ТАСС — дзяржаўнае інфармацыйнае агенцтва, якое дзейнічае ў Расіі з 1904 года. Створана камітэтам міністраў Расійскай імперыі па ініцыятыве графа Сяргея Юльевіча Вітэ для задавальнення інфармацыйных патрэб гандлю, фінансавага сектара, прамысловасці і сельскай гаспадаркі.
Першапачатковая назва: Санкт-Пецярбургскае тэлеграфнае агенцтва (СПТА). Сучаснае найменне — ТАСС — паходзіць ад абрэвіятуры 1925—1992 гадоў — «Тэлеграфнае агенцтва Савецкага Саюза» (ТАСС). Мінулая афіцыйная назва: Федэральнае дзяржаўнае ўнітарнае прадпрыемства «Інфармацыйнае тэлеграфнае агенцтва Расіі (ІТАР-ТАСС)». У цяперашні час найменне ТАСС не расшыфроўваецца.
Гісторыя
У савецкіх энцыклапедычных выданнях указвалася, што ТАСС утвораны ў 1925 годзе і «вядзе пачатак ад Петраградскага тэлеграфнага агенцтва», якое стала цэнтральным інфармацыйным органам паводле дэкрэта СНК РСФСР ад 18 лістапада (1 снежня) 1917. Само агенцтва лічыць часам свайго заснавання 1904 год.
Назвы Гандлёва-тэлеграфнае агенцтва (ТТА), 1902—1904; Санкт-Пецярбургскае тэлеграфнае агенцтва (СПбТА), 1904—1914; Петраградскае тэлеграфнае агенцтва (ПТА), 1914—1918; Расійскае тэлеграфнае агенцтва (РОСТА), 1918—1925; Тэлеграфнае агенцтва Савецкага Саюза (ТАСС), 1925—1992; Інфармацыйнае тэлеграфнае агенцтва Расіі (ІТАР-ТАСС), 1992—2014; Інфармацыйнае агенцтва Расіі ТАСС з 1 кастрычніка 2014 года.
Прыватныя тэлеграфныя агенцтвы «Рускае тэлеграфнае агенцтва» ўзнікла ў 1866 годзе.
Прыватнае «Міжнароднае тэлеграфнае агенцтва» было дазволена з пачатку 1872 года імператарскім указам ад 11 лістапада 1871 года (уладальнікамі былі Якаў Фейгін і Валянцін Сазікаў).
Да 1886 года функцыянавала таксама «Паўночнае тэлеграфнае агенцтва», якое змяніла «Міжнароднае».
Гандлёва-тэлеграфнае агенцтва (ТТА) У 1902 годзе міністр фінансаў Сяргей Вітэ выступіў з ініцыятывай стварыць на базе «Торгово-промышленной газеты» Гандлёва-тэлеграфнае агенцтва (ТТА). Імператар Мікалай II паставіў на запісцы Вітэ рэзалюцыю: «Государь Император соизволил одобрить как самую мысль, так и расходы».
Гандлёва-тэлеграфнае агенцтва было заснавана ў снежні 1902 года як першае дзяржаўнае тэлеграфнае агенцтва Расіі на базе «Торгово-промышленной газеты» для задавальнення інфармацыйных патрэб гандлю, фінансавага сектара, прамысловасці і сельскай гаспадаркі. ТТА знаходзілася ў падпарадкаванні Міністэрства фінансаў і пастаўляла перш за ўсё спецыялізаваную эканамічную інфармацыю. Першае паведамленне датавана 17 (30) снежня 1902 года.
Санкт-Пецярбургскае тэлеграфнае агенцтва (СПТА): Бездатацыйны перыяд аж да кастрычніка 1917 года У 1904 годзе ў сувязі з перавагай з-за пачатку Руска-японскай вайны палітычнай і ваеннай інфармацыі Гандлёва-тэлеграфнае агенцтва было перайменавана ў Санкт-Пецярбургскае Тэлеграфнае Агенцтва, якое фактычна стала першым у краіне адзіным органам распаўсюджвання дзяржаўнай інфармацыі. 1 верасня 1904 года, першы дзень працы СПТА, з'яўляецца датай, ад якой сучаснае агенцтва адлічвае сваю гісторыю.
Да 31 снежня 1909 года знаходзілася ў веданні Міністэрства фінансаў, а з 1 студзеня 1910 года — Савета Міністраў. Да функцый агенцтва дадалося «правядзенне ў шырокія слаі насельніцтва неабходных звестак аб поглядах і намерах урада».
Даходы Усе дарэвалюцыйныя гады агенцтва працавала на поўным гасразліку (дарэчны для дзяржпрадпрыемства тэрмін) і з нулявым балансам, як гэта відаць з апублікаваных бюджэтаў прадпрыемства. Гэта значыць, траціла на свае патрэбы роўна столькі, колькі зарабляла. На 1915 год даходы і выдаткі былі запланаваны ў памеры 749 601 рубля. Прыкладна палову даходаў прыносіла дзелавая інфармацыя, астатняе — палітычная, культурная і іншая. З 1911 года СПТА адмовілася ад «нерухомай таксы» і стала прызначаць падпісную плату «ў адпаведнасці з распаўсюджанасцю, фарматам і саліднасцю сродкаў кожнай газеты паасобку»Газета «Тассовец» 20, 27 чэрвеня 1990 года «Отреклись мы от старого мира…». Інфармацыя прадавалася газетам па дагаворных падпісных тарыфах, якія для буйных выданняў часам перавышалі расцэнкі невялікім рэгіянальным газетам у дзясяткі разоў. Некалькі дзясяткаў тысяч рублёў давала камісія для замежных агенцтваў. Такая сістэма гаспадарання дазваляла добра аплачваць кваліфікаваную працу.
Творчыя супрацоўнікі — у асноўным рэдактары і старшыя рэдактары — зараблялі нямала нават па сучасных мерках. Напрыклад, старшы рэдактар атрымліваў штомесяц 650 рублёў — 400 па асноўным месцы плюс 250 пры аддзяленні ў Дзярждуме. Думскія звышурочныя былі рэгулярнымі і ішлі па асобных ведамасцях, якія таксама захаваліся ў Расійскім дзяржаўным гістарычным архіве ў Санкт-ПецярбургуТам жа. А яшчэ старшы рэдактар меў 13—15-ю зарплаты на Вялікдзень і 16—18-ю на Каляды«Росписаніе должностей на 1915 г. центральныхъ учрежденій Петроградскаго Τелеграфнаго Агентства», прыкладна 27 рублёў налічвалася на яго рахунак у агенцкім пенсійным фондзе, які называўся «ашчаднай касай»«Да, жили люди в наше время » // Журнал «Коммерсантъ-Деньги» № 29 ад 28.07.1999. — С. 16. Выходзіла 877 рублёў у месяц. Часам выплачваліся і ганарары за нейкія асобныя важныя даручэнні. У рэдактара пры стаўцы 200 рублёў атрымлівалася 414 рублёў у месяц — крыху больш, чым 400 рублёў жалавання дэпутата Дзярждумы. Пры гэтым малакваліфікаваная праца ацэньвалася значна ніжэй: 70 рублёў у месяц для шафёра, 60 для тэлефаністкі і 65—90 для машыністкі (тады перапісчыцы), ад 18 рублёў тэлеграфісткі — усё гэта стаўкі без уліку прэміяльных, звышурочных і ашчадкасыТребовательная вѣдомость на вознагражденіе служащихъ С.-Петербургскаго Телеграфнаго Агентства за августъ 1914 года. На месцах, нават у павятовых гарадах, працавала сетка з 30 штатных і 770 пазаштатных карэспандэнтаў, апошнія «з падэпешнай аплатай» па 2 рублі за тэлеграму.
Петраградскае тэлеграфнае агенцтва (ПТА) З 1914 года, у сувязі з перайменаваннем Санкт-Пецярбурга ў Петраград, стала называцца Петраградскім тэлеграфным агенцтвам.
У ПТА ўзнагароджанні на 1917 год былі запланаваны ў тых жа лічбах, што і ў 1912. Але ўлетку 1917 года ўжо складаліся спісы на набыццё цукру.
Петраградскае тэлеграфнае агенцтва стала адным з аб'ектаў, узятых бальшавікамі падчас Кастрычніцкай рэвалюцыі ў Петраградзе. Атрад балтыйскіх матросаў на чале з камісарам Ваенна-рэвалюцыйнага камітэта Леанідам Старкам заняў будынак агенцтва а 21:00 25 кастрычніка (7 лістапада) 1917 года.
18 лістапада (1 снежня) 1917 года быў выдадзены дэкрэт Саўнаркама аб Петраградскім тэлеграфным агенцтве, згодна з якім яно стала цэнтральным інфармацыйным органам пры СНК. Усім Саветам рабочых, салдацкіх і сялянскіх дэпутатаў прапаноўвалася неадкладна абраць асобых упаўнаважаных для сувязі з ПТА і надалей атрымліваць ад агенцтва тэлеграмы для публікацыі ў мясцовых інфармацыйных органах.
Расійскае тэлеграфнае агенцтва (РОСТА)
У верасні 1918 года ПТА аб'ядналі з Бюро друку пры Усерасійскім цэнтральным выканаўчым камітэце (УЦВК). Так быў утвораны цэнтральны інфармацыйны орган РСФСР — Расійскае тэлеграфнае агенцтва (РОСТА). У тым жа 1918 годзе агенцтва, як і ўсе органы ўлады савецкай рэспублікі, пераехала з Петраграда ў Маскву.
На тэрыторыі, кантраляванай Усерасійскім Часовым урадам, была створана паралельная арганізацыя — Усерасійскае тэлеграфнае агенцтва, акрамя гэтага ўзнік шэраг аналагічных рэгіянальных арганізацый — Беларускае тэлеграфнае агенцтва, Украінскае тэлеграфнае агенцтва, Сібірскае тэлеграфнае агенцтва, Далёкаўсходняе тэлеграфнае агенцтва і інш.
Тэлеграфнае агенцтва Савецкага Саюза (ТАСС) Тэлеграфнае агенцтва Савецкага Саюза было створана 10 ліпеня 1925 пастановай Прэзідыума Цэнтральнага выканаўчага камітэта і Савета народных камісараў СССР на базе Расійскага Тэлеграфнага агенцтва. Пастанова замацавала за агенцтвам статус цэнтральнага інфармацыйнага органа, які валодае выключным правам збіраць і распаўсюджваць інфармацыю ўнутры Саюза і за яго межамі.
Інфармацыйныя агенцтвы саюзных рэспублік: РАТАУ (Украіна), БелТА, УзТАГ, КазТАГ, Грузінфарм, Азерінфарм, Эльта (Літва), АТЭМ (Малдавія), Лацінфарм, КірТАГ, ТаджыкТА, Арменпрэс, ТуркменІнфарм, ЭТА, КарэлфінТАГ (1940—1956)Дзвініна А. Вокны КарэлфінТАГа // Газета «Карэлія». 07.05.2005. № 48. — арганізацыйна знаходзіліся ў складзе ТАСС. Пры гэтым тэлеграфныя агенцтвы саюзных рэспублік маглі збіраць і распаўсюджваць інфармацыю выключна на «сваёй» тэрыторыі. Як інфармацыйны орган саюзнай рэспублікі РСФСР РОСТА праіснавала да 1935 года.
Агенцтва фотаінфармацыі «Фотахроніка ТАСС» таксама было падраздзяленнем ТАСС, уваходзячы ў яго на правах асобнай рэдакцыі і размяшчаючыся ў асобных будынках.
ТАСС упаўнаважаны заявіць Словазлучэнне «ТАСС упаўнаважаны заявіць» было ўпершыню выкарыстана 30 сакавіка 1934 года ў газетах «Праўда» і «Известия» і пасля стала фразеалагічным. Ужывалася ў якасці ўступнай фразы ў афіцыйных заявах Савецкага Саюза па розных міжнародных пытаннях, якія распаўсюджваліся па каналах ТАСС і цытаваліся сродкамі масавай інфармацыі ўнутры краіны. З гэтай фразы, напрыклад, пачыналіся заява наконт падзей на Халхін-Голе і адказ на жарт Рональда Рэйгана. Тэлеграфным агенцтвам Савецкага Саюза з 1929 года таксама выкарыстоўвалася сінанімічнае словазлучэнне «ТАСС упаўнаважаны паведаміць»ТАСС уполномочен заявить . // Душэнка К. В. Вялікі слоўнік цытат і крылатых выразаў. — М.: Эксмо: ІНІЁН РАН, 2011. ISBN 978-5-699-40115-4..
У 1979 годзе пісьменнік Юліян Сямёнаў напісаў раман «ТАСС упаўнаважаны заявіць» — пра дзейнасць савецкай контрразведкі па затрыманні агента ЦРУ ў Маскве ў канцы 1970-х гадоў, які быў экранізаваны ў 1984 годзе.
ТАСС у гады Вялікай Айчыннай вайны, Вокны ТАСС
У гады Вялікай Айчыннай вайны ў ТАСС была створана франтавая рэдакцыя, многія карэспандэнты працавалі на перадавой.
Самым знакамітым праектам Тэлеграфнага агенцтва Саюза ССР ваенных гадоў былі «Вокны ТАСС». Яны сталі працягам традыцый «Вокнаў сатыры РОСТА».
Першыя «Вокны ТАСС» з'явіліся на вуліцах Масквы 27 чэрвеня 1941 года. Яны былі закліканы падняць баявы дух салдат, у яркіх і простых вобразах умацаваць веру людзей у непазбежнасць перамогі над ворагам. «Вокны ТАСС» маляваліся ўручную і размнажаліся з дапамогай трафарэтаў. Толькі ў першы месяц вайны выпусцілі 119 назваў плакатаў агульным тыражом 7200 штук.
«Вокны ТАСС» сталі мастацкай з'явай у краіне. Яны выпускаліся амаль ва ўсіх буйных гарадах Савецкага Саюза, дзе былі аб'яднанні мастакоў: у Ленінградзе, Кіеве, Харкаве, Куйбышаве, Ташкенце, Туле, Пензе, Чыце, Бійску, Фрунзэ, Саратаве, Свярдлоўску, Казані, Горкім і многіх іншых. У Петразаводску выдаваліся «Вокны КарэлфінТАГа».
Толькі ў маскоўскай рэдакцыі над «Вокнамі ТАСС» працавалі 125 мастакоў і 83 пісьменнікі. Тэксты пісалі Дзям'ян Бедны, Самуіл Маршак, Павел Антакольскі, Васіль Лебедзеў-Кумач, Вольга Берггольц, Сяргей Міхалкоў і многія іншыя знакамітыя літаратары. Аддавалі свой талент лепшыя мастакі-карыкатурысты — Міхаіл Чарамных, Барыс Яфімаў, Кукрыніксы і іншыя. Па сіле эмацыйнага ўздзеяння «Вокны ТАСС» параўноўваліся тымі, хто жыў у ваенныя гады, з песняй «Свяшчэнная вайна» А. Аляксандрава і «Сёмай сімфоніяй» Д. Шастаковіча.
З 1941 па 1945 гады маскоўскай рэдакцыяй было створана каля 1500 палітычных плакатаў тыражом звыш 2 мільёнаў асобнікаў.
У 1990-я