Харвацкі савет абароны (, таксама вядома літаральна як Харвацкае веча абароны (адпаведныя скарачэнні ХВА і ХСА) — узброеныя фарміраванні харватаў Босніі і Герцагавіны, якія існавалі ў час Баснійскай вайны з 1992 па 1995 гады. Сфарміраваны пасля распаду Югаславіі 8 красавіка 1992 года членамі партыі «Харвацкая дэмакратычная садружнасць».
Харвацкі савет абароны ўяўляў сабой узброеныя сілы Харвацкай рэспублікі Герцаг-Босна падчас Баснійскай вайны і, як і Харвацкія абарончыя сілы, абараняў інтарэсы харватаў на тэрыторыі былой Югаславіі. Атрымліваў вялікую падтрымку ад узброеных сіл Харватыі, лічыўся адным з самых шматлікіх і эфектыўных прахарвацкіх вайсковых фарміраванняў на тэрыторыі былой ЮгаславііDr. Nigel Thomas/Krunoslav Mikulan: The Yugoslav Wars (2) : Bosnia, Kosovo and Macedonia (1992-2001). Osprey Publishing Ltd., Oxford 2006, ISBN 9781841769646, S. 21..
Харвацкі савет абароны вінаваціцца ў мностве ваенных злачынстваў: галоўным чынам у масавых забойствах і этнічных чыстках этнічных сербаў і баснійцаўPaul Mojzes: Balkan Genocides: Holocaust and Ethnic Cleansing in the Twentieth Century. Rowman & Littlefield Publishers, Plymouth 2011.,S.168. Шэраг кіраўнікоў Харвацкага савета абароны быў асуджаны Гаагскім трыбуналам за ваенныя злачынствы. 29 мая 2013 года Гаагскі трыбунал адзначыў, што існавала сумесная злачынная змова, мэтай якой было выгнанне нехарвацкага насельніцтва з тэрыторый, якія павінны былі стаць часткай харвацкай дзяржавы на тэрыторыі Босніі і ГерцагавіныSix Senior Herceg-Bosna Officials Convicted .
Гісторыя
Баснійская вайна Утварэнне Харвацкага савета абароны ў красавіку 1992 года было выклікана пасіўнымі паводзінамі баснійцаў падчас вайны, якія, у адрозненне ад сербаў, асабліва не арганізоўвалі атрады самаабароны. Паводле версіі гісторыкаў, утварэнне было абумоўлена палітыкай прэзідэнта Харватыі Франьі Туджмана, аднаго з самых заўзятых прыхільнікаў ідэі «Вялікай Харватыі», які імкнуўся далучыць да Харватыі тыя баснійскія землі, на якіх пражывала пераважна харвацкае насельніцтваPeter Imbusch, Peter Imbusch,Ralf Zoll (Hrsg.): Friedens- und Konfliktforschung: Eine Einführung. 5 Auflage. VS Verlag für Sozialwissenschaften, Wiesbaden 2010., S.237Marie-Janine Calic: Krieg und Frieden in Bosnien-Hercegovina. Suhrkamp, 1995. Seite 65Sabrina P. Ramet: Central and Southeast European Politics Since 1989. Cambridge University Press, 2010. Seite 263 f..
Праціўнікамі ХВА ў гады Баснійскай вайны былі Армія Рэспублікі Сербскай, у якой ваявалі баснійскія сербы і славяне-мусульмане, якія сімпатызавалі сербам; і Армія Рэспублікі Боснія і Герцагавіна, якая ўяўляла сабой непасрэдна ўзброеныя сілы Рэспублікі Боснія і Герцагавіна — непасрэднай правапераемніцы СР Босніі і Герцагавіны. У красавіку 1993 года абвастрэнне міжнацыянальных супярэчнасцей выліліся ў эскалацыю харвацка-баснійскага канфліктуPhilipp Ther: Die dunkle Seite der Nationalstaaten: »Ethnische Säuberungen« im modernen Europa. Vandenhoeck & Ruprecht, Göttingen 2011.,S.248. Карыстаючыся падтрымкай Заграба, ХВА запатрабаваў ад баснійцаў паводле неадкладна вывесці войскі з тэрыторый, дзе пражывала пераважна харвацкае насельніцтва. Алія Ізетбегавіч, баснійскі лідар, адмовіўся выконваць патрабаванні, і харвацкія ўзброеныя атрады сталі займаць тэрыторыі, на якіх пражывала тое самае харвацкае насельніцтва, і выганяць нехарвацкае насельніцтва. Усіх нязгодных, якія адмаўляліся пакідаць тэрыторыі, баявікі ХВА забівалі. Асабліва шмат баснійцаў было выгнана з даліны ЛашваNorman M. Naimark: Flammender Hass: ethnische Säuberung im 20. Jahrhundert. C.H.Beck, München 2004.,S.214 ff..
Баявікоў вельмі часта прымалі за харвацкія рэгулярныя сілы з-за падабенствы назваў на шаўронах. Аднак баявікі былі значна больш жорсткімі, чым рэгулярныя харвацкія войскі: ап'янёныя сваімі поспехамі, яны не не даваць літасці амаль нікому з грамадзянскіх асоб. Так, 16 красавіка былі расстраляныя каля 120 мірных баснійцаў, а іх дамы былі спалены дашчэнтуArtikel über Ahmići auf der Website der European Stability Initiative. Баявікі ХВА хадзілі ад дома да дома, выганялі ўсіх жыхароў, забівалі іх і тым самым знішчылі амаль усё сяло Ахмічы. У той жа дзень у горадзе Віцез адбылася яшчэ адна разня: харваты аблажылі горад і абстралялі яго з артылерыі. Згарэлі амаль усе дамы баснійцаў, 172 чалавекі загінулі, 5 тысяч беглі, 1200 чалавек былі сасланы ў канцлагеры. З мая 1993 па студзень 1994 года ХВА праводзіла этнічную чыстку Мостара, выгнаўшы тысячы баснійцаў і разрабаваўшы іх дамы. Мужчын адправілі ў канцлагер Дрэталь, усіх жанчын рэгулярна гвалтавалі.
У сакавіку 1994 года пад ціскам ЗША Харвацкі савет абароны абвясціў пра спыненне агню і неўзабаве перастаў весці актыўныя баявыя дзеянні супраць мусульман. Баснійскі лідар Алія Ізетбегавіч і прэзідэнт Харватыі Франья Туджман заключылі мірнае пагадненне, у выніку чаго баснійцы падалі права праходу харвацкім войскам. ХВА афіцыйна атрымаў права дапамагаць харвацкай арміі ў вайне супраць сербаў (удзельнічаў у аперацыях «Зіма '94», «Скок-2», «Лета '95», «Містраль-2» і «Паўднёвы кірунак»), але ў вырашальнай аперацыі «Бура», якая і прывяла да краху Рэспублікі Сербская Краіна, не адыграў значнай ролі.
Пасля вайны thumb|150px|Эмблема 1-га гвардзейскага пяхотнага палка Узброеных сіл Босніі і Герцагавіны Вайна ў Харватыі і Босніі і Герцагавіне завяршылася падпісаннем Дэйтанскіх пагадненняў, паводле якіх быў зацверджаны будучы дзяржаўны лад Босніі і Герцагавіны. Была створана Федэрацыя Босніі і Герцагавіны, дзе асноўным насельніцтвам сталі харваты, аднак у абмен на ўтварэнне падобнай аўтаноміі ад харватаў запатрабавалі расфармаваць ХВА. Пасля пяці з паловай гадоў у Герцагавінскім банку былі знойдзены 50 рахункаў, адкрытых на імёны некаторых членаў ХВА — уладальнікаў акцый банка. У студзені 2004 года быў арыштаваны палітык , член Харвацкай дэмакратычнай садружнасці БіГ. Яго вінавацілі ў крадзяжы сродкаў і аказанні фінансавай дапамогі групе змоўшчыкаў: тая спрабавала стварыць чарговае харвацкае самакіраванне ў краіне і ў перспектыве аддзяліцца ад Босніі і Герцагавіны. Некаторую частку выкрадзеных грошай удалося вярнуцьEast European Constitutional Review, New York University (Архіў Інтэрнэту)Anes Alic: Influential Bosnian Trio Arrested , 26. Januar 2004.
Правапераемнікам Харвацкага савета абароны з'яўляецца 1-ы гвардзейскі пяхотны полк, утвораны 1 снежня 2006 пасля рэарганізацыі Узброеных сіл Босніі і Герцагавіны. На яго эмблеме намаляваны харвацкі шчыт-шахоўніца, які сімвалізуе яго сувязь з харвацкімі вайсковымі фарміраваннямі. 8 красавіка штогод адзначаецца як Дзень утварэння ХВА: у красавіку 2012 года на ўрачыстыя мерапрыемствы прыбыло вышэйшае кіраўніцтва Босніі і Герцагавіны.
Крыніцы
Літаратура United States Department of Defence: Bosnia Country Handbook : Peace Implementation Force (IFOR). Stand: Dezember 1995. Amt für Nachrichtenwesen der Bundeswehr: Leitfaden für Bundeswehrkontingente in Bosnien-Herzegowina. Stand: 04/2001. Dr. Nigel Thomas/Krunoslav Mikulan: The Yugoslav Wars (2) : Bosnia, Kosovo and Macedonia (1992-2001). Osprey Publishing Ltd., Oxford 2006, ISBN 9781841769646, S. 16-21.
Спасылкі
Катэгорыя:Воінскія часці і фарміраванні Катэгорыя:Баснійская вайна Катэгорыя:З’явіліся ў 1992 годзе Катэгорыя:Зніклі ў 1995 годзе Катэгорыя:Гісторыя Федэрацыі Босніі і Герцагавіны