Хорыя Сіма (, 3 ліпеня 1907 — 25 мая 1993) — вядомы румынскі палітычны дзеяч, які ўвайшоў у гісторыю як другі і апошні лідар ваенізаванага фашысцкага руху «Жалезная гвардыя». Гэты рух, створаны па ўзоры гітлераўскіх штурмавікоў і СС, адыграў значную ролю ў палітычным жыцці Румыніі ў першай палове XX стагоддзя.

Біяграфія

Юнацтва Нарадзіўся 3 ліпеня 1907 года ў сям'і дырэктара ліцэя каля сучаснага горада Фэгэраш у Трансільваніі, якая ў той час з'яўлялась часткай Аўстра-Венгрыі. З маладосці ён праяўляў вялікую цікавасць да адукацыі і навукі. Скончыўшы школу імя Раду Негру ў Фэгэрашы, Хорыя працягнуў сваю адукацыю, каб стаць настаўнікам.

Пасля заканчэння вучобы Хорыя працаваў настаўнікам у школе ў Карансебешы, дзе выкладаў логіку, латынь і філасофію. Яго імкненне да навуковага і інтэлектуальнага развіцця прыцягнула ўвагу яго калег і вучняў.

Член Жалезнай гвардыі

У кастрычніку 1927 года Хорыя Сіма ўступіў у рады Жалезнай гвардыі, тады маладога, але вельмі амбіцыйнага руху. Жалезная гвардыя прытрымівалась клерыкальных, ультранацыяналістычных і антысемітскіх поглядаў[гл. таксама: Неалегіянарызм].

Ён хутка атрымаў прызнанне і стаў кіраўніком аддзялення Жалезнай гвардыі ў Банаце. У 1930-я гады Сіма актыўна ўдзельнічаў у «хаджэннях Легіёна ў народ», мерапрыемствах, падчас якіх сябры Жалезнай гвардыі праводзілі прапаганду і займаліся арганізацыяй сялянскіх суполак.

У гэты перыяд часу Сіма кіраваў працай аддзялення Легіёна ў жудзеце Севярын. Ён праяўляў выдатныя арганізатарскія здольнасці, і ў 1935 годзе стаў кіраўніком аддзялення ў Тымішаары. Паступова яго ўплыў у руху павялічваўся, і з вясны 1938 года ён увайшоў у калектыўнае кіраўніцтва рухам, у якім знаходзілася пяць чалавек, уключаючы Сіму. У той час лідэр Легіёна Карнэліу Зеля Кадрану адбываў турэмнае зняволенне.У жніўні 1938 года Сіма застаўся адзіным высокапастаўленым функцыянерам Гвардыі, які знаходзіўся на волі. Гэтая абставіна дазволіла яму кансалідаваць кантроль над арганізацыяй. У жніўні 1938 года Сіма застаўся адзіным высокапастаўленым членам Гвардыі, які знаходзіўся на свабодзе, што дазволіла яму кансалідаваць кантроль над арганізацыяй. У тым жа годзе Караль II устанавіў у краіне асабістую дыктатуру, і забараніў усе палітычныя партыі, акрамя сваёй, Фронт нацыянальнага адраджэння.

Кароль падпісаў указ аб арышце членаў гвардыі. Па краіне пракацілася вайна рэпрэсій супраць жалезнагвардзейцаў. Кадрану, па спецыяльным указе караля быў расстраляны.

У 1938 годзе, пасля смерці заснавальніка легіюну, Карнэліу Зелеа Кодряну, Сіма стаў новым лідарам руху. У пачатку 1939 года Сіма ўцёк у Трэці рэйх праз Югаславію. Разам з групай румынскіх палітэмігрантаў ён планаваў дзяржаўны пераварот у Румыніі. Аднак нямецкая паліцыя выявіла змову, і значная колькасць легіянераў была арыштаваная. Улетку таго ж года Сіма вярнуўся ў Румынію з мэтай арганізацыі замаху на прэм'ер-міністра Арманда Кэлінеску, які быў паспяхова здзейснены 21 верасня 1939 года.

Паводле сцвярджэнняў Іёна Джыгурту, вяртанню Сімы ў краіну і яго наступнай палітычнай кар'еры садзейнічаў кіраўнік таемнай каралеўскай паліцыі «Сігуранца» Міхаіл Марузаў, які нібыта быў яго інфарматарам і агентам. Джыгурту сцвярджаў, што Сіма ўдзельнічаў у ліквідацыі Карнэліу Кадрану і адправіўся ў Трэці рэйх для выканання шпіёнскай місіі, прыкрыўшыся ўцёкамі па палітычных матывах, але гэта не мае доказаў.

Пасля забойства Кэлінеску легіянеры ўзялі пад кантроль румынскае дзяржаўнае радыё. У чэрвені 1940 года Сіма атрымаў пасаду статс-сакратара міністэрства адукацыі ва ўрадзе Георге Тэтэрэску, але працаваў там толькі шэсць дзён, пакуль 3 ліпеня 1940 года ўрад не пайшоў у адстаўку.

Кандукэтар Румыніі

У новым урадзе Іона Джыгурту з 4 ліпеня 1940 года Сіма заняў пасады міністра па справах культуры і рэлігіі, а таксама намесніка статс-сакратара ў міністэрстве грамадскай адукацыі. У склад урада ўвайшлі яшчэ два члены Жалезнай гвардыі. Нягледзячы на тое, што Сіма падаў у адстаўку праз чатыры дні, антысеміцкая лінія Гвардыі працягвалася на афіцыйным узроўні. 9 жніўня 1940 года былі забаронены шлюбы паміж этнічнымі румынамі і яўрэямі, а яўрэі пазбаўлены права на атрыманне адукацыі.

30 жніўня 1940 года пасля другога Венскага арбітражу і перадачы Паўночнай Трансільваніі Венгрыі кабінет Джыгурту падаў у адстаўку. Увосень 1940 года Сіма здушыў апазіцыю ў шэрагах руху, узначальваную Васілю Новяну, які падчас эміграцыі Сімы ў Германіі кіраваў Гвардыяй у Румыніі.

У ліпені 1940 года ён заняў пасаду міністра культуры і рэлігіі ў ўрадзе Іона Джыгурту, але прабыў на гэтай пасадзе ўсяго некалькі дзён. Пазней, у перыяд «нацыянал-легіянерскай дзяржавы» (1940—1941), Сіма быў намеснікам старшыні Савета Міністраў у ўрадзе Іона Антанеску.

Мяцеж супраць Антанэску

У студзені 1941 года Сіма ўзначаліў легіянерскае паўстанне супраць рэжыму Антанеску, якое прывяло да жорсткіх сутыкненняў і пагромаў у Бухарэсце. Пасля паразы паўстання, Сіма ўцёк у Германію, а затым у Іспанію, дзе пражыў да канца свайго жыцця. У 1944—1945 гадах ён узначальваў пранямецкі ўрад Румыніі ў выгнанні.

Пасляваеннае жыцце

Пасля вайны перабраўся ў Іспанію, дзе працягваў весці палітычную дзейнасць ва ўмовах шматлікіх расколаў руху. Сфармаваў “Румынскі вызваліцельны рух, як частка АБН Яраслава Сцяцько. У АБН таксама ўдзельнічала БЦР Радаслава Астроўскага. Актыўна займаўся літаратурнай і публіцыстычнай дзейнасцю. Непрымірымы крытык камуністычнага рэжыму ў Румыніі. Быў прысуджаны да смяротнага пакарання камуністычнымі ўладамі.

Як асоба

У Сімы была жонка, Сільвія Флора (, 10 лютага 1912 - 15 красавіка 1974) якая таксама займалася палітыкай. Некаторы час Сільвія ўваходзіла ў склад румынскай Рады па заступніцтве сацыяльнай дзейнасці. Аднак, калі пачалося выгнанне легіянераў з рады, яна таксама была вымушана пакінуць сваю пасаду пад ціскам Антанеску. Прынеслі супраць яе сфабрыкаванае абвінавачанне ў крадзяжы каштоўнасцяў і прыгразілі ваенным трыбуналам. Пазней выявілася, што гэтае абвінавачанне было сфальсіфікавана. У верасні 1944 года яна з дапамогай легіянераў пакінула Румынію і пераехала ў Іспанію. Хорыя Сіма быў нізкарослым чалавекам з густымі чорнымі валасамі і маленькімі, але жывымі вачыма. Ён верыў, што яго ўлада была вынікам боскага ўмяшання, а дзейнасць па адраджэнні Жалезнай Гвардыі лічыла святой абавязкам. Па сваёй натуры ён быў упартым, жорсткім і педантычным чалавекам. На фоне заснавальніка руху, Карнэліу Зеля Кадрану, постаць Хорыі Сімы не была настолькі прыкметнай. Ён не ўваходзіў у лік бліжэйшых паплечнікаў Кадрану і не вылучаўся асаблівымі заслугамі або якасцямі, хоць быў вельмі славалюбівым чалавекамА.Немчинов. Олигархи в чёрных мундирах. Часцей за ўсё дзейнасць Хорыі Сімы гісторыкі разглядаюць у кантэксце ўплыву Нямеччыны на Румынію падчас Другой сусветнай вайны. Сіма і Іон Антонеску ненавідзелі адзін аднаго. Сіма лічыў, што Антонеску і ўрадавыя службоўцы загразлі ў карупцыі за час кіравання Караля II. Фігура Сімы карысталася пэўным даверам з боку СС і кампаній, якія фінансавалі эсэсаўцаў. Антонеску, у сваю чаргу, расцэньваў Сіму як чалавека, які пагражаў нацыянальнай бяспецы і спрабаваў падарваць давер Германіі да Румыніі. Пасля правалу легіянерскага мецяжу 1941 года, які быў прыгнечаны дзякуючы падтрымцы Германіі, аслаблены кандукатар Сіма канчаткова страціў сур'ёзны ўплыў на палітычную сцэну Румыніі. Крытыка ў дачыненні да Сімы гучала і з боку яго былых паплечнікаў, якія сядзелі з ім у Бухенвальдзе. Яны абвінавачвалі яго ў злоўжыванні паўнамоцтвамі на пасадзе "капітанула" і жаданні засяродзіць усю ўладу ва ўласных руках. Нягледзячы на выключэнне з легіянерскага руху, Сіма працягваў прапаганду ад імя Жалезнай гвардыі. У адказ на гэта група так званых "прагрэсіўных" жалезнагвардзейцаў ахрысціла прэтэнзіі Сімы на лідэрства праявай "рэакцыі, асуджанай на правал." Падобныя канфлікты прыводзілі да яшчэ большага расколу жалезнагвардзейцаў на асобныя групоўкі з уласнымі ідэалогіямі, тактыкамі і лідэраміConstantin Papanace - Nazi War Crimes Disclosure Act.

Выявы

Публіцысціка

Europe at the crossroads: war or capitulation?, editura "Vestitorii", München, 1955 The Rumanian situation after 19 years of Communist slavery and policies of the western powers, 1944-1963. A declaration by the Rumanian Legionary Movement, Rio de Janeiro, 1963 Hunger In Romania, 1964; Articole politice, 1950-1963, 1967 XL anniversary of the foundation of the Rumanian legionary movement, 1927-1967. Declarations of the legionary movement concerning the fate of the free world and the tragedy of the Rumanian people,1968 Ce este comunismul? Madrid, editura Dacia, 1972 Histoire du Mouvement Légionnaire, Rio de Janeiro, 1972. (The History of the Legionary Movement, Legionary Press, 1995) An interview with Horia Sima, Commander-in-chief, Legion of the Achangel Michael, Thule of Palermo, 1977 The Truth About The Legionary Movement en The Natural World Order

Зноскі

Катэгорыя:Нацыянал-легіянерская дзяржава Катэгорыя:Нарадзіліся 3 ліпеня Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1903 годзе Катэгорыя:Зніклі ў 1993 годзе Катэгорыя:Члены Жалезнай гвардыі