Kanada je država u Sjevernoj Americi i druga najveća država svijeta, poslije Rusije. Zauzima veliki dio Sjeverne Amerike i sa južne strane graniči sa Sjedinjenim Američkim Državama. Glavni grad Kanade je Ottawa. Toronto je najveći grad i glavni ekonomski centar. Kanada je bogata prirodnim ljepotama i jedna od vodećih država svijeta po standardu življenja. Vancouver je nekoliko puta izabran kao lokacija broj jedan za najbolje mjesto življenja na svijetu. Veći gradovi su Toronto, Ottawa, Vancouver, Montréal, Regina, St. John, Calgary, Winnipeg.
Historija
Britanske teritorije u Sjevernoj Americi su početkom 19. vijeka prometno djelimično izolirani jedni od drugih (Istočna obala i područje velikih jezera s jedne, te prerije, planinski masivi i obala Tihog okeana s druge strane). Te sjeveroameričke teritorije u vlasništvu Ujedinjenog Kraljevstva osjećale su ekonomski pritisak kao i rastuću prijetnju od teritorijalnog širenja novog i moćnog susjeda sa juga, Sjedinjenih Američkih Država.
Područje današnje Kanade u to vrijeme je bilo podijeljeno na provincije koje su, što se tiče političkog uređenja, bile povezane jedne s drugom tek neizravnim putem, kroz podaništvo prema središnjoj vlasti, britanskoj kruni i Londonu.
Ovu slabu političku, prometnu i ekonomsku povezanost tih područja nastojale su iskoristiti Sjedinjene Američke Države sirenskim zovom ekonomskog rasta putem teritorijalnog proširenja na ta područja. Na slabu povezanost ovih područja dodatno je utjecala i jezičko-etnička podijeljenost na istoku današnje Kanade kao i slaba naseljenost prerijskih područja na zapadu, te neprohodnost planinskog masiva tzv. Američkog stijenjaka (The Great Rocky mountains).
Središnja vlast u Londonu je predvidjela nastavak teritorijalnog širenja Sjedinjenih Američkih Država nauštrb ovih svojih kolonija, te da bi to spriječila političkim putem inicirala je kreiranje zakona o utemeljenju nove velike i ujedinjene sjeveroameričke teritorije u britanskom vlasništvu. Ta ideja je naišla na pozitivan odjek u tadašnjim vladajućim krugovima i među ekonomskom elitom u oba govorna područja.
Britanska vlada je u martu 1867. usvojila zakon o utemeljenju jedinstvene administrativne jedinice na britanskom području Sjeverne Amerike. Službeni naziv zakona je bio Britanski sjeveroamerički akt (British North America act), a nova administrativna jedinica je dobila naziv Dominion Kanada (The Dominion of Canada).
Zakon je u Kanadi stupio na snagu 1. jula 1867. Dominion Kanada je predstavljala konfederalni savez četiri provincije: Nove Škotske (Nova Scotia), Novog Brunsvika (New Brunswick), Ontarija (Ontario) i Kvebeka (Quebec), a prvi premijer Kanade je bio Sir John A. Macdonald. Nakon tog vremena ova zemlja se teritorijalno širila, prolazila kroz upravno-pravne i političke promjene, promijenila svoj etnički, lingvistički, rasni i vjerski sastav, međutim datum 1. juli 1867, ostati će upisan u historiji kao dan utemeljenja države Kanade.
Bitna zbivanja u historiji Kanade mini|desno|300px|Evolucija kanadskih provincija 1000 n. e. - Vikinzi otkrivaju Labrador i Newfoundland. Vodi ih Leif Ericsson. 1497/98 - John Cabot doplovljava do današnjih atlantskih provincija Kanade i proglašava zemlju vlasništvom britanske krune. 1534/35 - Jacques Cartier prvi istražuje unutrašnjost zemlje ploveći uzvodno rijekom St. Lawrenca. 1608 n. e. - Samuel de Champlain osniva Québec. 1663 n. e. - Kvebek dobija status francuske kraljevske provincije. 1666 n. e. - Prvi popis stanovnika u Kanadi bilježi 3.215 stanovnika evropskog porijekla. 1670 n. e. - Osnovana je Hudson's Bay Company. Danas najstarija firma u Kanadi a nekada monopol za trgovinu krznima. 1674 n. e. - François de Laval postaje prvi biskup Québeca. 1725 n. e. - Pojava prvih novina u Kanadi. Objavljen je prvi broj "The Halifax Gazette" 1755 n. e. - Britanija protjeruje francusko stanovništvo, tzv. Akađane (Acadians) iz Nove Škotske. 1759 n. e. - Britanski general Wolfe zauzima Québec pobjedom u bici na Abrahamovoj zaravni (plains of Abraham). 1763 n. e. - Francuska Pariskim dogovorom predaje sve posjede u Sjevernoj Americi Velikoj Britaniji. 1775/76 n. e. - Rat Britanaca i Amerikanaca se proširuje na današnje područje Kanade. 1783 n. e. - Granica između SAD i Kanade dijelom priznata od obje strane. 1784 n. e. - Lojalisti Ujedinjenog Kraljevstva (United Empire Loyalists) počinju useljavati iz SAD u Kanadu. 1791 n. e. - Québec podijeljen na tzv. Gornju i Donju Kanadu (Upper and Lower Canada). 1812/14 - Američko-britanski rat bjesni Kanadom. 1818 n. e. - Međusobnim sporazumom Britanija (za Kanadu) i SAD priznale međusobne granice od Atlantika do stijenovitih planina. 1849 n. e. - U potpunosti dogovorena i priznata granica između kanade i SAD. Od Pacifika do Atlantika. 1857 n. e. - Ottawa proglašena glavnim gradom Kanade. 1867 n. e. - Proglas o Konfederaciji. John MacDonald postaje prvi premijer. 1870/85 - Louis Riel predvodi Metis pobunu u Manitobi. 1870 n. e. - Osnovana provincija Manitoba. 1871 n. e. - Britanska Kolumbija se pridružuje Kanadi. 1885 n. e. - Dovršena transkontinentalna željeznica koja je povezala Kanadu od Atlantika do Pacifika. 1899 n. e. - Kanadske jedinice po prvi put poslane u rat izvan Sjeverne Amerike (Burski rat). 1905 n. e. - Osnovane provincije Alberta i Saskatchewan. 1914/18 - Kanadske jedince u sastavu vojske Ujedinjenog Kraljevstva učestvuju u Prvom svjetskom ratu na ratištima u zapadnoj Evropi. Kanadski gubici u ljudstvu do kraja I svjetskog rata iznose 68.300 vojnika. 1934 n. e. - Osnovana Banka Kanade (The Bank of Canada) 1938 n. e. - Franklin D. Roosevelt postaje prvi američki predsjednik koji je posjetio Kanadu. 1939/45 - Kanada učestvuje u Drugom svjetskom ratu na strani saveznika. Do kraja rat broji 42.042 poginulih vojnika. 1949 n. e. - Newfoundland se pridružuje Kanadi. 1965 n. e. - Kanada dobija novu zastavu. 1970 n. e. - U Québecu uslijed djelovanja terorističke grupe FLQ uvedeno vanredno stanje. 1971 - Službeno prihvaćena politika multikulturalizma. 1980 - Prvi referendom o nezavisnosti Québeca završava neuspjehom 1995 - Drugi referendum o nezavisnosti Québeca završava neuspjehom za svega 1,2 % glasova.
Geografija
Unatoč predrasudi o Kanadi kao zemlji koja ima samo jednog susjeda, istina je zapravo malo drugačija. Kanada ima jednog dominantog susjeda, a to su Sjedinjene Američke države s kojima dijeli južnu ali i dijelove svoje sjeverne granice. Ukupna dužina kanadsko američke granice iznosi 8.890 km. Manje poznata činjenica je da Kanada ima još dva direktna susjeda: Dansku i Francusku. Ostrvo Grenland, koji je u posjedu države Danske, nalazi se u blizini kanadskog teritorija Nunavut, dok arhipelag Sent Pjer i Mikelon (Saint Pierre et Miquelon) uz obale kanadske provincije Njufaundlend (Newfoundland) zapravo predstavlja integralni teritorij francuske države. Ipak za razliku od Sjedinjenih Država ove dvije države imaju vrlo mali uticaj na život ljudi u Kanadi.
Kanada je zemlja čije obale zapljuskuju tri okeana: Atlantik na istoku, Pacifik na zapadu i Arktički okean na sjeveru zemlje. Od deset kanadskih provincija samo dvije nemaju pristup nekom od okeana. To su Alberta i Saskačuan. Kanada posjeduje ogromnu teritoriju (preko deset miliona kvadratnih kilometara) i ta se teritorija grubo dijeli na pet prirodnih cijelina: Atlantski region, Centralnu Kanadu, Prerijske provincije, Zapadne Obale i sjevera. Atlantske provincije su bile prve istražene i naseljene od strane evropskih doseljenika. Imaju izrazito nepovoljnu klimu u odnosu na susjedno atlantsko područje SAD (Novu Englesku). Ovo je naročito izraženo u slučaju Njufaundlenda. Ova se klima može usporediti sa klimom južnih dijelova skandinavije.
Centralna Kanada se sastoji iz dvije veće prirodne cjeline: Kanadskog štita (planinski masiv u Kvebeku i Labradoru) i brežuljkastog reljefa Ontarija. Kanadski štit je bogat šumom i rudama ali većim dijelom nenaseljen zbog surove klime. Predstavlja veliki izvor hidroenergije. Na krajnjem jugu kanadskog štita nalazi se dolina rijeke Sv Lorensa koja je za ovo područje najgušće naseljena i to zbog najboljeg tla za obradu i najpovoljnije klime u ovoj prirodnoj regiji. Tu se nalazi i drugi po veličini grad u Kanadi, Montreal. Ontario ima nizak ali blago zatalasani reljef koji se od središta provincije postepeno spušta prema velikim jezerima i prema Arktiku na sjeveru. Sjeverni krajevi ove provincije imaju subpolarnu klimu kao i sjeverni krajevi Kvebeka. Međutim, južni krajevi Ontarija predstavljaju jedno od klimatski najpogodnijih područja u Kanadi tako da je ovdje naseljenost stanovništva najgušća. Tu se nalaze i najveće urbane konglomeracije u državi kao i najveći grad Toronto. Prerijske provincije predstavljaju nepregledne plodne ravnice koje obiluju mnoštvom rijeka i jezera. Ovdje je poljoprivreda glavni izvor prihoda, međutim gustina naseljenosti je mala zbog izuzetno oštre zime sa puno sniježnih padavina. Zapadna obala predstavlja izrazito visoko planinsko područje sa planinskim vrhovima nerijetko visokim i preko 4000m. Obradivo tlo iznosi samo 2%, međutim ono je izrazito efikasno iskorišteno. Većina stanovništva ove regije živi u priobalnom području oko grada Vancouvera. Sjeverni dijelovi Kanade su izrazito rijetko naseljeni. Klima je polaran ili subpolarna. To je područje poznato kao klimatski ekstremno i vrlo nepogodno za život. Značajan udio u stanovništvu, a u teritoriji Nunavut i većinu, ovdje predstavljaju Eskimi (Inuiti).
Vlada i uprava Kanada je demokratska država, a ustrojena je kao parlamentarna monarhija. Zvanično poglavar države Kanade (head of the state) je "Njeno visočanstvo kraljica Elizabeta II". Zvanični predstavnik (opunomoćenik) kraljice u Kanadi je osoba koja nosi titulu Generalni guverner Kanade (The Governor general of Canada).
Ove činjenice predstavljaju isključivo način putem kojeg država Kanada podstiče gajenje nacionalnog identiteta koji je drugačiji od američkog, kao i način putem kojeg država njeguje svoju zasebnu historiju i kulturne vrijednosti. Istinsku vlast u Kanadi zapravo predstavlja većinska stranka (ili koalicija stranaka) u demokratski izabranom parlamentu.
Iako je po "slovu zakona" kraljica poglavar države, istinski poglavar je zapravo premijer države (prime minister), koji je vrlo često i vođa vladajuće stranke. Vladajuća stranka je ona stranka koja na federalnim izborima osvoji najveći broj glasova, a time i zasluži najviše predstavnika u federalnom parlamentu (M.P. - member of parliament).
Trenutno je u Kanadi vladajuća stranka "Progresivna konzervativna partija" (Progressive conservative party), a premijer Kanade je vođa konzervativne stranke Stephen Harper. Opozicijske stranke su: Liberalna stranka (Liberal party of Canada), Kvebečki blok (Bloc Qubécois), Nova demokratska stranka (New democratic party) i Zelena stranka (Green party).
Postoje tri nivoa uprave u Kanadi:
Federalna Uprava (vlast na nivou cijele države Kanade) Provincijska (lokalna) Uprava (vlast na nivou pojedinačnih provincija) Lokalna Uprava (vlast na nivou naseljenih mjesta gradova i "općina").
Uprava na federalnom nivou ima u odgovornosti odbranu države, vanjske poslove (međunarodni odnosi), finansije na federalnom nivou (štampanje novca). Uprave na nivou pojedinih provincija brinu se o zasebnim (ali kompatibilnim) školskim sistemima o područjima zdravstva, prometa i prijevoza roba, javnoj bezbjednosti (policija).
Lokalna uprava vrlo često ima vlastitu policiju (naročito ako je riječ o većim gradovima), brine se o održavanju parkova, puteva u javnom vlasništvu, uklanjanju otpada i raznim drugim pitanjima od lokalnog značaja.
Osim federalnih izbora, koji se najčešće sazivaju svake četiri godine, svaka od deset provincija i tri teritorija održavaju i zasebne provincijske izbore za saziv provincijskog parlamenta. Svaka provincija ima također vlastitu vladu i premijera.
Administrativna podjela Provincije i teritorije
Kanadske provincije i njihovi glavni gradovi: