Los Angeles, službeno "Grad Los Angeles", poznat po inicijalima L. A, veliki je grad u južnoj Kaliforniji. Udaljen je 551 km od San Franciska i drugi je grad po veličini u SAD-u nakon New Yorka s brojem stanovnika od 3.792.621, što ga čini najnaseljenijim gradom u Kaliforniji. Poznat je po svojoj mediteranskoj klimi, etničkoj raznovrsnosti, kulturi poznatih ličnosti, prometu, te filmskoj i televizijskoj industriji. Nalazi se u velikom obalnom slivu okruženom planinama s tri strane koje dostižu nadmorsku visinu preko 3.000 m.
Iako je historijski bio dom raznim plemenima poput Chumasha i Tongva, Juan Rodríguez Cabrillo ga je prisvojio Španiji 1542. kao i ostatak područja koji se danas naziva Alta Kalifornija. Grad je službeno osnovao španski guverner Felipe de Neve 4. septembra 1781. Postao je dio Prvog španskog carstva (današnjeg Meksika) 1821. nakon Meksičkog rata za nezavisnost. Nakon završetka Meksičko-američkog rata 1848, Los Angeles i ostatak Kalifornije kupljeni su prema dogovoru Guadalupe Hidalgo kojim su kupljena mjesta postala dio SAD-a. Grad je postao općina 4. aprila 1850 – pet mjeseci prije nego što je Kalifornija postala savezna država.
Centar je mnogo većeg metropolitanskog područja Los Angelesa (13 miliona ljudi) i područja Šireg Los Angelesa (18 miliona ljudi). Ovo ga čini jednim od najvećih metropolitanskih područja na svijetu, te drugim po veličini u SAD-u. Grad je središte istoimenog, najnaseljenijeg okruga u SAD-u. Stanovnici grada se izvorno nazivaju "Angelenos".
Globalni je grad s jakim biznisima, međunarodnom trgovinom, zabavom, kulturom, medijima, modom, naukom, sportovima, tehnologijom, obrazovanjem, medicinom i istraživanjem. Još je poznat kao "Grad anđela". Grad je 6. na globalnom indeksu najboljih gradova i 9. na indeksu globalnih ekonomskih snaga. Dom je renomiranim institucijama koje pokrivaju širok spektar profesionalnih i kulturnih polja, te je jedan od najodržljivih ekonomskih snaga u SAD-u. Prema podacima iz 2008, kombinirano statističko područje Los Angelesa (ili skraćeno CSA) ima bruto metropolitanski proizvod (BMP ili GMP) od 831 milijarde dolara. Ova statistika ga čini trećim po bruto proizvodu nakon područja Šireg Tokija i Njujorškog metropolitanskog područja. Pošto je Hollywood dio Los Angelesa, ova četvrt ga čini liderom u proizvodnji televizijskih programa, filmova, videoigara i muzike. Grad je također bio domaćin Olimpijskih igara 1932. i 1984.
Historija
Period prije kolonizacije lijevo|mini|200x200px|Plemena Chumash su živjela u Los Angelesu prije dolaska evropskih doseljenika. Obalno područje Los Angelesa su prvo naselila domorodačka plemena Tonga (još poznati pod nazivom Gabrieleños) i Chumash prije nekoliko hiljada godina. Poznato Gabrielino naselje u ovom području se nazivalo "iyáangẚ" (španci su ga zapisivali kao Yang-na), što je značilo "mjesto otrovnog hrasta".
Portugalski istraživač (u službi Španije) Juan Rodríguez Cabrillo je prisvojio područje južne Kalifornije Španskom carstvu 1542. Gaspar de Portolà i franjevac Juan Crespí su prvi put dostigli područje današnjeg Los Angelesa 2. augusta 1769.
Španski period Franjački kaluđer Junípero Serra je 1771. predvodio građenje prve mise područja pod nazivom "Misa San Gabriela Arcángela". Grupa od 44 doseljenika (poznata pod nazivom "Los Pobladores") je 4. septembra 1781. osnovala naselje pod imenom "El Pueblo de Nuestra Señora la Reina de los Ángeles del Río de Porciúncula"; na bosanskom bi naziv grada bio "Grad naše dame, kraljice anđela rijeke Porciúncula". "Kraljica anđela" se ovdje odnosi na Djevicu Mariju u rimokatoličkoj religiji. Dvije trećine doseljenika su bili mestici i mulati sa mješavinom afričkog, domorodačkog i evropskog porijekla. Naselje je duže vrijeme bilo u obliku malog gradića, uglavnom fokusiranog na poljoprivredu. Stanovništvo je 1820. poraslo na 650 osoba. Danas se naselje obilježava u historijskom distriktu Los Angeles Pueblo Plaza i ulici Olvera, koji je najstariji dio Los Angelesa.
Meksički period Nova Španija se uspjela odvojiti od Španskog Carstva 1821. nakon čega je naselje nastavilo biti dio Meksika. Guverner Pío Pico je, pod meksičkom vladavinom, izabrao Los Angeles za glavni grad područja Alta Kalifornije.
Američki period mini|Naselje Pueblo de Los Ángeles Plaza 1869. Meksička vladavina se završila tokom Meksičko-američkog rata: Amerikanci su preuzeli kontrolu od stanovnika Kalifornije nakon nekoliko borbi, što je dovelo do potpisivanja Cahuenga dogovora 13. januara 1847.
Nakon završetka Južno-pacifične željezničke linije 1876, željeznice su se počele koristiti u Los Angelesu. Nafta je otkrivena u gradu i okružnim područjima 1923. Otkrivanje je pomoglo Kaliforniji da postane najveći proizvođač nafte u državi sa jednom četvrtinom svjetske nafte.
Stanovništvo je poraslo na 102.000 osoba do 1900, što je otežalo snabdijevanje vodom. Nastavak rasta grada je osiguralo pravljenje akvadukta Los Angelesa 1913. pod vodstvom Williama Mulhollanda.
mini|lijevo|Mansion iz 20. stoljeća u bogatom susjedstvu Los Angelesa – Cheviot Hills. Hollywood se 1910. spojio sa Los Angelesom. U to vrijeme je u gradu radilo 10 filmskih kompanija. Preko 80% svjetske filmske industrije se od 1921. nalazilo u Los Angelesu. Novac koji je filmska industrija proizvodila je omogućila gradu da izbjegne veći dio ekonomskog utjecaja Velike depresije. Broj stanovnika je prevazišao milion do 1930. Grad je bio domaćin Olimpijskih igara 1932.
Los Angeles je bio važan centar proizvodnje aviona i brodova tokom Drugog svjetskog rata. Kompanija Calship je izgradila na stotine takozvanih "Liberty" i "Victory" lađa na ostrvu Terminal. Područje Los Angelesa je bilo sjedište šest proizvođača letjelica: Douglas Aircraft Company, Hughes Aircraft, Lockheed, North American Aviation, Northrop Corporation i Vultee. Više aviona je proizvedeno u jednoj godini ovog rata nego u svim prethodnim ratovima otkad su Wright braća izmislila avion 1903. Proizvodnja je naglo porasla, kao što je to potvrdio William S. Knudsen iz državnog komiteta za nacionalnu sigurnost svojim komentarom: "Pobjedili smo zato što smo ugušili neprijatelja sa lavinom proizvodnje koju do tada nikada nisu vidjeli niti su sanjali o nečemu takvom."Parker, Dana T. Building Victory: Aircraft Manufacturing in the Los Angeles Area in World War II, pp.5-8, 14, 26, 36, 50, 60, 78, 94, 108, 122, Cypress, CA, 2013. .
mini|Toranj "Richfield". Predstavlja spomenik u Art Deco stilu. Uništen je 1969. Los Angeles je nastavio sa rastom u dolinu San Fernanda nakon završetka Drugog svjetskog rata. Proširivanje sistema autoputeva tokom 1950-ih i 1960-ih je povećalo naseljivanje u predgrađa i označilo kraj gradskoj željeznici, koja je jednom bila najveća željeznica u saveznoj državi.
Odnos rasa je prekapio čašu 1960-ih Wattsovim pobunama 1965, u kojima je usmrćeno 34 i ozljeđeno preko 1.000 osoba. Ovo je bila najveća pobuna u historiji grada sve do pobuna 1992. Los Angeles je 1969. postao jedan od mjesta rođenja interneta nakon što je prvo ARPANET prenos izvršen iz Univerziteta Kalifornije u Los Angelesu (odnosno UCLA) do SRI-ja u Menlo Parku, Kaliforniji.
Grad je 1984. po drugi put bio domaćin Olimpijskih igara. Uprkos bojkotu 14 komunističkih zemalja 1984, Olimpijske igre su ipak bile uspješnije u finansijskom pogledu od prethodnih i druge su Olimpijske igre koje su imale značajan profit, odmah nakon Olimpijskih igara 1932, koje su također održane u Los Angelesu.
Rasne tenzije su eruptirale 29. aprila 1992. zbog oslobađajuće presude porote doline Simi, koji su oslobodili policajce uhvaćene kako tuku Rodneyja Kinga na video snimku. Ovo je bila najveća pobuna u historiji SAD-a sa procjenom štete od otprilike 1,3 milijarde dolara i sa 53 usmrćena i 2.000 ozljeđenih lica.
Zemljotres Northridge je 1994. prouzrokovao štetu od 12,5 milijardi dolara i 72 smrtna slučaja. Vijek se završio sa Rampart skandalom. To je bio jedan od najopširnijih slučaja nedoličnog ponašanja policije u američkoj historiji.
Glasači su 2002. odbili pokušaj otcijepljenja doline San Fernanda i Hollywooda od grada.
Geografija Gradski pejzaž
mini|300px|Hollywood. Ovo je znatno poznat distrikt Los Angelesa za koji ljudi često pogriješe da je zaseban grad iako graniči sa zasebnim gradom West Hollywood.
Grad je podijeljen u preko 80 distrikta i susjedstava od kojih su većina bili zasebni gradovi i zajednice koje su se spojile u grad. Općenito gledajući, grad je podijeljen na sljedeća područja: Centar Los Angelesa, Istočni Los Angeles i Sjeveroistočni Los Angeles, Južni Los Angeles i Harbor region Los Angelesa, Širi Hollywood, Wilshire, Westside i doline San Fernanda i Crescenta.
Znamenitosti Los Angeles sadrži sljedeće poznate znamenitosti: Walt Disney koncertnu salu, katedralu Naše dame anđela, Angels Flight, pozorište Kodak, Griffith obzervatorijum, Getty centar, Getty vilu, memorijalni koloseum Los Angelesa, muzej umjetnosti oblasti Los Angelesa, Graumanovo kinesko pozorište, znak Hollywooda, Bradbury zgradu, Hollywoodski bulevar, zgradu diskografske kuće Capital Records, gradsku vijećnicu Los Angelesa, amfiteatar Hollywood Bowl, ratni brod USS Iowa, Watts tornjeve, centar Staples, Dodger stadion i ulicu Olvera.
Topografija lijevo|mini|240px|Sliv Los Angelesa Grad Los Angelesa je nepravilno oblikovan i pokriva područje od 1.302 km2, od čega je 1.214 km2 kopno, a 88 km2 voda. Perimetar grada iznosi 550 km.
Los Angeles je u isto vrijeme ravan a i brdovit grad. Najviša tačka grada se nalazi na sjeveroistočnom kraju doline San Fernanda i to je planina Lukens, te joj nadmorska visina iznosi 1.547 m. Istočni kraj planina Santa Monica se proteže od centra grada pa sve do Tihog okeana te odvaja sliv Los Angelesa od doline San Fernanda. Drugi brdoviti dijelovi Los Angelesa su planina Washington u području sjeverno od centra grada, istočni dijelovi poput Boyle Heightsa, okruga Crenshaw oko brda Baldwin i okruga San Pedro.
Grad okružuju mnogo više planine. Odmah ka sjeveru se nalaze planine San Gabriel, koje su popularno rekreaciono područje za stanovnike Los Angelesa. Najveća tačka je planina San Antonio koja se lokalno naziva i "Mount Baldy", te dostiže nadmorsku visinu od 3.068 m. Najviša tačka područja šireg Los Angelesa je planina San Gorgonio sa nadmorskom visinom od 3.506 m.
Glavni odvodni kanal je rijeka Los Angeles. Korpus inženjeringa ju je izravnao i obložio u 82 km betona kako bi se koristila za zaštitu od poplava. Rijeka ulazi u grad u susjedstvu Canoga Park. Teče istočno iz doline San Fernanda, sjevernim rubom planinâ Santa Monice i skreće južno kroz centar grada kako bi se ulila u Tihi okean u pristaništu Long Beacha. Manji potok pod nazivom Balloona se ulijeva u zaliv Santa Monice u susjedstvu Playa del Rey.
Flora i fauna Los Angeles je bogat po različitim vrstama biljaka zbog raznolikosti u staništima, poput plaža i planina. Najčešće botaničko okruženje je područje obalnog žbunja, koje pokriva obronke zapaljivog čestara. Autothne vrste koje se nalaze u ovom području su: Eschscholzia californica, Romneya, Heteromeles arbutifolia, Quercus agrifolia i Leymus condensatus. Mnoge autothne vrste poput suncokreta Los Angelesa su postale toliko rijetke da se gotovo mogu smatrati ugroženim. Iako nije autothna vrsta Los Angelesa, službeno stablo Los Angelesa se smatra koralno stablo (Erythrina caffra) te je službeni cvijet Los Angelesa Strelitzia reginae. Washingtonia robusta, kanarska datulja, Syagrus romanzoffiana, hurma i Washingtonia filifera također su česti u području Los Angelesa iako je jedino posljednja vrsta autohtona u Los Angelesu.
Geologija