Гуканне вясны «Чы́рачка» — традыцыйны абрад сустрэчы вясны, які праводзіцца ў апошні дзень Масленіцы жыхарамі вёскі Тонеж (раней таксама бытаваў на ўсёй тэрыторыі Тураўшчыны). Адметны спецыфічнай абрадавай атрыбутыкай, песенным фальклорам і ўстойлівай пераемнасцю выканання. У 2020 годзе абрад быў уключаны ў Дзяржаўны спіс гісторыка-культурных каштоўнасцей Рэспублікі Беларусь.
Назва Назва абраду паходзіць ад дробнай вадаплаўнай птушкі — чырка (рачнога качка). З цеста выпякаюць абрадавае печыва ў выглядзе невялікіх коржыкаў, якое сімвалізуе гэтую птушку. Паводле народных уяўленняў, качкі на сваіх крылах «прыносяць» вясну.
Апісанне Абрад адбываецца ў наступнай паслядоўнасці:
Выпяканне абрадавага печыва. Гаспадыні пякуць коржыкі-«чырачкі». Шэсце да ўзвышша. Удзельнікі абраду (пераважна дзяўчаты) ідуць праз вёску да самага высокага месца ў ваколіцы — урочышча Чарнічовы Горы, якое месціцца на ўскрайку вёскі. Па дарозе яны частуюць «чырачкамі» аднавяскоўцаў, якія сустракаюцца ім. Рытуалы на гары. На вяршыні ўзвышша раскладваюць вогнішча і спальваюць ляльку Зімы. Выконваюць песні-вяснянкі («Чырачка», «Грушка», «Арынка», «Перапёлачка» і інш.), заклікаючы вясну і чырачку-качачку. Вадзяць карагоды (у тым ліку карагод «Яшчур»), спажываюць абрадавыя стравы, коцяцца з гары. Усталяванне сімвала. На самае высокае дрэва ўмацоўваюць упрыгожаную ёлачку, якая выступае сімвалам дзявоцтва і вясны жыцця.
Сацыяльная структура ўдзельнікаў Традыцыйна абрад лічыцца дзявочым. Асноўныя выканаўцы — маладыя дзяўчаты, якім дапамагаюць жанчыны сярэдняга і старэйшага ўзросту. Удзел мужчын у абрадзе мінімальны і дапаможны.
Музычны фальклор Адметнай рысай тонежскага гукання вясны з’яўляюцца аўтэнтычныя песні-вяснянкі, якія выконваюцца ў традыцыйнай манеры, характэрнай для гэтага рэгіёну Палесся. Апроч вяснянак, важнае месца займаюць карагодныя спевы, сярод якіх вылучаецца карагод «Яшчур».
Захаванне і пераемнасць Нягледзячы на скарачэнне колькасці насельніцтва вёскі Тонеж, абрадавая традыцыя захоўваецца дзякуючы некалькім пакаленням мясцовых жыхароў:
Асноўнымі захавальніцамі абраду з’яўляюцца ўдзельніцы фальклорнага гурта «Танежанка». Пераемнасць забяспечвае гурт-спадарожнік «Верас», у якім удзельнічаюць падлеткі і моладзь. Традыцыя перадаецца праз сямейнае выхаванне (ад пакалення да пакалення), а таксама праз клубную работу: старэйшыя носьбіты фальклору навучаюць дзяцей і моладзь традыцыйным спевам, танцам, вусным формам фальклору і непасрэдна ўдзельнічаюць у абрадавай практыцы падчас народнакаляндарных свят.
Крыніцы
«Чырачка» в Тонеже. неОБЫЧАЙные деревни (veski.sb.by). Издательский дом «Беларусь сегодня» (2018). Дата обращения: 16 февраля 2026. Чырачка: живая традиция в агрогородке Тонеж. Светлае жыццё (30 апреля 2025). Дата обращения: 16 февраля 2026. Уникальный обряд "Чырачка" д.Тонеж. Лельчицкая районная централизованная библиотечная система. Дата обращения: 16 февраля 2026.
Катэгорыя:Культура Лельчыцкага раёна Катэгорыя:Тонеж