Эрвін Кашмідэр (; , Лігніц — , Эберсберг) — нямецкі славіст і мовазнавец, даследчык славянскіх моў, прафесар. Адзін з найбольш актыўных апекуноў беларускага студэнцтва і прыхільнікаў развіцця беларусістыкі ў міжваеннай Вільні.

Біяграфія Нарадзіўся ў сілезскім горадзе Лігніц (цяпер Лягніца, Польшча) у сям'і рэктара сярэдняй школы Іагана Кашмідэра (1858—1952) і яго жонкі Элізабэт (у дзявоцтве Гюрых; 1863—1927), якая працавала дырэктаркай вышэйшай жаночай школы. Падчас Першай сусветнай вайны паступіў на ваенную службу ў званні фанен-юнкера. Аднак, стаўшы сведкам жорсткасці вайны, напрыканцы канфлікту ён адмовіўся ад далейшых планаў будаваць афіцэрскую кар'еру.

У 1919 годзе паступіў ва Брэслаўскі ўніверсітэт, дзе пачаў вывучаць класічную і славянскую філалогію, а таксама санскрыт. У 1922 годзе абараніў доктарскую дысертацыю, пасля чаго пачаў працаваць ва ўніверсітэцкай і дзяржаўнай бібліятэцы. У 1926 годзе паспяхова прайшоў працэдуру габілітацыі з працай «Даследаванні славянскага дзеяслоўнага віду» (), атрымаўшы пасаду прыват-дацэнта славістыкі.

Дзейнасць у Віленскім універсітэце У 1931 годзе Эрвін Кашмідэр быў запрошаны выкладаць ва Універсітэт Стэфана Баторыя ў Вільні. Гэтаму паспрыяў прафесар Ян Атрэмбскі, які пачуў даклад нямецкага навукоўца па польскай граматыцы на адным са славістычных з’ездаў і прапанаваў яму пераехаць на працу ў Польшчу.

У Вільні нямецкі прафесар не толькі займаўся навукай, але і стаў шчырым прыяцелем беларускай і ўкраінскай моладзі. Ён добра валодаў беларускай, польскай, украінскай і рускай мовамі. З чэрвеня 1932 года ён пераняў ад прафесара Станіслава Уладычкі функцыі куратара Беларускага студэнцкага саюза (БСС). Вучоны заўсёды размаўляў з беларускімі студэнтамі па-беларуску, актыўна наведваў іх мерапрыемствы, дапамагаў вырашаць унутраныя ідэйныя спрэчкі і бараніў інтарэсы моладзі перад універсітэцкай адміністрацыяй.

У 1931 годзе ўніверсітэцкія беларусы стварылі Таварыства прыяцеляў беларусаведы (ТПБ), якое праз два гады было афіцыйна зацверджана сенатам, і яго куратарам таксама быў прызначаны Эрвін Кашмідэр. Ён заахвочваў студэнтаў да вывучэння сваёй культуры і мовы. Як згадваў Антон Шукелойць, менавіта прафесар Кашмідэр пераканаў яго і многіх іншых здольных студэнтаў (у тым ліку літоўца Юозаса Альдуліса і беларуса Генадзя Цітовіча) перайсці да грунтоўнага вывучэння этнаграфіі і філалогіі, а таксама дапамог ім з асваеннем нямецкай мовы як ключавой для тагачаснай славістыкі.

У 1937—1938 навучальным годзе на кафедры славянскай філалогіі прафесар Кашмідэр распрацаваў і пачаў чытаць 20-гадзінны спецкурс беларускай мовы для студэнтаў свайго аддзялення, шчыльна супрацоўнічаючы ў гэтым кірунку з Янам Станкевічам.

На працягу некалькіх гадоў ён таксама займаў пасаду дырэктара Дзяржаўнай бібліятэкі імя Урублеўскіх у Вільні. Карыстаючыся сваім аўтарытэтам, ён фактычна закрываў вочы на тое, што беларускія актывісты, у прыватнасці, Мар’ян Пецюкевіч, дастаўлялі і распаўсюджвалі праз бібліятэку савецкую беларускамоўную літаратуру сярод студэнтаў.

Другая сусветная вайна і далейшая кар'ера У 1938 годзе (паводле іншых звестак — у 1939) Эрвіна Кашмідэра тэрмінова адклікалі з Вільні ў Германію. У 1939 годзе ён быў запрошаны ў Мюнхенскі ўніверсітэт, дзе стаў пераемнікам Эрыха Бернекера.

Падчас Другой сусветнай вайны ён быў мабілізаваны ў нямецкую армію і служыў афіцэрам сувязі. Пасля заканчэння вайны вярнуўся ў Мюнхен. Ва ўніверсітэце ён узначальваў кафедру славянскай філалогіі на філасофскім факультэце, дзе працаваў да выхаду на пенсію ў 1964 годзе.

Навуковыя інтарэсы прафесара таксама ўключалі даследаванне стараславянскай музыкі, асабліва рускай царкоўнай музыкі. У галіне лінгвістыкі Кашмідэр інтэнсіўна займаўся пытаннямі суаднясення часу і мовы (сістэмы дзеяслоўных відаў і часу). Абапіраючыся на псіхалогію мыслення, ён распрацаваў тэорыю, згодна з якой паняцце часу шчыльна звязана з працэсам самога мыслення і месцазнаходжаннем суб'екта на віртуальнай «восі часу».

З 1942 года з’яўляўся сапраўдным членам Баварскай акадэміі навук, а з 1970 года — членам-карэспандэнтам Аўстрыйскай акадэміі навук.

Выбраная бібліяграфія Zeitbezug und Sprache. Ein Beitrag zur Aspekt- und Tempusfrage. Wissenschaftliche Buchgesellschaft, Darmstadt 1971 (1-е выд. Breslau 1928). Bericht über eine Studienreise in Polen 1930. In: Zentralblatt für Bibliothekswesen, Jg. 49 (1932), S. 130–146. Nauka o aspektach czasownika polskiego w zarysie. Próba syntezy. Wilno 1934. Die noetischen Grundlagen der Syntax. Verlag der Bayerischen Akademie der Wissenschaften, München 1952. Gesammelte Abhandlungen zur Phonetik, Phonologie und Morphologie der slavischen Sprachen. Hieronymus-Verlag, Neuried 1979.

Крыніцы

Літаратура

Катэгорыя:Нарадзіліся 31 жніўня Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1896 годзе Катэгорыя:Нарадзіліся ў Лягніцы Катэгорыя:Памерлі 14 лютага Катэгорыя:Памерлі ў 1977 годзе Катэгорыя:Славісты Германіі Катэгорыя:Беларусісты Катэгорыя:Мовазнаўцы Германіі Катэгорыя:Выпускнікі Уроцлаўскага ўніверсітэта Катэгорыя:Выкладчыкі Універсітэта Стэфана Баторыя Катэгорыя:Выкладчыкі Мюнхенскага ўніверсітэта Катэгорыя:Удзельнікі Першай сусветнай вайны Катэгорыя:Дзеячы беларускага нацыянальнага адраджэння