Gazi Husrev-begova džamija ili samo Begova džamija u Sarajevu je zbog svoje veličine i privlačnosti jedan od najznačajnijih spomenika sakralne islamske arhitekture na Balkanu. Izgrađena je 1531.
Džamija je zadužbina Gazi Husrev-bega, vladara bosanskog Sandžaka. Projektovao ju je najvjerovatnije Adžem Esir Ali iz Tabriza, u to vrijeme glavni arhitekt Carstva. Džamija je kvadratnog oblika, sa kupolom prečnika 13m i visinom od 26m. Na nju se nadovezuje polukupola prema jugu i manje kupole iznad bočnih prostora. Interijer džamije zrači nesvakidašnjom umjetničkom atmosferom.
Uz džamiju se nalazi šadrvan, čija voda služi za uzimanje abdesta (ritualno umivanje prije molitve). Današnji oblik šadrvana s kupolom datira iz 1893. Od 1531. je na istom mjestu stajao bunar. U sjeni džamije i stoljetnih lipa su dva turbeta, u kojima je 1541. ukopan Gazi Husrev-beg i njegov zatočenik i kasnije kasnije sandžak-beg i prvi upravitelj Gazi Husrev-begovog vakufa, dalmatinac Murad-beg Tardić.
Nedaleko od džamije je sahat-kula i medresa. U 16. vijeku kada je izgrađena, Gazi Husrev-begova džamija je predstavljala objekat od izuzetne važnosti za urbani razvoj Sarajeva i jedan je od najznačajnijih objekata iz bogate ostavštine Gazi Husrev-bega.
To je prva džamija u svijetu koja je dobila električno osvjetljenje 1898.Izvor: Dnevni avaz, br. 4297, godina XII, nedjelja, 9.9.2007, Panorama, str. 14
Ova džamija je od 2004. Nacionalni spomenik Bosne i Hercegovine. Odluku donijela je Komisija na sjednici održanoj od 7. do 10. novembra 2006. u sljedećem sastavu: Zeynep Ahunbay, Amra Hadžimuhamedović, Dubravko Lovrenović, Ljiljana Ševo (predsjedavajuća) i Tina Wik. Nacionalni spomenik se sastoji od: džamije, Gazi Husrev-begovog i Murat-begovog turbeta, dvorišta sa grobljem, abdesthanom sa vrućim česmama, šadrvana, muvekkithane i mjesta starog mekteba.
Historija Gazi Husrev-begova džamija izgrađena je 1530. kao centralni objekat Begove vakufske imovine, koja je obuhvatala mekteb, medresu (islamske osnovne i srednje škole), bezistan (natkriveni bazar), hamam (javno kupatilo) i druge objekte. Osnivanje ovog vakufa od strane tadašnjeg osmanskog namjesnika Bosne imalo je ključnu ulogu u razvoju grada. Ime arhitekte nije poznato, ali nakon različitih spekulacija, koje su uključivale i poznatog Mimar Sinana kao mogućnost, većina učenjaka slaže se da je najvjerovatniji graditelj bio Adžem Esir Ali "Alauddin", osmanski arhitekta perzijskog porijekla. Ipak, moguće je da je i Sinan lično nadgledao radove na gradilištu, jer je bio prisutan u ovom regionu u to vreme. Historijski dokumenti svjedoče da su slobodni zidari i kamenorezci, koje je Gazi Husrev-beg zatražio od svoje vlade, učestvovali u procesu izgradnje.
Gazi Husrev-begova džamija bila je prva džamija na svijetu koja je dobila električnu energiju i električno osvetljenje 1898. godine, u periodu Austro-Ugarske Monarhije.
Galerija
Također pogledajte Islamska arhitektura Islamska umjetnost
Literatura Ahmed Mehmedović - Gazi Husrev-beg i njegove zadužbine, Sarajevo, 2005. Mehmed Mujezinović, Islamska epigrafika Bosne i Hercegovine, knjiga I – Sarajevo, Sarajevo, 1988. Behija Zlatar, Zlatni period Sarajeva: Prilozi historiji Sarajeva, Institut za istoriju, 1997 Alija Bejtić, Ulice i trgovi starog Sarajeva, Sarajevo 1973. Andrej Andrejević, Islamska monumentalna umetnost XVI veka u Jugoslaviji – kupolne džamije, Filozofski fakultet u Beogradu, Institut za istoriju umetnosti, Beograd, 1984
Reference
Vanjski linkovi
Gazi Husrev-Begova džamija - lokacija i informacije Begova džamija, lokacija Gazi Husrev-begova džamija u Sarajevu 1934, Jugoslovenska kinototeka - Zvanični kanal
Džamija Kategorija:1530. u arhitekturi Kategorija:Džamije u Starom Gradu (Sarajevo) Kategorija:Nacionalni spomenici u Sarajevu