, čime je osnovana Britanska komisija za fosfate (British Phosphate Commission), koja je preuzela prava za vađenje fosfata. desno|mini|220px|Američko bombardiranje ostrva Japanske snage zauzele su ostrvo 26. 8. 1942.Lundstrom, John B., The First Team and the Guadalcanal Campaign, Naval Institute Press, 1994., str. 175.. Zračna pista koju su sagradili Japanci na ostrvu bombardirana je u martu 1943, kako bi se spriječila opskrba ostrva. Japanci su deportirali 1.200 Nauruanaca kako bi služili kao radna snaga na otocima Chuuk, gdje ih je 463 preminuloHaden, J. D. 2000. Nauru: a middle ground in World War II Pacific Magazine. Ostrvo je oslobođen 13. 9. 1945. godine, kada su se dolaskom australijskog ratnog broda HMAS Diamantina japanske snage predale. Deportirani Nauruanci vraćeni su s ostrva Chuuk u januaru 1946. brodom TrienzaGarrett, J. 1996. Island Exiles. ABC. . str. 176–181. Godine 1947. UN je upravljanje ostrvoom ponovno dodijelio Australiji, Ujedinjenom Kraljevstvu i Novom Zelandu. Nauru je počeo sa samostalnim upravljanjem u januaru 1966, a potpuno nezavisna država postao je 1968, pod vodstvom predsjednika Hammera DeRoburta. Godine 1967. Nauruanci su od BPC-a otkupili prava na korištenje te je u junu 1970. osnovano lokalno društvo za vađenje fosfata pod nazivom Nauru Phosphate Corporation. Ovo nacionalizirano društvo omogućilo je Nauruu jedan od najvećih standarda života u Pacifiku, pa je ova zemlja u to vrijeme bila druga najbogatija zemlja svijeta (per capita).
1989. država je podnijela tužbu protiv Australije na Međunarodnom sudu pravde zbog spornih poteza na Nauruu za vrijeme australijskog upravljanja. Ovo se posebno odnosilo na nespriječenu ekološku štetu koja je nastala zbog vađenja fosfataHighet, K and Kahale, H. 1993. Certain Phosphate Lands in Nauru. The American Journal of International Law 87:282–288. Ovaj spor riješen je izvansudskom nagodbom koja je uključivala obnavljanje eksploatiranih područja na Nauruu. Smanjivanjem rezervi fosfata dogodio se i privredni pad, što je dovelo do političke nestabilnosti koja traje od sredine 1980-ih. Samo u razdoblju od 1989. do 2003. vlast se promijenila 17 putaAustralian Department of Foreign Affairs and Trade. Republic of Nauru Country Brief - November 2005 . Posljednjih godina u vodstvu zemlje izmjenjivali su se René Harris i Bernard Dowiyogo, da bi nakon Dowiyogove smrti u martu 2003. Ludwig Scotty bio izabran kao predsjednik. Scotty je puni mandat dobio u oktobru 2004. Od 2007. predsjedničku dužnost obavlja Marcus Stephen.
Zadnjih godina važan dio državnih prihoda čini australijska pomoć. Za ovu pomoć Nauru upravlja centrom za azilante, u koji se upućuju većinom izbjeglice. Jedna od takvih skupina tražitelja azila, koju su činile 433 osobe iz raznih zemalja, spašena je u moru i upućena u Nauru Detention Centre 2001. godine. Australijska vlada i dalje šalje ovakve grupe na Nauru. Geografija mini|280px|Isključivi ekonomski pojas oko Naurua mini|desno|Satelitska snimka Naurua (izvor: ARM.gov) Ostrvo se nalazi u zapadnom Tihom okeanu na 0° 32’ južne geografske širine i 166° 55’ istočne geografske dužine. Najbliži ostrvo je Banaba, koji se nalazi 290 km istočno i koji je, također, bogat fosfatima (treće značajno ostrvo u Tihom okeanu koje je bogato ovim resursom je Makatea u ostrvima Tuamotu u Francuskoj Polineziji). Nauru ima isključivi ekonomski pojas površine od 308.480 km2 (zajedno s teritorijalnim vodama od 570 km2), koji graniči sa pojasom Kiribatija na istoku (290 km do ostrva Banaba) i s Maršalovim Ostrvima na sjeveru (600 km do atola Ebon). U relativnom susjedstvu nalaze se Savezne Države Mikronezije (Kosrae) na sjeverozapadu, Solomonski Otoci na jugozapadu, Papua Nova Gvineja (otočje Bismarck) na zapadu i Tuvalu na jugoistoku.
Nauru je atol koji se nalazi na vrhu podvodnog ugašenog vulkana. Korali sežu do 2.000 metara duboko u more, a nalaze se maksimalno 60 metara iznad mora. Ova najviša tačka ostrva nalazi se u istočnom Aiwu, a poznata je pod nazivom Command Ridge. U usporedbi s ostalim atolima Nauru ima vrlo malu lagunu. Već 1 km od obale dubina mora prelazi 1.000 metara. U unutrašnjosti ostrva nalaze se fosfati, koji su nastali od izmeta morskih ptica. Oko 2 km2 ostrva je šumovito. lijevo|mini|Klimatski dijagram Naurua Zbog blizine ekvatora (42 km sjeverno), temperature su prilično ujednačene tokom cijele godine, s mjesečnim prosjekom od 27.5 °C. Tokom dana temperature su između 26 i 35 °C, te između 25 i 28 °C noću. Godišnje padavine poprilično variraju, te ovise o fenomenu El Niño. Godišnji prosjek padavina je 1.900 mm.
Globalno zagrijavanje direktno utiče na Nauru, jer drastični rast nivoa mora prijeti nestajanju ostrva. Zbog ovog problema vlada je više puta tražila akciju od UN-a i sastanke sa SAD-om i drugim industrijskim zemljama.
Flora i fauna mini|desno|Vrhovi korala na plaži Na Nauruu ne postoje velike životinje; osim kukaca, ovdje prebivaju samo morske ptice, kao, npr., Fregata minor. Na ostrvu postoji samo jedna vrsta pjevica, a to je nauruanska crnoglavka (Acrocephalus rehsei), što je ovdje endemska vrsta. Na ostrvu je moguće često vidjeti i mačke, pse i svinje, koji su dovezeni iz inozemstva.
Od biljnog svijeta na ostrvu se mogu naći kokosove palme, pandanusi, smokve, hibiskusi i sl. Mnogo biljnog svijeta nestalo je zbog degradacije okoline koju je uzrokovalo rudarenje.
Što se tiče morske okolišne (pogotovo koralnog pojasa koji okružuje ostrvo), on je poprilično ugrožen, također zbog eksploatacije fosfata i urbanizacije. Ovdje su prije u velikom broju živjeli mekušci i rakovi.
Politika
Po političkom uređenju Nauru je parlamentarna demokratska republika.
Politički sistem mini|350px|desno|Raspodjela vlasti u Nauruu
Politički sistem sastoji se od sljedećih elemenata:
Kabinet (Cabinet, predsjednik i ministri; najviši dužnosnici izvršne vlasti) predsjednik države na dužnosti: Marcus Stephen Državni sekretar (Chief Secretary) državni sekretar na dužnosti: Camilla Solomon Parlament (Parliament, the House; najviši dužnosnici zakonodavne vlasti) Predsjednik parlamenta i zamjenici (Speaker/Deputy Speaker) predsjednik parlamenta na dužnosti: Valdon Dowiyogo Parlamentarni sekretar (Clerk) Parlamentarni sekretar na dužnosti: Helen Bogdan (Australija) Predsjednik Vrhovnog suda (Chief Justice; najviši dužnosnik sudske vlasti) predsjednik Vrhovnog suda na dužnosti: Barry Connell ostale sudije (Court Judges) Vrhovni sud (Supreme Court)
mini|200px|lijevo|Marcus Stephen, bivši predsjednik Naurua U nauruanskom parlamentu, poznatim pod imenom House, nalazi se 18 zastupnika, koji se obično biraju svake 3 godine. Zastupnici između sebe biraju predsjednika države, koji se obično imenuje nakon nacionalnih parlamentarnih izbora, te je to obično zastupnik iz zastupničke skupine koja ima relativnu većinu u parlamentu. Predsjednik tada imenuje članove kabineta, koji se sastoji od 5 ili 6 ministara. Predsjednik je ujedno i poglavar države i šef vlade.
Političke stranke mini|desno|Nauruanski parlament U državi postoji manji višestranački sistem. Dvije službene stranke, suprotne političke orijentacije, jesu Naoero Amo i Democratic Party of Nauru. Također, postoji još jedna neslužbena politička stranka imena Centre Party. Obje stranke formirane su kako bi se ojačala uloga parlamenta. Danas je Naoero Amo najvažnija politička stranka, dok DPN i CP imaju malu političku moć.
Naoero Amo (Nauru First Party); kršćansko-liberalna (službena) Demokratska stranka Naurua (Democratic Party; službena; bivša neslužbena Nauru Party) Stranka centra (Centre Party); kršćansko-konzervativna (neslužbena)
Pravni sistem