Пётр Но́нхарт (таксама Nonhardt, Nonhaart, Nonharteken, Nunhart; каля 1550 — ) — віленскі архітэктар і будаўнік, дзяржаўны дзеяч Вялікага Княства Літоўскага. Віленскі гараднічы (1619—1633) і дзераўнічы (1627—1633).

Біяграфія У старой гістарыяграфіі сустракалася меркаванне, што Пётр Нонхарт паходзіў з Дэрпта ці Нідэрландаў і належаў да нямецкай мешчанскай сям’і. Аднак сучасныя даследаванні паказваюць, што яго карані звязаны з Кракавам. Яго бацькам, хутчэй за ўсё, быў нюрнбергскі ювелір Мікалай Нонарт (памёр у 1563 годзе), які працаваў у Кракаве і Вільні, выконваючы заказы караля Жыгімонта АўгустаM. A. Janicki, Imagines biblijne, alegoryczne, historyczne i heraldyczne zamawiane dla Zygmunta Augusta w świetle kilku zapisów rachunkowych z lat 1547–1548 (przyczynek do genezy królewskiej kolekcji arrasów), w: Amicissima. Studia Magdalenae Piwocka oblata, Cracoviae 2010, s. 150. У Пятра таксама былі брат Станіслаў і сястра КрысцінаLNMMB, F101-50.

З маладых гадоў Нонхарт знаходзіўся на каралеўскай службе. Спачатку ён быў пакаёвым дваранінам у караля Стэфана Баторыя, а затым служыў Жыгімонту III Вазе. Прымаў удзел у ваенных кампаніях Стэфана Баторыя і Жыгімонта III, у тым ліку ў паходах на Пскоў, Полацк і Вялікія Лукі, а таксама ў экспедыцыі ў Швецыю. Падчас бітвы пад Бычынай атрымаў раненнеS. Dambrowski, Postilla chrześcijańska, to jest kazania abo wykłady porządne Świętych Ewangeliej na każdą niedzielę i na każde święto przez cały rok, a przy nich kazania pogrzebne i inne, Toruń 1620–1621. У адказ на абвінавачванні ворагаў у плебейскім паходжанні Нонхарт прад’яўляў імператарскія прывілеі, якія пацвярджалі польскае шляхецтва яго бацькіS. Dambrowski, Postilla chrześcijańska, to jest kazania abo wykłady porządne Świętych Ewangeliej na każdą niedzielę i na każde święto przez cały rok, a przy nich kazania pogrzebne i inne, Toruń 1620–1621. На варшаўскім сойме 16 красавіка 1590 года за ваенныя заслугі Пётр Нонхарт атрымаў набілітацыю і ўласны герб «Нонарт», які паходзіў ад набілітацыі яго брата Станіслава імператарам Максіміліянам II у 1563 годзеAlbum armorum nobilium Regni Poloniae XV–XVIII saec. / Herby nobilitacji i indygenatów XV–XVIII w., oprac. B. Trelińska, Lublin 2001, s. 227. Пазней, у 1609 годзе, атрымаў прускі індыгенатAlbum armorum nobilium Regni Poloniae XV–XVIII saec. / Herby nobilitacji i indygenatów XV–XVIII w., oprac. B. Trelińska, Lublin 2001, s. 227.

Быў двойчы жанаты. Яго першай жонкай была віленская мяшчанка Зузанна Мржыглудаўна Міруцкая. Ад гэтага шлюбу нарадзіліся тры дачкі: Зузанна (якая выйшла замуж за Юрыя Храптовіча, ваяводу навагрудскага), Гальшка (жонка Аляксандра Храптовіча) і трэцяя дачка, імя якой невядомае (жонка Аляксандра Нарушэвіча)AGAD, AR, dz. X, nr 108, k. 1r–v, 4r–6r. Другой жонкай архітэктара стала кальвіністка Рахеля ШэметаўнаAkta synodów prowincjalnych Jednoty Litewskiej 1611–1625 („Monumenta Reformationis Polonicae et Lithuanicae / Zbiór pomników reformacji Kościoła polskiego i litewskiego”, seria 4, z. 2), Wilno 1915, s. 57.

Дзяржаўная і будаўнічая дзейнасць З 1595 года Пётр Нонхарт займаў пасаду віленскага будаўнічага, стаўшы начальнікам каралеўскіх фартыфікацый у Вялікім Княстве Літоўскім. Праз 24 гады, 21 сакавіка 1619 года, ён дадаткова атрымаў пасаду віленскага гараднічага, змяніўшы на ёй Яна Улошка, і сумяшчаў абодва ўрады да канца жыццяLVIA, LM, 95, k. 168v–169r; 96, k. 39r–v, 52v–53r. У 1627 годзе кароль перадаў яму таксама ўрад віленскага дзераўнічагаLVIA, LM, 102, k. 37v. Акрамя гэтага, Нонхарт валодаў шэрагам нягродавых старостваў: раканцішскім і лаварышскім (1604), аранскім (1611), а таксама быў ляснічым мерацкім, аранскім і пералайскімLVIA, LM, 85, k. 277v; 86, k. 476v–477r; 88, k. 147r–v, 318v. Да 1602 года ён таксама з’яўляўся старостам гельмецкім у ЭстонііLVIA, LM, 88, k. 34v–35r.

Як архітэктар і будаўнік, Пётр Нонхарт кіраваў аднаўленнем віленскага Дольнага замка пасля вялікага пажару 1610 года. З 1623 года і прынамсі да 1631 года ён наглядаў за будаўніцтвам капліцы святога Казіміра ў віленскай катэдральнай базіліцыP. J. Jamski, Kaplica św. Kazimierza w Wilnie i jej twórcy, „Acta Academiae Artium Vilnensis” 51 (2008), s. 92, 105–109.

У 1594 годзе ён набыў маёнтак Гайцюнішкі, дзе ў 1611—1612 гадах узвёў для сябе мураваны дом-крэпасць. У Вільні Нонхарту належала камяніца на скрыжаванні вуліц Замкавай і Скопаўкі, а таксама дом на Рудніцкай вуліцы. У 1619 годзе ён набыў у падкаморага віленскага Яна Альфонса Лацкага двор на Антокалі, на месцы якога пазней узнік палац Сапегаў, і, верагодна, менавіта Нонхарт замяніў ранейшую драўляную рэзідэнцыю мураваным будынкамVilniaus namai, t. 4, s. 34; t. 9, s. 108, 114, 151–152. У 1602 годзе кароль Жыгімонт III перадаў Нонхарту пажыццёва агарод, закінуты млын і тартак на рацэ Вільні, даручыўшы яму адрамантаваць іх за кошт скарбу і пакідаць прыбыткі сабе. Пазней яму быў даручаны нагляд за галоўным каралеўскім мураваным млыном на той жа рацыVŽP 2002–2004, s. 239.

Рэлігійная дзейнасць Пётр Нонхарт быў перакананым лютэранінам (евангелістам аўгсбургскага вызнання). Нягледзячы на спробы адхіліць яго ад гэтай веры ў часы контррэфармацыі, ён заставаўся верным свайму вызнанню да канца жыцця. Архітэктар быў шчодрым мецэнатам: ён дапамагаў як лютэранскім, так і каталіцкім шпіталям, набыў дом у Вільні для патрэб бедных, а таксама прафінансаваў выданне «Хрысціянскай пастылы» (Postilla chrześcijańska) віленскага лютэранскага пастара Самуэля Дамброўскага, якое было прысвечана каралеўне Ганне ВазеS. Dambrowski, Postilla chrześcijańska, to jest kazania abo wykłady porządne Świętych Ewangeliej na każdą niedzielę i na każde święto przez cały rok, a przy nich kazania pogrzebne i inne, Toruń 1620–1621. У сваім тэстаменце 1633 года Нонхарт ахвяраваў 7000 злотых на ўзвядзенне мураванага збору ў Гайцюнішках, а таксама запісаў 1770 злотых віленскаму лютэранскаму збору, яго школе, шпіталю і прапаведнікамLVIA, f. 1008, ap. 1, b. 116, k. 4r. У 1620 годзе ён таксама згадваецца як патрон кальвінісцкага збору ў Дзявалтаве, маёнтак у якім атрымаў дзякуючы сваёй другой жонцыAkta synodów prowincjalnych Jednoty Litewskiej 1611–1625 („Monumenta Reformationis Polonicae et Lithuanicae / Zbiór pomników reformacji Kościoła polskiego i litewskiego”, seria 4, z. 2), Wilno 1915, s. 57.

Смерць і пахаванне Пётр Нонхарт памёр 18 лютага 1633 года. Пахавальныя казанні былі падрыхтаваны і прачытаны лютэранскім пастарам Андрэем Шэнфлісіусам. На пахаванні прысутнічала шмат прадстаўнікоў розных саслоўяў, у тым ліку вялікі гетман літоўскі і ваявода віленскі Леў Сапега, а таксама суддзя земскі віленскі Юрый Ян Зяновіч. Гараднічы быў пахаваны ў ГайцюнішкахA. Schönflissius, Obchód pogrzebu Jego Mości Pana Piotra Nunharta, niegdy horodniczego wileńskiego, orańskiego, rakaczyńskiego, ławaryskiego etc., etc. starosty, który roku 1633 18 lutego spokojnie w Panu zasnął i jemu w ręce ducha swego oddał, Lubcz 1633.

Крыніцы

Літаратура

Катэгорыя:Архітэктары Вялікага Княства Літоўскага Пётр Катэгорыя:Архітэктары XVII стагоддзя Катэгорыя:Гараднічыя віленскія Катэгорыя:Будаўнічыя віленскія Катэгорыя:Дзераўнічыя віленскія Катэгорыя:Удзельнікі Лівонскай вайны