Я́каў Даві́давіч Юзафо́віч (; , маёнтак Вялікая Лапеніца, Ваўкавыскі павет, Гродзенская губерня, Расійская імперыя — , Ваўкавыск, Польшча) — военачальнік рускай Імператарскай арміі, генерал-лейтэнант (1917). Удзельнік Белага руху ў Расіі. Паходзіў з роду беларуска-літоўскіх татар.

Сям'я і адукацыя Паходзіў з дваранскага роду літоўскіх татар Гродзенскай губерні (герба «Радван»). Нарадзіўся ў маёнтку Вялікая Лапеніца Ваўкавыскага ўезда ў сям'і афіцэра (пазней генерал-маёра) Давіда Амуратавіча Юзафовіча (1829—1901). Мусульманскага веравызнання.

Атрымаў выдатную ваенную адукацыю: скончыў Полацкі кадэцкі корпус (1890), Міхайлаўскае артылерыйскае вучылішча (1893) і Мікалаеўскую акадэмію Генеральнага штаба (1899). Пасля заканчэння акадэміі быў накіраваны ў 7-ю конна-артылерыйскую батарэю.

Ваенная кар'ера да Першай сусветнай вайны З сакавіка 1901 па лістапад 1904 года выконваў абавязкі старшага ад'ютанта пры штабе Варшаўскай ваеннай акругі. Адначасова з'яўляўся памочнікам рэдактара «Варшаўскага ваеннага часопіса». Удзельнічаў у руска-японскай войне 1904—1905 гадоў: з лістапада 1904 года быў штаб-афіцэрам для даручэнняў пры ўпраўленні генерал-кватэрмайстра 3-й Маньчжурскай арміі.

З снежня 1905 года вярнуўся на пасаду штаб-афіцэра пры штабе Варшаўскай ваеннай акругі. З 24 лістапада 1910 года прызначаны начальнікам аддзялення Галоўнага ўпраўлення Генеральнага штаба (ГУГШ). У красавіку 1913 года стаў выконваючым пасаду памочніка начальніка аддзела па ўладкаванні і службе войскаў ГУГШ. Напярэдадні Першай сусветнай вайны ажаніўся з Верай Міхайлаўнай Станкевіч (у дзявоцтве Стрыжэўская), якая пазней працавала сястрой міласэрнасці ў санітарным цягніку.

Першая сусветная вайна З пачаткам вайны Якаў Юзафовіч быў прызначаны в. а. генерала для справаводства і даручэнняў пры Вярхоўным галоўнакамандуючым. 23 жніўня 1914 года прызначаны начальнікам штаба Каўказскай туземнай («Дзікай») коннай дывізіі. Камандзірам дывізіі быў малодшы брат імператара Мікалая II, вялікі князь Міхаіл Аляксандравіч. Па ўспамінах сучаснікаў, Юзафовіч фактычна кіраваў дывізіяй і часта стрымліваў парывы вялікага князя асабіста ўдзельнічаць у баях.

Юзафовіч вызначыўся ў баях з 11 па 26 студзеня 1915 года ў раёне Лютовіска і Боберкі (у Карпатах), дзе асабіста праводзіў разведку. Нягледзячы на раненне ружэйнай куляй 18 студзеня, застаўся ў строі. За гэты подзвіг і складанне плана дзеянняў, які прывёў да перамогі над аўстрыйцамі, ён быў узнагароджаны ордэнам Святога Георгія 4-й ступені і атрымаў званне генерал-маёра.

22 лютага 1916 года стаў начальнікам штаба 2-га кавалерыйскага корпуса. У красавіку 1917 года прызначаны генерал-кватэрмайстрам, а з мая 1917 года — 1-м генерал-кватэрмайстрам пры Вярхоўным галоўнакамандуючым. У чэрвені 1917 года ўзначаліў 12-ю кавалерыйскую дывізію. 7 верасня 1917 года атрымаў званне генерал-лейтэнанта і быў прызначаны камандзірам 26-га армейскага корпуса, а праз два дні стаў камандуючым 12-й арміяй (да 19 лістапада 1917 года). Пасля развалу арміі непрацяглы час узначальваў арміі Паўночнага фронту.

Удзел у Белым руху Улетку 1918 года далучыўся да Добраахвотніцкай арміі. З 1 студзеня 1919 года стаў начальнікам штаба Каўказскай Добраахвотніцкай арміі пад камандаваннем барона Пятра Урангеля. З мая 1919 года з'яўляўся начальнікам штаба Каўказскай арміі і часта замяшчаў хворага Урангеля на пасадзе камандуючага. У чэрвені-лістападзе 1919 года камандаваў V каўказскім кавалерыйскім корпусам, пацярпеўшы паражэнне ад Чырвонай арміі пад Арлом.

З красавіка 1920 года кіраваў працамі па ўмацаванні Перакопа і будаўніцтвам чыгункі Джанкой — Юшунь у Крыме. З 22 мая па 17 верасня 1920 года займаў пасаду генерал-інспектара кавалерыі Рускай арміі генерала Урангеля. У верасні 1920 года разам з Пятром Струвэ выехаў у Парыж для фарміравання 3-й Рускай арміі ў Польшчы, аднак з-за мірных перагавораў паміж Польшчай і Савецкай Расіяй гэтае прызначэнне страціла актуальнасць.

Эміграцыя У лістападзе 1920 года жыў у Вісбадэне (Германія), затым пераехаў у Польшчу і Эстонію. Доўгі час лічылася, што генерал памёр і пахаваны ў Тарту. Аднак у маі 2015 года яго магіла была знойдзена на праваслаўным могілках у Ваўкавыску, дзе ён і памёр 5 ліпеня 1929 года.

Сучаснікі, у тым ліку А. І. Дзянікін і П. Н. Урангель, адзначалі яго выдатныя штабныя здольнасці, сціпласць і нелюбоў да інтрыг. Генерал П. С. Махроў апісваў яго як чалавека «невялікага росту, карэнастага, з цёмным скуластым мангольскім тварам, густымі валасамі, падстрыжанымі вожыкам... Ён быў вядомы як салідны, удумлівы афіцэр і начальнік штаба».

Узнагароды За мужнасць на фронце быў узнагароджаны 9 ордэнамі, Георгіеўскай зброяй і крыжам, медалямі, а таксама чатырма замежнымі ўзнагародамі. Сярод асноўных: Ордэн Святога Станіслава 3-й ст. (1904) Ордэн Святой Ганны 3-й ст. з мячамі і бантам (1905) Ордэн Святога Станіслава 2-й ст. з мячамі (1906) Ордэн Святога Уладзіміра 4-й ст. з мячамі і бантам (1907) Ордэн Святой Ганны 2-й ст. з мячамі (1907) Ордэн Святога Уладзіміра 3-й ст. (1911) Георгіеўская зброя (1916) Ордэн Святога Георгія 4-й ст. (1916) Ордэн Святога Станіслава 1-й ст. з мячамі (1916) Ордэн Святой Ганны 1-й ст. з мячамі (1916) Георгіеўскі крыж 4-й ст.

Крыніцы

Літаратура

Спасылкі

Катэгорыя:Удзельнікі Першай сусветнай вайны Катэгорыя:Постаці Белага руху Катэгорыя:Удзельнікі руска-японскай вайны Катэгорыя:Нарадзіліся ў Ваўкавыскім раёне Катэгорыя:Кавалерысты Першай сусветнай вайны (Расійская імперыя) Катэгорыя:Беларуска-літоўскія татары