Во́сіп Максі́мавіч Бадзя́нскі (, Гл. напр., «Іська Бодянський» (Письмо к Т. Шевченко от 9 июля 1844 года. Москва), «І. Бодянський» (Письмо к Т. Шевченко от 25 октября 1844 года, там жа), «Осип Максимович» і «Його високоблагородію Осипу Максимовичу Бодянському» (Коллективное письмо от Т. Шевченко и П. Кулиша).; (паводле іншых дадзеных Большая советская энциклопедия. Третье издание. «Советская энциклопедия». 1969—1978 гг. В 30 томах.), м. Варва, Лохвіцкі павет, Палтаўская губерня, Расійская імперыя — , Масква, Расійская імперыя) — украінскі і расійскіУкраїнська мова. Енциклопедія. Київ, видавництво Українська Енциклопедія ім. Бажана, 2004 год, ISBN 966-7492-19-2. Стр. 57: «… укр. і рос. філолог, фольклорист, історик, перекладач, …». (декан филологического факультета ВГУ) НИКОЛАЙ ИЛЬИЧ СТОРОЖЕНКО: К вопросу о русско-украинских культурных связях // Вестник ВГУ. Серия Гуманитарные науки. 2002. № 2. Стр. 54: «Эта мечта возникла под влиянием русского и украинского филолога-слависта О. М. Бодянского, которого он знал с детства.».«200 лет со дня рождения Осипа Бодянского, выдающегося украинского филолога, слависта, этнографа и фольклориста» (, цытуецца паводле Календарь памятных дат 2008—2010 гг. (), Львоўскі нацыянальны ўніверсітэт імя Івана Франко)ГРИГОРАШ НАТАЛЯ ДЕМ’ЯНІВНА. УКРАЇНСЬКА ЛІТЕРАТУРОЗНАВЧА БОЛГАРИСТИКА ХІХ — СЕРЕДИНИ ХХ СТ.: СТАНОВЛЕННЯ, МЕТОДОЛОГІЧНІ ЗАСАДИ. Автореферат дисертації на здобуття наукового ступеня кандидата філологічних наук З успамінаў Рыгора Данілеўскага: «я получил от старого своего знакомого, покойного московского профессора О. М. Бодянского, записку, в которой он извещал меня, что один из наших земляков-украинцев /…/ В назначенный час я отправился к О. М. Бодянскому /…/ Он встретил меня словами: „Ну, земляче, едем; вкусим от благоуханных, сладких сотов родной украинской музыки“.» (Цытуецца паводле артыкула Мікалая Галоўкіна, Одны Родзінай Гоголь в Москве.) вучоны: філолаг, гісторык, археографКондрашов Н. А. О. М. Бодянский. М., 1956., адзін з першых славістаў у РасііМалый энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона. 1907—1909 гг. Второе издание в 4-х томах., пісьменнік, перакладчык, рэдактар, выдавец старажытнарускіх, старажытнаславянскіх літаратурных і гістарычных помнікаўКотляревский А. А., О. М. Бодянский, Соч., т. 2, СПб., 1889; Кондрашов Н. А., О. М. Бодянский, М., 1956; Булахов М. Г., Восточнославянские языковеды. Биобиблиографический словарь, т. 1, Минск, 1976., фалькларыст, украінскі паэт-рамантыкКалендар знаменних та пам’ятних дат. 12 ЛИСТОПАДА. НЕВТОМНИЙ РАТАЙ УКРАЇНСЬКОЇ НИВИ. До 200-річчя від дня народження О. М. Бодянського. На официальном сайте парламентской библиотеки Украины..
Біяграфія
Гады вучэння Восіп Максімавіч Бадзянскі нарадзіўся 12 лістапада 1808 года ў сям’і сельскага святара.
Сярэднюю адукацыю Восіп атрымаў у Палтаўскай семінарыі, якая знаходзілася ў Пераяславе, дзе асвоіў сучасныя і стараславянскую мовы, вывучыў сербскую мову. Вялікае ўражанне на юнака зрабіў зборнік сербскіх песень Вука Караджыча, пад уплывам якога ён пачаў збіраць украінскія песні. Падчас вучобы выявіў у бібліятэцы Пераяслаўскага сабора літаратурны помнік XVI стагоддзя — «» (1556—1561 гадоў), якое перадаў у семінарскую бібліятэку. Пазней яго набыла бібліятэка Палтаўскага гістарычнага музея (цяпер захоўваецца ў аддзеле рукапісаў Нацыянальнай бібліятэкі Украіны імя У. Вярнадскага ў Кіеве). У цяперашні час, на гэтым Евангеллі, разам з Канстытуцыяй, прымаюць прысягу прэзідэнты УкраіныПересопницьке Євангеліє .
Па заканчэнні семінарскага курса ў 1831 годзе і пасля звальнення з духоўнага ведамства паступіў у Маскоўскі ўніверсітэт, дзе скончыў курс па славесным аддзяленні філасофскага факультэта.
Ва ўніверсітэце Бадзянскі збліжаецца з Мікалаем Станкевічам, удзельнічае ў філасофска-літаратурным гуртку, заснаваным Станкевічам.
Працуе пад кіраўніцтвам прафесараў Міхаіла Качаноўскага і Мікалая Надзеждзіна. Пад уплывам Міхаіла Максімовіча працягвае займацца зборам і даследаваннем украінскіх песень.
У часопісе «Московский наблюдатель» у 1831 годзе (у № 15—16) з’яўляюцца першыя друкаваныя працы Бадзянскага.
У кастрычніку 1832 года Бадзянскі знаёміцца з Мікалаем Гогалем. Паміж імі завязваюцца блізкія сяброўскія адносіны, якія падтрымліваюцца да самай смерці Мікалая ВасільевічаСтатья Бодянский на «Православной Энциклопедии под редакцией Патриарха Московского и всея Руси Кирилла (электронная версия)». У 1833 годзе ў часопісе «Молва» Надзеждзіна апублікаваны яго раннія вершы на ўкраінскай мове. Яны не адрозніваліся паэтычнай дасканаласцю і не прынеслі асаблівай славы Бадзянскаму.
Пад кіраўніцтвам Качаноўскага публікуе сваю першую навуковую працу — «О мнениях касательно происхождения Руси», у якой аспрэчвае гіпотэзу нармандскага паходжання Русі, за якую атрымаў ступень кандыдата славесных навук па заканчэнні ўніверсітэта ў 1834 годзе (у 1835 годзе гэта праца друкуецца ў «Сыне отечества и Северном архиве»).
У гэтым жа годзе ім апублікаваныя дзве рэцэнзіі ў часопісе «Телескоп» і артыкул пра творы Р. Ф. Квіткі-Аснаўяненкі у складзе «Учёных записок Московского университета».
З ранніх гадоў ён быў цесна звязаны з украінскай культурай, для якой шмат зрабіў сам, збіраючы ўкраінскія песні, яго збор налічваў каля 8 тысяч песень.
У 1835 годзе Бадзянскі публікуе два зборнікі, прысвечаныя ўкраінскаму фальклору: «Малороссийские вирши» (пад псеўданімам Бода-Варвынец) і зборнік украінскіх народных казак ва ўласным паэтычнай перакладанні «Наськы украиньскы казкы» (пад псеўданімам Запорозьця Иська Матырынки). Вісарыён Бялінскі у «библиографическом известии» адзначыў «Наськы украинськы казкы» наступнымі словамі: «Второе из этих сочинений отличается самым чистым малороссийским языком, который совершенно недоступен для нас, москалей, и потому лишает нас возможности оценить его по достоинству. Мы слышали, что это произведение есть плод отдыха человека, посвятившего себя занятию науками, и написано без всяких авторских претензий, как то доказывает приложенный к нему эпиграф:Як у нас, як у нас — песни да казкы:Послухайте, добры люды, а вашой ласкы…есть, наконец, усердное и посильное приношение своей родине, как то свидетельствует простое, но поэтическое посвящение: „Матери моій ридненькіи, неньце старенькій, коханій, любій Украине“» (цытуецца паводле «Сочинений Основьяненко», Белинский Виссарион Григорьевич, 1840)..
У гэтым жа годзе Восіп Бадзянскі пакідае заняткі мастацкай літаратурай і канцэнтруецца выключна на навуковых працах.
Навуковая і выкладчыцкая дзейнасць На працягу 1835—1837 гадоў Бадзянскі выкладае латынь і гісторыю у .
Абараніў магістарскую дысертацыю «О народной поэзии славянских племён», ён стаў у 1837 годзе першым у Расіі магістрам славесных навук (славянскіх гаворак). Дысертацыя была перакладзена на чэшскую, сербскую, нямецкую і італьянскую мовы.
З 1837 года член .
Пасля гэтага Бадзянскі адправіўся ў навуковую камандзіроўку за мяжу для падрыхтоўкі да прафесарскага звання і правёў 1837—1842 гады ў асноўным на славянскіх тэрыторыях тагачасных Прусіі, Аўстрыі, а таксама ў Італіі, шмат часу працаваў у Вене, Будапешце і Празе.
У паездцы займаўся даследаваннямі як у свецкіх, так і ў манастырскіх зборах. Усталёўвае асабістыя кантакты з тагачаснымі дзеячамі славянскай навукі і культуры (, Вацлавам Ганкам, Вукам Караджычам, Ернеем Копітарам, Янам Коларам, і іншымі).
За мяжой у Празе па рэкамендацыі М. П. Пагодзіна Бадзянскі знаёміцца з П. І. Шафарыкам, працуе пад яго кіраўніцтвам. Вярнуўшыся ў Расію, публікуе творы Шафарыка ва ўласным перакладзе на рускую мову.
Справаздача аб замежнай паездцы была аформлена ў «Донесении г. министру народного просвещения магистра Московского университета Иосифа Бодянского из Праги» (Журнал министерства народного просвещения, 1838. Т. 18. С. 392—404), а таксама знайшла адлюстраванне ў артыкуле «О древнейшем свидетельстве, что церковно-книжный язык есть славяно-булгарский» (Там жа. 1843. Т. 38. С. 130—168), дадатак якога ўтрымліваў знойдзены Бадзянскім у Вроцлаве спіс XVI ст. Падання Храбра Чарнарызца.
У час знаходжання за мяжой Бадзянскі сабраў значную бібліятэку выданняў XIII—XIX стагоддзяў, якая налічвала амаль 3 тысячы кніг. У прыватнасці яна ўтрымоўвала працы чэшскага навукоўца , славацкага філолага Антона Берналака, сербскага лінгвіста Вука Караджыча, а таксама слоўнікі, хрэстаматыі, буквары славянскіх моў, зборнікі, перыядычныя выданні, так і творы па гісторыі, геаграфіі і славянаграфіі. У 1843 годзе частка гэтай бібліятэкі была набыта Маскоўскім універсітэтам і ў цяперашні час захоўваецца ў яе фондахНаучная библиотека МГУ Редкие книги и рукописи . Выдадзены каталог гэтай калекцыі — Славянская учебная библиотека О. М. Бодянского: Кат./ Сост. Л. Ю. Аристова. М.: Издательство МГУ, 2000. 336 с.
Па вяртанні ў 1842 годзе ў Маскву заняў кафедру гісторыі і літаратуры славянскіх гаворак у Маскоўскім універсітэце.
У 1842 годзе становіцца экстраардынарным прафесарам Маскоўскага універсітэта, а з 1847 года — ардынарным прафесарам.
Яшчэ да ад’езду за мяжу Бадзянскі займаўся выкладаннем латыні. Авалодаўшы за мяжой чэшскай, польскай і славацкай мовамі, ён выкладаў іх па вяртанні на радзіму студэнтам Маскоўскага ўніверсітэта, дапаўняючы практычныя заняткі вывучэннем агульнай гісторыі славянскіх народаў, славянскай археалогіі (курс «Славянские древности»).
У 1844 годзе Бадзянскі пазнаёміўся з Тарасам Шаўчэнкам. У далейшым Восіп Максімавіч падтрымліваў Тараса Рыгоравіча і высока цаніў яго творчасць, абараняючы у тым ліку і перад Гогалем.
З 1845 года становіцца сакратаром Імператарскага таварыства гісторыі і старажытнасцей расійскіх пры Маскоўскім універсітэце.
У гэтым званні выдаваў (1846—1848 і 1858—1877) «Чытанні» гэтага таварыства, якія пад яго рэдакцыяй сталі выданнем перыядычным, якое аказала істотны ўплыў на расійскае гістарычнае мовазнаўства.
У 23-х кнігах «Чытання», выдадзеных ім з 1846 па 1848 гады, Бадзянскі апублікаваў шмат старажытных помнікаў рускай і славянскай пісьменнасці, гэта «Прение митрополита Даниила с Максимом Греком», «Прение Даниила со старцем Вассианом», «Граматычны трактат аб рускай мове» («Граматично изказанjе об руском jезику») Юрыя Крыжаніча, «Летапіс Пустынскага манастыра», а таксама шмат сваіх арыгінальных і перакладных артыкулаў.
У чэрвеньскай кнізе «Чытанняў» 1848 года Бадзянскі надрукаваў пераклад сачынення англійскага пасла ў Маскве «О государстве русском» (1591), у якім распавядалася пра Расію канца XVI стагоддзя часоў Івана IV Грознага.
Імператар Мікалай I угледзеў у гэтай кнізе «абразлівыя для Расіі, рускіх манархаў і рускай царквы водгукі», за што ён распарадзіўся адхіліць Бадзянскага ад сакратарскіх абавязкаў.
Вучоны павінен быў пакінуць Маскву і адправіцца выкладаць у Казанскі ўніверсітэт (1848). Выданне «Чытанняў» было таксама спынена. Але Бадзянскі адмовіўся ад пераезду ў Казань, яго нежаданне заняць гэта месца стала прычынай звальнення яго ў адстаўку 2 студзеня 1849 года.
Гады сталасці
thumb|left|180px|, 1846 год.
Амаль праз год — 22 снежня 1849 года В. М. Бадзянскі быў зноў прызначаны ў ранейшым званні ў Маскоўскі ўніверсітэт на прафесуры.
У гэтыя гады ён збліжаецца з колам маскоўскіх славянафілаў і з , многія інтарэсы аб’ядноўваюць яго з землякамі: М. В. Гогалем, Т. Р. Шаўчэнкам і М. А. Максімовічам.
Пасля свайго адхілення і да 1855 года Бадзянскі нічога не выдаваў, засяродзіўшыся на прафесуры, і толькі ў гэтым годзе выйшла яго доктарская дысертацыя «О времени происхождения славянских письмён», якая да гэтага часу захавала значэнне даведачнага выдання.
У 1854 годзе Бадзянскі становіцца членам-карэспандэнтам Пецярбургскай Акадэміі навук.
У 1857 годзе ён выступае з артыкуламі ў славянафільскай газеце братоў Аксакавых «Молва».
З 1858 года ён зноў быў абраны сакратаром Маскоўскага таварыства гісторыі і старажытнасцейСтатья А. К. Бороздина об О. М. Бодянском в «Русском биографическом словаре А. А. Половцова»Энциклопедический словарь Брокгауза и Эфрона і рэдактарам «Чтений ОИДР».