Višegrad je naseljeno mjesto i središte istoimene općine u istočnom dijelu Bosne i Hercegovine.
Historija Antičko doba
Šire područje oko Višegrada bilo je nastanjeno od najstarijih vremena, o čemu svjedoče ostaci materijalne kulture bronzanog i željeznog doba te antičkog razdoblja. Ilirska plemena Autarijata i Ardijejci naseljavali su ovo područje oko 1500. p. n. e. Njihova prisutnost potvrđena je arheološkim nalazima grobnica u okolini Višegrada, koje svjedoče o razvijenoj kulturi i društvenim strukturama tog perioda. Kasnije, u rimskom periodu, ovaj kraj ulazi u sastav rimske provincije "Malavico", koja je obuhvatala veći dio Balkana. Rimska infrastruktura, poput puta "Via Drina" koji je prolazio dolinom Drine, imala je važnu ulogu u povezivanju Rimskog Carstva. U to vrijeme, germanski rudari Sasi dolaze na ove prostore. Naziv grada Višegrad povezano je s njihovim naseljavanjem tako što jedan dio grada danas nosi ime "Sase", što podsjeća na njihov kulturni utjecaj. U Župi, nizvodno od Višegrada, pronađeni su rimski novčići, među kojima se izdvajaju kovanice careva Konstantina Velikog i Konstantina II, što ukazuje na dugotrajnu rimski prisutnost u ovom regionu. Najstarije slavensko naselje otkriveno na području Bosne i Hercegovine nalazi se u višegradskom naselju Mušići. Sistematska arheološka istraživanja koja je sproveo Zemaljski muzej iz Sarajeva 1966. na lokalitetima Mušići i Kršće otkrila su nastambe iz doba seobe naroda, kolibe koje su građene na podnicama rimskih vila, a zatim i ranoslavenske nastambe, poluzemunice i zemunice gra-đene izvan rimskih vila u kojima su pronađeni i ostaci slavenske keramike.
Srednji vijek
Najznačajniji izvori za proučavanje srednjovjekovnog Višegrada pohranjeni su u Državnom arhivu u Dubrovniku u sveskama serija: "Debita Notariae", "Diversa Notariae" i "Diversa Cancellariae". Ovaj grad je bogat srednjovjekovnim kulturnim naslijeđem, a na okolnim lokalitetima nalaze se stećci. Najpoznatiji su oni u Velikoj i Maloj Gostilji, a pripadaju periodu kada su teritoriju Bosne i Hercegovine naseljavali pripadnici srednjovjekovnih plemena, te odražavaju složenost i različite kulturne utjecaje tog vremena. Međutim, prvi dokumentirani urbani život na ovom mjestu započinje u kasnom srednjem vijeku. Srednjovjekovni Višegrad sastojao se iz dva dijela, utvrđenog grada (utvrde) i podgrađa, odnosno otvorenog gradskog naselja koje je u izvorima označeno imenom Podvišegrad. Upravo je utvrđeni grad, smješten na klisurama iznad desne obale rijeke Drine, najupečatljiviji materijalni ostatak iz historije srednjovjekovnog Višegrada o čijem izgledu i namjeni postoje samo šture informacije. Nastanak Višegrada može se dovesti u direktnu vezu sa procvatom Srebrenice, koja je u to vrijeme bila najznačajniji privredni centar u Podrinju. Putne komunikacije koje su iz Dubrovnika vodile u Srebrenicu, ali i znatno udaljenija mjesta, prolazile su višegradskim krajem i samim tim utjecali da se na tom prostoru razvije jedno novo naselje, mjesto na kojem su se zaustavljale karavane i vršili pretovari trgovačke robe, a koje se vremenom pretvorilo u otvoreni trg. Povoljan geostrateški položaj omogućio je ekonomski prosperitet ljudi koji su se do tada bavili uglavnom zemljoradnjom i stočarstvom. Privredni uspon pozitivno je utjecao je i na demografsko stanje, a nagli porast gradskog stanovništva zabilježen je u prvoj polovini 15. vijeka.
Ovo područje je 1373. prvi put ušlo u sastav srednjovjekovne bosanske države, kada su oblasni gospodar Lazar Hrebeljanović i bosanski ban, kasnije kralj Tvrtko I Kotromanić u borbama pobijedili Nikolu Altomanovića i podijelili njegovu zemlju. Sjeverna oblast do samog ušća Lima u Drinu sa utvrđenim gradovima Donjim Dobrunom, Rudnikom i Užicem pripala je knezu Lazaru, a ban Tvrtko pripojio je bosanskoj državi središnji dio oblasti, Podrinje i Polimlje, sve do iza Prijepolja. Nakon smrti kralja Tvrtka I vlast u gornjem Podrinju i donjem Polimlju preuzela su dva oblasna gospodara: knez Pavle Radenović Pavlović, osnivač vlastelinske porodice Pavlovića i veliki vojvoda Sandalj Hranić Kosača. Pavlovići su držali uski pojas s desne strane Drine od ušća Lima sa Višegradom i Dobrunom. Tim područjem vladaju poslije smrti Pavla Radenovića njegovi sinovi Petar i Radoslav Pavlović, i konačno Radoslavljev sin vojvoda Ivaniš, poznat po povelji kojom potvrđuje Dubrovčanima trgovačke povlastice. U području planine Bujaka, a u blizini sela Mramorice, Ivaniš i njegova braća imali su svoj dvor i upravo je tu pisana spomenuta povelja.
Višegrad za vrijeme vladavine Osmanskog Carstva
thumb|200px|desno|Grafički prikaz Višegradske tvrđave u putopisu Benedikta Kuripešića iz 1530. Tačan datum osmanlijskog osvajanja Višegrada nije poznat, a historičari smatraju da je vojno osvajanje ovog područja završeno do 1462. jer već početkom ove godine u Višegradu je zabilježeno djelovanje kadije. Kao i ostali dijelovi Bosne i Hercegovine, tako je područje ovog grada i njegove okoline postalo dio velikog državnog sistema koji je sa sobom donio mnoge novine koje su pogodovale privrednom i urbanom razvoju. Proces širenja islama, urbanizacija, te privredni procvat, išli su zajedno. Veliki putopisac Evlija Čelebija koji je prolazio kroz Bosnu 1660-ih dao je vrijedne podatke o privrednim kapacitetima bosanskih gradova. Prema njegovim podacima u Višegradu je postojao veliki han i 300 dućana koji su bili vakuf Mehmed-paše Sokolovića. Ovakav privredni uspjeh ostvaren je zahvaljujući činjenici da je Bosanski pašaluk bio važna strateška tačka između Istoka i Zapada, u koji je dolazila trgovačka roba sa svih strana svijeta - iz Perzije, Arabije, Indije, Poljske, Češke, Burse, Istanbula, Kaira, Venecije, Dubrovnika, Londona. Isti putopisac naveo je da je Mehmed paša Sokolović 1577. dao da se sagradi donji dio grada, koji je postao osnovno naselje oko mosta. Višegrad je tokom turske vladavine postao značajno administrativno, trgovačko i kulturno središte, a grad je izgrađen u skladu sa osmanlijskom urbanističkom tradicijom sa velikim brojem džamija, hanova, čaršija i drugih javnih objekata. Turski utjecaj oblikovao je život u ovom regionu tokom vijekova, kako kroz administrativnu i vojnu kontrolu, tako i kroz kulturne i vjerske aspekte.
Višegrad za vrijeme vladavine Austro-Ugarske
Od 1908. do 1918. suprotno odredbama Berlinskog kongresa, Austro-Ugarska je i formalno anektirala Bosnu i Hercegovinu. Novi ustav proglašen je 20. februara 1910. pod nazivom Zemaljski ustav (Statut) za Bosnu i Hercegovinu, koji je svim zemaljskim pripadnicima garantirao jednakost pred zakonom. Iako je ovaj ustav bio prilično ograničen i nije domaćim ljudima i institucijama davao mnogo ovlaštenja već je vrhovna uprava ostala u rukama Zajedničkog ministarstva finansija u Beču. Međutim, njegov značaj je neosporan, jer je označio početak ustavnog poretka u Bosni i Hercegovini. On je u politički život zemlje unio tri nove institucije (pored već navedenog Zajedničkog ministarstva finansija, tu su i Zemaljska vlada i Sabor), od kojih je Sabor svakako najvažnija. Sve ove mnogobrojne promjene koje je nova vlast uvodila osjetile su se u svim porama društvenopolitičkog i privrednog života Višegrada. Najznačajnija privredna odluka bila je ona o izgradnji pruge uskog kolosijeka od Sarajeva do Donjeg Vardišta i Uvca, koja je predstavljala dio nekada poznate "Bosanske istočne pruge" (njem.""Bosnische Ostbahn" ili pruga "Sarajevo – Ostgrenze", odnosno "Sarajevo-istočna granica"). Izgrađena je u okviru sistema uskotračnih željeznica u Bosni i Hercegovini od 1903. do 1906. povezujući istočnu Bosnu sa Sarajevom i ostatkom Austro-Ugarske Monarhije. Sa cijenom od 75 miliona zlatnih kruna (450 hiljada zlatnih kruna po kilometru) to je bila jedna od najskupljih pruga u svijetu izgrađenih do tada.
Višegrad u Kraljevini Jugoslaviji Poslije Prvog svjetskog rata, Višegrad kao dio Bosne i Hercegovine ulazi u sastav Kraljevine Jugoslavije. Zbog sve goreg ekonomskog stanja u zemlji dolazi do jačanja revolucionarnih ideja na šta jugoslavenske vlasti odgovaraju represijom nad komunistima i drugim organizacijama koje se odupiru tadašnjem jugoslavenskom režimu. Početkom 1935. osnovan je logor za političke zatvorenike u Višegradu, koji je zajedno sa Lepoglavom i Bilećom bio najznačajniji.
U međuratnom razdoblju Višegrad je zadržao prometni značaj koji je stekao u vrijeme austrougarske uprave. Povezanost prema Vardištu i dalje prema Srbiji dodatno je osnažena nakon što je dionica Vardište–Šargan na teritoriji Srbije puštena u saobraćaj 1925. Time je Višegrad ostao važno željezničko i tranzitno čvorište na pravcu između Sarajeva i unutrašnjosti Srbije.
Drugi svjetski rat U Drugom svjetskom ratu Višegrad je, kao i šire područje istočne Bosne, bio zahvaćen nasiljem nad civilnim stanovništvom. U oktobru 1943. Višegrad su zauzele jedinice Jugoslovenske vojske u otadžbini, nakon čega je veliki broj bošnjačkih civila izbjegao prema Sarajevu, dok je dio preostalih civila bio masakriran.
Socijalističko razdoblje U razdoblju socijalističke Jugoslavije Višegrad je zadržao funkciju općinskog i saobraćajnog središta istočne Bosne. Njegov razvoj bio je povezan s prometom, lokalnom industrijom i energetskim potencijalom sliva Drine.
Jedan od najvećih razvojnih projekata u kasnom socijalističkom razdoblju bila je Hidroelektrana Višegrad. Prema podacima Elektroprivrede Republike Srpske, elektrana je projektirana u razdoblju od 1976. do 1985. godine, a u pogon je puštena 1989. Time je Višegrad dobio važan energetski objekt koji je bitno utjecao na privredni profil grada u završnim godinama jugoslavenske države.
Rat u Bosni i Hercegovini (1992–1995)
Prema utvrđenjima MKSJ-a, u prijeratnoj općini Višegrad muslimansko stanovništvo činilo je većinu i brojčano gotovo dvostruko nadmašivalo srpsko stanovništvo. U presudi u predmetu protiv Milana i Sredoja Lukića MKSJ je naveo da su proizvoljna ubistva i nestanci civila u Višegradu dostigli vrhunac u maju i junu 1992, uz saučesništvo ili prećutno odobravanje lokalnih srpskih vlasti.
U istom predmetu MKSJ je utvrdio niz zločina nad bošnjačkim civilima u Višegradu i okolini: ubistva na obali Drine 7. juna 1992, ubistva u fabrici Varda 10. juna, kao i masovna spaljivanja civila u Pionirskoj ulici 14. juna i na Bikavcu 27. juna 1992. Prema žalbenoj presudi, u Pionirskoj ulici ubijeno je najmanje 66 civila, a na Bikavcu najmanje 60. Ovi zločini u javnosti su ostali poznati i kao "žive lomače" Višegrada.
MKSJ je također utvrdio da je logor Uzamnica djelovao od augusta 1992. do oktobra 1994. godine, gdje su zatočenici bili izloženi zlostavljanju, prisilnom radu i drugim oblicima nasilja. U sudskim postupcima pred domaćim i međunarodnim sudovima dokumentirani su i progoni, seksualno nasilje, prisilna premještanja i druga teška kršenja međunarodnog humanitarnog prava počinjena nad bošnjačkim stanovništvom Višegrada.
Sudsko utvrđivanje zločina nakon rata Nakon završetka rata Višegrad je postao jedno od najvažnijih mjesta u sudskom procesuiranju ratnih zločina počinjenih u istočnoj Bosni. MKSJ je u predmetu protiv Milana i Sredoja Lukića donio jednu od najpoznatijih presuda za zločine počinjene u Višegradu; Milan Lukić je pravosnažno osuđen na doživotni zatvor.
Pred Sudom Bosne i Hercegovine vođeni su i brojni drugi postupci. U predmetu protiv Željka Leleka pravosnažno je potvrđena kazna od 16 godina zatvora za zločin protiv čovječnosti, uključujući progon, prisilno premještanje civila i seksualno nasilje nad bošnjačkim stanovništvom Višegrada. U septembru 2018. Sud BiH izrekao je Vuku Ratkoviću kaznu od osam godina zatvora za zločine protiv čovječnosti počinjene na području Višegrada.