Соф’я Ягелонка (, ), таксама Сафія Польская; ) — польская каралеўна і літоўская вялікая княжна з дынастыі Ягелонаў, дачка караля Польшчы і вялікага князя літоўскага Жыгімонта I Старога і княжны Боны Сфорцы, жонка герцага Генрыха II Брауншвейг-Люнебургскага.

Біяграфія

Маладыя гады

Сафія нарадзілася 13 ліпеня 1522 года ў Кракаве. Яна была чацвёртым дзіцем і другой дачкой караля польскага і вялікага князя літоўскага Жыгімонта I і яго другой жонкі Боны Сфорцы. У дзяўчынкі быў старэйшы брат, Жыгімонт Аўгуст, і сястра, Ізабэла. Яшчэ адзін брат, Альбрэхт, памёр да яе нараджэння. Пазней у сям’і нарадзіліся малодшыя дочкі, Ганна і Кацярына. Ад першага шлюбу бацькі ў Соф’і таксама была зводная сястра Ядзвіга.

Каралева вырасла на Вавелі разам са сваімі малодшымі сёстрамі. Яе бацька памёр у 1548 годзе. Яе маці, якая была моцнай і энергічнай жанчынай, эфектыўна кіравала дзяржавай у апошнія гады яго праўлення. Яна спрабавала захаваць свой уплыў і падчас праўлення сына, але Жыгімонт Аўгуст не падтрымаў яе амбіцый. Малодшая сястра прымала бок маці. З-за канфлікту з ім Бонай Сфорца і яе дочкі з’ехалі ў Мазовію, дзе жылі ва Уяздоўскім замку.

Соф’ю лічылі самай разумнай з трох малодшых сясцёр новага караля. Першым жаніхом за яе руку быў герцаг Альбрэхт Прускі, які нядаўна аўдавеў. Але Жыгімонт Аўгуст баяўся росту яго ўплыву ў Польшчы. Кароль таксама адмовіў італьянскім дваранам, якія імкнуліся атрымаць руку Сафіі. Чакаючы чаргі выдачы сёстраў, яна стала «старой дзевай». У 1555 годзе прапанова паступіла ад пажылога ўдаўца-герцага Брауншвейг-Люнебургскага.

Сямейнае жыццё

У 1556 годзе 33-гадовая Сафія выйшла замуж за 66-гадовага герцага Брауншвейг-Люнебургскага Генрыха II. Аб’яднанне было палітычна спланаванае. Каталіцкая царква, верагодна, хацела замацаваць свае пазіцыі ў нямецкім герцагстве, дзе распаўсюджваліся ідэі Рэфармацыі, і ўзмацніць уплыў каталіцкага герцага, уладанні якога акружалі землі лютэранскіх кіраўнікоў. Шлюб па даверанасці быў заключаны ў Варшаве. Шлюбны кантракт быў падпісаны 30 лістапада 1555 года. Ён даў Соф’і пасаг у памеры 32 000 гульдэнаў і «ранішні падарунак» у памеры 10 000 гульдэнаў.

Да Вольфенбютеля яе суправаджаў біскуп Іван Драгаёўскі. У карэтах перавозілі вялікую колькасць ювелірных вырабаў. Маладую жонку герцага і суправаджаючых яе дваран сустрэлі з вялікай пышнасцю. Вяселле адбылося паміж 22 і 25 лютага. Гэта быў другі шлюб мужа; ад першага ў яго было чацвёра дарослых дзяцей.

За некалькі гадоў да вяселля Генрых адрамантаваў замак Вольфенбютэль і пабудаваў новы жылы палац. У пары не было агульных дзяцей. Бона Сфорца пакінула Польшчу і паехала на радзіму ў тым жа годзе, калі Соф’я выйшла замуж.

Герцагіню апісвалі як разумную, добра адукаваную жанчыну з разнастайнымі інтарэсамі. Яна ведала польскую, італьянскую і лацінскую мовы. Пазней яна вывучыла нямецкую мову. Гэта стала вядома галоўным чынам з яе перапіскі. Соф’я старалася падтрымліваць добрыя адносіны з сям’ёй мужа і згладжваць яго спрэчкі з сынам Юліям— заўзятым прыхільнікам лютэранства. Зрабіла ўнёсак у развіццё культурнага жыцця ў краіне. Яна купляла кнігі і творы мастацтва для Юліуса ў Польшчы.

Удоўства

11 чэрвеня 1568 года Генрых II памёр. Затым Соф’я пераехала ў свой маёнтак у Шёнінгене і пачала падтрымліваць кантакты з пратэстанцкімі тэолагамі. Вясной 1570 года княгіня прыняла лютэранства, стаўшы адзінай некатолічкай у родзе Ягелонаў.

Пазней у яе ўзнікла спрэчка са сваім пасербам Юліусам з-за кіравання Шёнінгенам. Канфлікт быў скончаны пагадненнем, падпісаным 17 студзеня 1572 года. Аднак Юлій не выканаў умоў дагавора, і Соф’і давялося звярнуцца да імператара Свяшчэннай Рымскай імперыі Максіміліяна II па абарону сваіх правоў. У сваіх лістах герцагіня называла сябе «пакінутай, беднай удавой сярод невядомых людзей гэтай зямлі».

Яе брат Жыгімонт II Аўгуст памёр у ліпені 1572 года. Соф’я была вельмі расчараваная тым, што польская шляхта афіцыйна ёй пра гэта не паведаміла. Пасля гэтага яна лічыла сябе галоўнай дынастыі Ягелонаў, турбавалася аб арганізацыі шлюбу сваёй сястры Ганны і загадала ўсталяваць мармуровыя пліты з эпітафіямі Ягелонам у Кракаўскім саборы і пліту з іх радаводам гербам у капліцы Святога Крыжа. Яна таксама паабяцала імператару Максіміліяну ІІ падтрымаць эрцгерцага Эрнста ў абранні караля на польскі трон. Апошні верыў у вялікі аўтарытэт Соф’і ў Польшчы. Аднак Габсбургі пераацанілі магчымасці яе ўплыву. Пасланцы герцагіні на сустрэчах перамаўляліся пераважна па асабістых пытаннях.

Да канца жыцця Сафія заставалася энергічным і актыўным чалавекам. Яна бліскуча кіравала сваёй новай маёмасцю, ператварыўшы яе з правінцыйнага мястэчка ў сельскай мясцовасці ў цэнтр культурнага жыцця. Яна перабудавала палац у стылі эпохі Адраджэння і разбіла вакол яго сад. Яна падтрымлівала жывую перапіску з Кракавам і Вільняй і вялікай колькасцю княжацкіх дамоў у Германіі, духавенствам і нават прафесарамі. Яго карэспандэнтамі былі больш за 184 чалавекі. Фінансавыя справы герцагіні таксама квітнелі, пра што сведчаць яе пазыкі гарадам Лейпцыгу і Магдэбургу, а таксама многім прыватным асобам, у тым ліку нямецкім князям. Яе двор складаўся ўсяго з 90 чалавек.

Сафія памерла ва ўзросце 52 гадоў 28 мая 1575 года ў Шонінгене. Пахаваны ў крыпце касцёла Найсвяцейшай Дзевы Марыі ў Вольфенбютэлі. Насуперак звычаю, пахавальная пропаведзь, прачытаная Лазарам Арнольдзі, не была надрукавана.

У сваім завяшчанні яна пакінула 6000 талераў на адкрыццё ўніверсітэта ў Хельмштаце, 6000 талераў на шпіталь у Шонінгене і 2000 талераў на царкву і школу ў Шонінгене. Пасля яе смерці Юліус перавёз яе калекцыі габеленаў, карцін, каштоўнасцей і старажытных кніг у свой дом у Вольфенбютэлі. Паколькі часткова яны былі прывезеныя не як пасаг, а як асабістыя рэчы, аплочаныя з дзяржаўных уладанняў Ягелонаў, або заробленыя ёй асабіста а не Браўншвегам, спрэчкі за яе спадчыну — т.зв. «Браўшвейскія сумы» працягваліся больш за сто гадоў.

Крыніцы

Літаратура

Małgorzata Duczmal, Jagiellonowie. Leksykon biograficzny, Kraków — Poznań 1996, стр. 509—520. Andrea Lilienthal, Die Fürstin und die Macht: welfische Herzoginnen im 16. Jahrhundert: Elisabeth, Sidonia, Sophia. Hannover 2007. Jan Pirożyński, Die Herzogin Sophie von Braunschweig-Wolfenbüttel aus dem Hause der Jagiellonen (1522—1575) und ihre Bibliothek. Ein Beitrag zur Geschichte der deutsch-polnischen Kulturbeziehungen in der Renaissancezeit. Wiesbaden 1992. Jan Pirożyński, Der internationale Korrespondentenkreis der Herzogin Sophie aus dem Hause der Jagiellonen (1522—1575). Ein Beitrag zur kulturellen Vermittlung einer polnischen Prinzessin. Popp, Dietmar; Suckale, Robert [Hrsg.]: Die Jagiellonen. Kunst und Kultur einer europäischen Dynastie an der Wende zur Neuzeit. Nürnberg 2002. Jan Pirożyński, Die Rolle der Herzogin Sophie von Braunschweig-Wolfenbüttel aus dem Hause der Jagiellonen angesichts der Habsburgischen Kandidatur für den polnischen Thron während des ersten Interregnums in Polen (1572—1574). Studia Austro Polonica (1996) 5, стор. 59-80. Aleksander Przeździerecki, Jagiellonki polskie w XVI. wieku, t. I—V, Kraków 1880.

Катэгорыя:Вельфы Катэгорыя:Ягелоны