Kraljevina Lesoto (Sesoto jezik: Mmuso wa Lesotho []), ranije Basuto, je parlamentarna monarhija u južnoj Africi. Lesoto je enklava unutar Južnoafričke Republike, potpuno okružena teritorijom ove države. Međutim, Lesoto nikad u svojoj historiji nije politički pripadao Južnoafričkoj Republici. Zemlja se nalazi između 29 i 30 stepena južne geografske širine i 28 i 30 stepena istočne geografske dužine. Zbog svog posebnog geografskog položaja i velike nadmorske visine, Lesoto se često naziva i Kraljevina na nebu (engl. Kingdom in the Sky)Welcome to the Kingdom in the Sky , turističke informacije
Etimologija Prevedeno sa sesoto jezika, Lesoto znači "Država naroda koji govore soto jezik", gdje se misli na južni soto jezik (sesoto). Za vrijeme britanske krunske kontrole teritorije, nosila je ime Basutoland, što u prevodu znači "zemlja naroda Basuto" ili "zemlja Basutoa". Sama etimologija "Basuto", prevedeno također sa soto jezika, znači "južni Soto (često zvan Basuto) Lesotoa i okolnih područja".
Geografija lijevo|mini|Topografska karta Lesota Kraljevina Lesoto spada u najmanje države u Africi (42. po veličini) i sa površinom od 30.355 km2 je otprilike velika kao Belgija. Nema izlaz na more. Sa svojim jedinim susjedom, Južnom Afrikom, graniči se u dužini od 909 km. Na zapadu i sjeveru graniči se sa južnoafričkom provincijom Vrystaat, na istoku KwaZulu-Natal, a na jugu sa provincijom Oos-Kaap. Lesoto je jedna od tri države svijeta koja je okružena sa samo jednom državom (ostale dvije su Vatikan i San Marino). Zapadni dio Lesota se nalazi na jednoj visoravni, takozvanoj Highveld (koja se zbog specifične topografije zemlje naziva još i Lowlands (nizija)), gdje se nalazi najveći dio stanovništva zemlje. Nadmorska visina visoravni Lowlands iznosi između 1400 i 1700 metara. U njoj se nalaze brojna korita rijeka i doline. Istočni dio zemlje (Highlands) se nalazi djelimično na nadmorskoj visini preko 2000 metara, a preovladavaju bazaltne stijene, zbog vulkanskih erupcija u davnoj prošlosti od preko 150 miliona godina. Gorje je ispresjecano dubokim riječnim dolinama. Najviši vrh zemlje, a ujedno i najviši u regiji južne Afrike je Thabana Ntlenyana, sa visinom od 3482 metra. Najniža tačka Lesota se nalazi na ušću rijeka Oranje (u Lesotu zvana Senqu) i Makhaleng, na nadmorskoj visini od 1400 metara. Lesoto je jedina nezavisna država na svijetu čija se cjelokupna teritorija nalazi iznad 1000 metara nadmorske visine.Country profile: LesothoEarth from Space: Winter in southern Africa Pored toga, oko 80% teritorije leži preko 1800 metara. lijevo|mini|Efekti erozije u blizini Ha Lebesa
U Lesotu izviru dvije najznačajnije južnoafričke rijeke: Oranje i Caledon, koje su duž svog toka napravile duboke kanjone i doline. Zbog tvrdoće bazaltnih stijena, brojni su i vodopadi u područjima planinskog masiva Maloti, među kojima je Maletsunyane vodopad u blizini Semonkonga, sa 192 metra najviši neprekidni vodopad u južnoj Africi. Zemljište visoravni na prelazu u Lowlands na zapadu sastoji se iz mehkih pjeskovitih stijena. Zbog toga, ali i zbog prenaseljenosti ovog područja, te prekomjernog iskorištavanja (samo je 11% površine zemlje poljoprivredno iskoristivo), ovo područje je snažno pogođeno erozijom. Prirodni resursi zemlje su voda, kao i dijamanti i neki drugi minerali. Bogate rezerve vode, sa procjenjenim dnevnim količinama od oko 7.280 miliona litara, se koriste za ogromne projekte navodnjavanja i proizvodnje električne energije.
Klima Kao i u drugim zemljama južne hemisfere, godišnja doba su suprotna u odnosu na sjevernu hemisferu. Zbog velike nadmorske visine, klima Lesota nije pretjerano topla. Zimi, između juna i augusta, često bude veoma hladno, a na visokim planinama nerijetko bude i snijega. Danju, i zimi je veoma sunčano, a tokom cijele godine broj sunčanih dana se u prosjeku kreće oko 300. U ljetnim mjesecima, između novembra i marta je u cijelom Lesoto izrazito vruće. Ljeti su veoma česte oluje, gotovo 100 dana tokom godine. Zbog nadmorske visine, tokom dana temperature često dosta osciliraju (između -15 °C noću u zimskom periodu do 30 °C danju u ljetnom periodu). Prosječna godišnja temperatura u Maseru iznosi 15 °C. Na vrhovima planinskog masiva Drackensberge tokom cijele godine može doći do snježnih padavina. Oko 85% ukupnih godišnjih padavina od 600 – 800 mm, padne tokom ljeta, zbog čega je zimi za vrijeme sušnih mjeseci krajolik pust.Klima Lesota , Meteorološka služba Lesota mini|desno|Snijeg na planinama Lesota
Flora i fauna Lesoto je veoma siromašan sa drvetom. U cijeloj zemlji ima vrlo malo drveća, pretežno eukaliptusa, akacije i slično. Životinjski svijet karakterišu manje životinje. Najveći sisar je antilopa (Pelea capreolus). Od veće važnosti su brojne ptice: roda, ibis i lešinari, od kojih je najinteresantniji bradati lešinar.
Historija Planinsko područje Lesota naseljavao je još 25.000 godina p. n. e. narod San, koji su uglavnom bili lovci i sakupljači plodova. Od brojnih pećinskih crteža koji su načinili pripadnici ovog naroda u cijeloj južnoj Africi, u samom Lesotu se nalazi oko 5.000, kao što je Ha Baroana, oko 50 km istočno od glavnog grada. Za vrijeme seobe Bantu plemena, koja je počela oko 4. i 5. vijeka, u ovo područje se doseljava narod Nguni i počinje se baviti poljoprivredom. U narednim vijekovima, na područje Lesota se više se doseljava Bantu plemena sa sjevera. Do 11. vijeka su Basotho i njemu srodna Tswana plemena gotovo potpuno potisnuli domorodački narod San, tako da danas u Lesotu i cijelom području južne Afrike gotovo da i nema pripadnika ovog naroda. Najveći broj doseljenih Basotho plemena se naselio u plodnu dolinu rijeke Caledon, gdje su živjeli u manjim zajednicama, uglavnom od poljoprivrede i uzgoja stoke, a zbog veoma malo plodnog zemljišta, često je dolazilo do nesuglasica sa susjednim plemenima pa i sukoba.
Vladavina kralja Moshoeshoe I. Početkom 19. vijeka, veliki kralj Zulua, Shaka, je sve više povećavao svoje kraljevstvo. Širenjem svoje vlasti, pod udar je došlo i područje koje su naseljavala Basotho plemena. Stalni napadi Zulua, pljačke i teror koji su provodili nad plemenima Basotho, dovelo je lokalno stanovništvo na rub gladi, do te mjere da je stanovništvo u nekim područjima Lesota počelo pokazivati znakove kanibalizma.David Ambrose: The Guide to Lesotho, str. 71, Winchester Press, Johannesburg, Maseru, 1976,
mini|desno|Kralj Moshoeshoe I U žestokim sukobima, narod Basotho, ujedinjen od 1820 godine pod poglavicom Moshoeshoe I, uspješno se odbranio od napada Zulua. Moshoeshoe naređuje izgradnju dvije utvrde u Butha-Butha i Thaba Bosiu, gdje su se sklonile brojne Basotho izbjeglice za vrijeme sukoba. Putem vješte politike, on napokon uspjeva značajno proširiti svoj uticaj, čime je osigurao podršku okolnih plemena. Od tog vremena često je poznat i kao Moshoeshoe Veliki, a često ga smatraju i osnivačem Basotho nacije. Od 1830 godine, u područje Lesota sve više prodiru Buri, u potrazi za novim prostorom za naseljavanje i kolonizaciju. Kao posljedica sve većih napetosti između Holanđana i Britanaca u Južnoj Africi, sve brojnije grupe tzv. Voortrekkera (hol. Voor - prije i trekker - putovati, migrirati) odnosno pionira počele su se seliti prema sjeveru, naročito u periodu između 1836 i 1838 godine, kada dolazi i do sukoba između Evropljana i vojske kralja Moshoeshoe. Pošto su vojnici tada novoformirane Oranjske države počeli napadati Basotho naselja, kralj traži zaštitu od Britanaca. Uslijedilo je sklapanje sporazuma o zaštiti između britanske kolonije Cape i Basothoa, ali je isti nedugo zatim raskinut 1865 godine, da bi se smirile razmirice s Burskom republikom. Nakon jedne ofanzive burske vojske 1865 godine, kraljevstvo Moshoeshoea se moralo predati, te su ustupili Burima veliko i plodno područje. Prije konačnog pada kraljevstva, kralju je uspjelo nagovoriti Britance da 1868 godine uspostave protektorat na preostaloj teritoriji kojom je vladao, pod imenom Basutoland. Vještom diplomatijom, Moshoeshoe uspjeva sačuvati određeni vid autonomije svog kraljevstva. Godinu dana nakon njegove smrti, 1870 godine, autonomija ipak biva ukinuta, a Basutoland pripojen ostalom dijelu južnoafričke kolonije.
Britanska krunska kolonija Basutoland Za vrijeme novog kralja Letsie I, Basotho narod nije imao predstavnika u parlamentu britanske kolonije Cape. Iz tog razloga je dolazilo do ustanaka protiv Britanaca. Naposlijetku, Britancima je uspjelo da svo oružje pobunjenika konfiskuju. Međutim, brojne i mukotrpne borbe protiv ustanika koje je predvodio poglavica Moorosi godine 1879 i tokom tzv. Rata pištolja (Gun war) između 1880 i 1881, su za koloniju Cape bile tako iscrpljujuće i bezuspješne, da je već 1884 Basutoland predan u direktno okrilje britanske krune kao krunska kolonijahttp://www.britishempire.co.uk/maproom/basutoland.htm
Nakon što je 1910 godine osnovana Južnoafrička Unija, Lesoto, kao i Bečuanaland (danas: Bocvana i Svazi) odbijaju da se priključe novoj nezavisnoj državi. Godine 1938 britanska vlada donosi odluku o zakonskim reformama, kojima je broj plemenskih poglavara i njihova moć značajno umanjena. Ovo, kao i strukturne promjene unutar zemlje, naročito urbanizacija i povećanje obrazovnih mogućnosti, doprinijelo je osjetnom smanjenju uticaja kralja i poglavica. Nakon završetka Drugog svjetskog rata, u kojem je učestvovalo nekoliko hiljada vojnika iz Basutolanda na strani Saveznika, raste težnja ka nezavisnošću zemlje te dolazi do osnivanja nekoliko pokreta za nezavisnost, poput Nacionalne stranke Basotho (BNP) ili Kongresne stranke Basotho (BCP). Godine 1959 donosi se prvi kolonijalni ustav, koji omogućuje da se u 1960 godini, godini krunidbe kralja Moshoeshoe II, raspišu prvi slobodni izbori u zemlji. Na sljedećim izborima 1965 godine, s neznatnom prednošću pobjeđuje BNP, koji godinu kasnije (1966) predvodi Basutoland prema nezavisnosti, pod novim imenom Lesoto. Kao državno uređenje, odabire se ustavna monarhija, a prvi premijer Lesota postaje predsjednik stranke BNP Leabua Jonathan.
Od 1966 do danas Nakon što je 1970 godine pobijedila opozicijska stranka BCP po vodstvom Ntsu Mokhehle, premijer Jonathan poništava rezultate izbora, stavlja ustav van snage, proglašava vanredno stanje u zemlji te privremeno protjeruje kralja Moshoeshoe II u egzil. Hapse se i ubijaju članovi opozicijske stranke i njihove porodice, a njihove kuće se uništavaju. Preostali članovi opozicije formiraju vladu u progonstvu, nakon što je donesen privremeni ustav zemlje 1973 godine, međutim ta vlada ostaje na margini dešavanja. Vanjskopolitičke napetosti su porasle kada je 1982/83 Južnoafrička Republika (JAR) zaoštrila diplomatski pritisak na Lesoto, pod izgovorom da Lesoto podržava zabranjeni anti-apartheidski pokret Afrički nacionalni kongres (ANC). Vlada bijele manjine u JAR stavlja sankcije Lesotu, čija je privreda jako zavisna od JAR, te pokreće vojne akcije protiv Lesota. Pri jednom napadu vojske JAR 9. decembra 1982 ubijeno je preko 40 osoba. Odbijanje premijera Lesota, Jonathana, da uskrati podršku ANC-u i da ih protjera iz države, dovodi do političkih previranja i nemira, koji 20. januara 1986 prerastaju u vojni prevrat kojeg vodi general Justin Metsing Lekhanya. Ukida se parlament, sve stranke se ukidaju, a na čelo države staje šesteročlani vojni savjet. Kralju Moshoeshoe II se povećavaju izvršne i zakonodavne ovlasti, te on vlada sve do 1990 zajedno sa predsjednikom vojnog savjeta generalom Lekhanyaom.