Халецкія герба «Халецкі» () — шляхецкі род Вялікага Княства Літоўскага, прадстаўнікі якога ў XV—XVIII стагоддзях займалі дзяржаўныя і земскія ўрады, удзельнічалі ў палітычным жыцці ВКЛ і Рэчы Паспалітай. Асабліва цесна гісторыя роду была звязана з Хальчам над Сожам і Рэчыцкім паветам, дзе Халецкія на працягу некалькіх стагоддзяў былі ўплывовай павятовай шляхтай.Сліж Н. Шляхецкі род Халецкіх у гісторыі Рэчыцкага павета // Шостыя міжнародныя Доўнарскія чытанні. Ч. 2: Рэчыца ў часе і прасторы: 795 год заснавання горада / Адк. рэд. В. М. Лебедзева. — Гомель, 2008. — С. 62—63.
У XVI — першай палове XVII стагоддзя асобныя прадстаўнікі роду дасягнулі высокага становішча ў дзяржаўнай эліце ВКЛ. У XVII—XVIII стагоддзях значную ролю ў гісторыі Халецкіх адыгрывалі галіны, звязаныя з Рэчыцкім паветам, прадстаўнікі якіх валодалі маёнткамі, займалі павятовыя ўрады і ўдзельнічалі ў соймікавым жыцці.Сліж Н. Шляхецкі род Халецкіх у гісторыі Рэчыцкага павета. — С. 64—77.
Гісторыя
Паходжанне
Паходжанне Халецкіх па-рознаму тлумачылася ў старой геральдычнай і генеалагічнай літаратуры. Ранні радавод роду спецыяльна даследаваў С. М. Кучыньскі, які супаставіў традыцыйныя генеалагічныя версіі з дакументальнымі крыніцамі.Kuczyński S. M. Rodowód Michała Chaleckiego // Miesięcznik Heraldyczny. — 1934. — R. XIII. — Nr 1. — S. 6—12; Nr 2. — S. 17—23.
У сучаснай беларускай гістарыяграфіі пачаткі роду звязваюцца з Паўлам Мішкавічам. У 1437 годзе вялікі князь Свідрыгайла надаў яму Хальч замест страчанага Сноўска.Вяроўкін-Шэлюта У. Халецкія // Вялікае Княства Літоўскае: Энцыклапедыя. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя імя П. Броўкі, 2007. — Т. 2. — С. 711—712. Хальч стаў адным з галоўных радавых уладанняў; сувязь сям’і з ім захоўвалася на працягу некалькіх стагоддзяў, а ў крыніцах XVIII стагоддзя асобныя прадстаўнікі роду пісаліся «на Хальчы».
У XV — пачатку XVI стагоддзя Халецкія ўвайшлі ў кола служылай знаці Вялікага Княства Літоўскага. Прадстаўнікі роду выконвалі дыпламатычныя даручэнні і займалі ўрады ў розных частках дзяржавы.Сліж Н. Шляхецкі род Халецкіх у гісторыі Рэчыцкага павета. — С. 62—65.
XVI — першая палова XVII стагоддзя
У XVI стагоддзі Халецкія ўжо належалі да заможнай і палітычна актыўнай шляхты ВКЛ. Разам з уладаннямі ў раёне Хальча асобныя галіны мелі маёнткі на Кіеўшчыне і Валыні. Гісторыю гэтых галін даследаваў Оскар Галецкі ў працы Chaleccy na Ukrainie.Halecki O. Chaleccy na Ukrainie // Miesięcznik Heraldyczny. — 1910. — Nr 8/9. — S. 134—140; Nr 10/11. — S. 164—170; Nr 12. — S. 194—201.
Сярод прадстаўнікоў роду XVI стагоддзя вылучаўся Юзаф Халецкі, які займаў урады гаспадарскага маршалка, оўруцкага, чаркаскага і канеўскага старосты. Да вышэйшай дзяржаўнай эліты належаў таксама Дзмітрый Халецкі (каля 1550—1598), мечнік вялікі літоўскі, пісар вялікі літоўскі, а з 1590 года — падскарбі вялікі літоўскі.
Сын Дзмітрыя Мікалай Крыштаф Халецкі (каля 1589—1653) быў дзяржаўным дзеячам, дыпламатам і пісьменнікам. Ён займаў урад мечніка вялікага літоўскага, а ў 1650 годзе стаў ваяводам наваградскім. У XVII стагоддзі прадстаўнікі іншых галін Халецкіх таксама працягвалі дзяржаўную і земскую службу, адначасова захоўваючы маёмасныя сувязі з Рэчыцкім паветам.Сліж Н. Шляхецкі род Халецкіх у гісторыі Рэчыцкага павета. — С. 66—71.
У Рэчыцкім павеце
Наталля Сліж, якая спецыяльна даследавала Халецкіх у гісторыі Рэчыцкага павета, прасочвае становішча роду праз земскія ўрады, шлюбы, маёмасныя адносіны і пераход уладанняў паміж пакаленнямі. Хальч над Сожам заставаўся асноўным цэнтрам роду ў рэгіёне, аднак яго прадстаўнікі валодалі і іншымі маёнткамі, склад якіх змяняўся ў выніку спадчыны, шлюбаў, куплі і падзелаў.
У XVII—XVIII стагоддзях Халецкія займалі ў Рэчыцкім павеце ўрады маршалка, падкаморага, стольніка, падчашага, лоўчага, гараднічага і іншыя земскія пасады. Праз працяглую прысутнасць на павятовых урадах, удзел у сойміках і сваяцкія сувязі род захоўваў прыкметнае месца ў мясцовай палітычнай эліце.Сліж Н. Шляхецкі род Халецкіх у гісторыі Рэчыцкага павета. — С. 68—77.
У XVIII стагоддзі прадстаўнікі Халецкіх удзельнічалі ў барацьбе шляхецкіх груповак за ўплыў на павятовае палітычнае жыццё. Асабліва прыкметным у падзеях 1764 года быў Казімір Халецкі.
Падчас элекцыі Станіслава Аўгуста Панятоўскага Казімір быў запісаны як «Казімір на Хальчы Халецкі», палкоўнік і пасол Рэчыцкага павета. У тым жа пераліку прадстаўнікоў павета названы Юзаф на Хальчы Халецкі, падкаморы рэчыцкі.Volumina Legum. — Petersburg, 1860. — T. VII. — S. 131. Яго прысутнасць у гэтых падзеях адлюстроўвае захаванне Халецкімі прыкметнага становішча ў рэчыцкім шляхецкім асяроддзі ў другой палове XVIII стагоддзя.Сліж Н. Шляхецкі род Халецкіх у гісторыі Рэчыцкага павета. — С. 74—77.
Уладанні
Галоўным радавым уладаннем Халецкіх у Рэчыцкім павеце быў Хальч. Маёнтак быў звязаны з родам з XV стагоддзя і заставаўся важным элементам родавай ідэнтычнасці ў наступныя стагоддзі.
Маёмасць асобных галін не абмяжоўвалася Рэчыцкім паветам. У XVI—XVII стагоддзях Халецкія мелі ўладанні на Кіеўшчыне і Валыні, а склад іх зямельнай маёмасці змяняўся праз спадчыну, шлюбы і маёмасныя здзелкі.Сліж Н. Шляхецкі род Халецкіх у гісторыі Рэчыцкага павета. — С. 64—71.
Радавод
Ранні радавод Халецкіх даследаваў С. М. Кучыньскі, гісторыю галін роду на Кіеўшчыне і Валыні — Оскар Галецкі, а генеалогію Халецкіх, звязаных з Рэчыцкім паветам, — Наталля Сліж.
Адным з ранніх продкаў роду лічыцца Павел Мішкавіч, які ў 1437 годзе атрымаў ад Свідрыгайлы Хальч. У XVI стагоддзі род ужо быў разгалінаваны. Да адной з найбольш вядомых ліній належаў Дзмітрый Халецкі (каля 1550—1598), сын Юзафа Халецкага; яго сынам быў Мікалай Крыштаф Халецкі (каля 1589—1653), мечнік вялікі літоўскі і ваявода навагрудскі.
У XVII—XVIII стагоддзях некалькі галін Халецкіх былі цесна звязаны з Рэчыцкім паветам. Сярод іх прадстаўнікоў былі Пётр Халецкі, маршалак рэчыцкі, Якуб Халецкі, стольнік рэчыцкі, Аляксандр Халецкі, падчашы рэчыцкі, і Антоні Халецкі, падкаморы рэчыцкі. У наступных пакаленнях прадстаўнікі гэтых галін працягвалі займаць земскія ўрады павета.Uruski S. Rodzina. Herbarz szlachty polskiej. — Warszawa, 1905. — T. 2.
Герб
Халецкія карысталіся ўласным гербам, вядомым як «Халецкі» (). У геральдычнай літаратуры яго звязваюць з Абданкам.Niesiecki K. Herbarz Polski / wyd. J. N. Bobrowicz. — Lipsk, 1839. — T. 3.
Захаваўся гістарычны прыклад выкарыстання герба самімі прадстаўнікамі роду. На фламандскім габелене апошняй чвэрці XVI стагоддзя змешчаны герб і ініцыялы D CH Дзмітрыя Халецкага, падскарбія вялікага літоўскага. Габелен, выкананы з воўны і шоўку, захоўваецца ў Нацыянальным музеі ў Варшаве.Bulletin du Musée National de Varsovie. — Vol. 13—16. — Warszawa, 1972. — S. 106—108.
Не варта блытаць Халецкіх герба «Халецкі» з іншымі аднайменнымі шляхецкімі родамі, якім у геральдычнай літаратуры прыпісваліся іншыя гербы.
Вядомыя прадстаўнікі
Міхаіл Яўстаф’евіч Халецкі (? — пасля 1521) — ураднік і дыпламат Вялікага Княства Літоўскага. Іосіф Яўстаф’евіч Халецкі — ураднік Вялікага Княства Літоўскага. Міхаіл Міхайлавіч Халецкі (? — пасля 1534) — гараднічы кіеўскі, староста оўруцкі, пасол у Крым у 1521 годзе. Юзаф Халецкі (памёр у 1559) — гаспадарскі маршалак, оўруцкі, чаркаскі і канеўскі староста. Дзмітрый Халецкі (каля 1550—1598) — падскарбі вялікі літоўскі, пісар вялікі літоўскі. Андрэй Халецкі (памёр да 6 лютага 1595) — рэчыцкі пісар земскі, суддзя земскі, маршалак. Ян Іосіфавіч Халецкі (? — да 24 жніўня 1615) — ураднік Вялікага Княства Літоўскага. Аляксандр Халецкі (? — 1651) — ураднік Вялікага Княства Літоўскага. Мікалай Крыштаф Халецкі (каля 1589—1653) — мечнік вялікі літоўскі, ваявода навагародскі, дыпламат і пісьменнік. Уладзіслаў Юрый Халецкі (1606—1668) — стражнік вялікі літоўскі, мазырскі староста, вайсковы дзеяч. Міхал Халецкі (1679 — 1715) — ураднік Вялікага Княства Літоўскага. Гедэон Аляксандр Халецкі — навасельскі староста, маршалак Галоўнага Трыбунала ВКЛ. Дамінік Халецкі — харужы рэчыцкі, навасельскі староста. Казімір на Хальчы Халецкі — палкоўнік, пасол Рэчыцкага павета ў 1764 годзе. Юзаф на Хальчы Халецкі — падкаморы рэчыцкі, удзельнік элекцыі 1764 года.
Гл. таксама
Хальч Рэчыцкая шляхта Рэчыцкі павет
Крыніцы
Дакументы
Volumina Legum. — Petersburg, 1860. — T. VII.
Літаратура
Сліж Н. Шляхецкі род Халецкіх у гісторыі Рэчыцкага павета // Шостыя міжнародныя Доўнарскія чытанні. Ч. 2: Рэчыца ў часе і прасторы: 795 год заснавання горада / Адк. рэд. В. М. Лебедзева. — Гомель, 2008. — С. 62—81. Вяроўкін-Шэлюта У. Халецкія // Вялікае Княства Літоўскае: Энцыклапедыя. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя імя П. Броўкі, 2007. — Т. 2. — С. 711—712. Halecki O. Chaleccy na Ukrainie // Miesięcznik Heraldyczny. — 1910. — Nr 8/9. — S. 134—140; Nr 10/11. — S. 164—170; Nr 12. — S. 194—201. Kuczyński S. M. Rodowód Michała Chaleckiego // Miesięcznik Heraldyczny. — 1934. — R. XIII. — Nr 1. — S. 6—12; Nr 2. — S. 17—23. Kossakowski S. K. Monografie historyczno-genealogiczne niektórych rodzin polskich. — Wyd. 2. — Warszawa, 1876. — T. 1. Niesiecki K. Herbarz Polski / wyd. J. N. Bobrowicz. — Lipsk, 1839. — T. 3. Uruski S. Rodzina. Herbarz szlachty polskiej. — Warszawa, 1905. — T. 2.
Спасылкі
Катэгорыя:Вялікалітоўская арыстакратыя Катэгорыя:Рэчыцкі павет