«Гражданская оборона» (вядомая таксама ў скарачэнні як «ГрОб» і «ГО», бел. «Грамадзянская абарона») — савецкі і расійскі рок-гурт, заснаваны 8 лістапада 1984 ў Омску Ягорам Летавым і Канстанцінам Рабіновым, найбольш прыкметны прадстаўнік Сібірскага панк-року.
Музыка калектыву на пачатковым этапе ўяўляла сабой панк-рок з моцным гаражным уплывам, які захаваўся на ўсім працягу творчай дзейнасці групы, а ў 1990-х гадах яе стылістыка зрушылася ў бок псіхадэлічнага року. «Грамадзянская абарона» з’яўлялася адной з найбольш уплывовых панк-рок-груп СССР і Расіі. Група распалася ў 2008 пасля смерці Ягора Летава.
Гісторыя
Ранні этап творчасці (1984—1986) У канцы 1982 года Летавым быў створаны праект-папярэднік «Грамадзянскай абароны» — гурт «Пасеў», названы ў гонар вядомага дысідэнцкіага часопісу Народна-працоўнага Саюза расійскіх салідарыстаў. За два з паловай гады ў рамках праекта было запісана дзесяць альбомаў. Сярод удзельнікаў праекта былі і будучыя музыканты «Грамадзянскай абароны»: Канстанцін Рабіноў, Андрэй Бабенка, Яўген Дзееў.
8 лістапада 1984 года быў утвораны гурт «Грамадзянская абарона». Першы яе склад:
Ягор Летаў — вакал, ударныя, гітара; Канстанцін Рабіноў (Кузя УО) — бас-гітара; Андрэй Бабенка (Бос) — гітара.
У сакавіку 1985 года калектыў пакінуў Бабенка.
Матэрыялам першых двух альбомаў («Паганая моладзь» і «Аптымізм») былі раннія сачыненні 1982—1985 гадоў, аднак запісаць гэтыя два альбомы гурту ў 1985 годзе не ўдалося па прычыне пераследаў яе ўдзельнікаў з боку КДБ: Рабіноў, нягледзячы на праблемы з сэрцам, быў адпраўлены на вайсковую службу, а Летаў прымусова шпіталізаваны у псіхіятрычную бальніцу. Першыя два альбомы пазней былі часткова рэстаўраваны, часткова зноўку запісаныя ў 1988 годзе з выкарыстаннем рарытэтных дарожак 1985—1987 гадоў.
Улетку 1986 года Летаў сумесна з Яўгенам Філатавым запісаў акустычны альбом «Грамадзянскай абароны» — «Гульня ў бісер перад свіннямі», матэрыял якога пасля будзе перапісаны Летавым у адзіночку і выйдзе пад назвай «Чырвоны альбом».
Вядомасць (1987—1990)
Студыйны перыяд У 1987 годзе гурт выехаў на першы Новасібірскі рок-фестываль (10-13 красавіка 1987 года). Акрамя Летава ў канцэртны склад гурта ўвайшлі Алег Лішчанка і Яўген Лішчанка (абодва — дуэт «Пік Клаксан»). У той момант аргкамітэт фестывалю знаходзіўся ў замяшанні: абласны камітэт камсамолу забараніў прыезд гуртоў «Гукі Му» і «АукцЫён». У праграме была «дзірка», і прэзідэнт рок-клуба прадставіў начальству малады омскі калектыў, які прыбыў на замену. Музыканты Летава выступілі як гурт «Адольф Гітлер» (назва сумеснага праекта Летава і братоў Лішчанка), і, перш чым арганізатары апамяталіся, гурт паспеў адыграць 25 хвілін. Выступленне ўразіла публіку. Шматлікія госці фестывалю разнеслі легенду пра гурт па ўсёй краіне.
Натхнёны Летаў за травень-чэрвень 1987 года запісаў пяць альбомаў «Грамадзянскай абароны»: «Мышеловка» (Пастка), «Хорошо!!» (Добра!!), «Тоталитаризм» (Таталітарызм), «Некрофилия» (Некрафілія), «Красный альбом» (электрычны). Хоць усе пяць альбомаў і былі запісаныя ў адзіноце, у анатацыі да іх склад гурта паказваўся так:
Джа Ягор — вакал; Лукіч — ударныя; Маёр Мяшкоў — гітара; Кілгар Траўт — бас; Дохлы — гітара.
Пад усімі гэтымі псеўданімамі хаваўся сам Летаў. Міфічны «маёр Мяшкоў» атрымаў імя ў гонар маёра КДБ Мяшкова Уладзіміра Васільевіча, які вёў справу супраць Летава і яго паплечнікаў, Кілгар Траўт — гэта адзін з любімых Летавым персанажаў Курта Вонегута, Лукіч — дасылка на Ільіча, Ягор Дохлы — даўні псеўданім Летава.
Узімку 1988 года зноў практычна без старонняй дапамогі Летаў запісаў яшчэ тры альбомы гурта: «Всё идёт по плану» (Усё ідзе па плане), «Так закалялась сталь» (Так гартавалася сталь), «Боевой стимул» (Баявы стымул). Альбомы запісваліся ў кватэрных умовах (пазней пакой у кватэры Летава, дзе адбываўся запіс альбомаў «Грамадзянскай абароны» і іншых гуртоў, атрымаў назву «ГрОб-Records»). Магнітаальбомы распаўсюджваліся аматарамі самастойна. СМІ ігнаравалі гурт, і сам Летаў пагардліва ставіўся да ўвагі СМІ да свайго гурта, мяркуючы, што тэлебачанне і радыё забіваюць рок-музыку. Тым не менш песні «Грамадзянскай абароны» ў канцы 80-х сталі папулярны ў СССР, і гурт мог скласці канкурэнцыю такім прызнаным у савецкіх СМІ гуртам, як «Кіно», «Аліса», «Наўтылус Пампіліўс». Часткова гэтая слава падтрымлівалася з-за праблем Летава з уладамі — Летаву даводзілася сядзець у псіхіятрычным шпіталі і хавацца ад КДБ разам з Янкай Дзягілевай пасля скандальнага выступу на Новасібірскім рок-фестывалі.
Канцэрты па СССР У 1988—1990 гадах пачалася канцэртная дзейнасць гурта. Склад групы шматкроць мяняўся, акрамя Летава і Рабінова і барабаншчыка Аркадзя Клімкіна ў гурце ў розны час гралі: Алег Судакоў (Манагер), Ігар Жэўтун (Джэф), Дзмітрый Селіванаў, Янка Дзягілева, Яўген Дзееў (Дабл), Ігар Стараватаў.
У пачатку 1989 года гурт прыязджае ў Ленінград, тут з імі ў якасці прадзюсара працуе Сяргей Фірсаў. Ён арганізоўвае канцэрт у рок-клубе, ладзіць запіс «жывога» альбома «Песні радасці і шчасця», а таксама балванкі да альбомаў «Выдатна і вечна» (Здорово и вечно), «Армагедон-попс», «Вайна», «Рускае поле эксперыментаў». Большая частка запісваецца ў студыі гурта «АукцЫон», а акустычны сольнік Летава «Рускае поле эксперыменту» — у Фірсава дома, там жа імі запісаны альбом «Продано!» Янкі.
Пасля гэтага Фірсаў арганізаваў паездку гурта ў Талін, ў Сімферопаль, дзе яны ў сакавіку выступілі з канцэртамі ў ДК МВД, Ялта і Гурзуф. Адтуль яны адбылі на цягніку ў Цюмень.
У тым жа 1989 годзе на ГрОб-студыі былі запісаныя яшчэ чатыры альбомы «Грамадзянскай абароны»: «Выдатна і вечна», «Армагедон-попс», «Вайна» і «Рускае поле эксперыментаў». У 1988—1990 гадах Летаў, Рабіноў і Судакоў актыўна працавалі ў паралельным «Грамадзянскай абароне» праекце «Камунізм» (запісана 14 альбомаў).
У 1990 годзе быў запісаны альбом «Інструкцыя па выжыванні», які складаецца ў асноўным з песень Рамана Няўмоева — лідара Цюменскага гурта «Інструкцыя па выжыванні», ад якіх ён на момант запісу альбома часова адмовіўся па сваіх перакананнях. Ягор запісаў гэтую пласцінку ўдваіх з Джэфам, які стаяў ля вытокаў «Інструкцыі». Ягор Летаў таксама часта выконваў песні «Непрерывный суицид» і «Родина-смерть» на канцэртах. Пасля, у пачатку 2000-х гадоў, Раман Няўмоеў апублікаваў на сваім сайце главы «Міфалогіі» з успамінамі, у якіх фігуравалі ў тым ліку Ягор і Янка, пасля чаго адносіны паміж Няўмоевым і Летавым былі спыненыя. Ягор назваў гэтыя ўспаміны «байкамі пасквільнага зместу». Праблемы паўсталі і з выданнем на CD. Буклеты да першага выдання альбома прыйшлося перадрукоўваць, бо Няўмоеў запатрабаваў напісаць «Грамадзянская абарона выконвае песні гурта Інструкцыя па выжыванні» на адным баку вокладкі. У далейшым пры перавыданні гэты альбом быў выкраслены з каталога гурта.
У пачатку 1990 года канцэртная дзейнасць гурта працягвалася. Склад групы ў той час такі:
Ягор Летаў — вакал, гітара; Канстанцін Рабіноў — бас; Ігар Жэўтун — гітара; Аркадзь Клімкін — ударныя.
Аднак Летаў тады ўжо насыціўся славай, якая абрынулася на яго і яго гурт і пачаў баяцца ператварэння гурта ў камерцыйны праект, а пастаянныя бойкі і беспарадкі, якімі суправаджаліся канцэрты «Абароны», яшчэ больш падштурхоўвалі Летава да рашэння аб спыненні дзейнасці гурта. адбыўся апошні канцэрт гурта ў Таліне, пасля чаго на тры гады гурт пад назвай «Грамадзянская аборона» перастаў існаваць. Летаў, які перастаў да таго моманту даваць канцэрты і інтэрв’ю, стварыў у 1990 годзе псіхадэлічны праект пад назвай «Ягор і Апіздзянеўшыя», які праіснаваў да 1993 года. У рамках праекта было запісана тры альбомы: «Прыг-скок: дзіцячыя песенькі», «Сто гадоў адзіноты» і «Псіхадэлія Tomorrow».
Адраджэнне (1993—1994) У канцы 1993 года Ягор абвясціў пра ўз’яднанне гурта з назвай «Грамадзянская абарона». Першая ж акцыя, якая прайшла ў Маскве ў снежні 1993 года ў ДК ім. Горкага, насіла назву «Кіраўніцтва да дзеяння» і скончылася замест канцэрту буйнымі беспарадкамі і масавым вулічным пабоішчам паміж прыхільнікамі гурта і АМАПам. Арганізатары, не паставіўшы нікога ў вядомасць, далі масіраваную рэкламу, у тым ліку тэлевізійную, і прадалі ў 800-мясцовую залу некалькі тысяч квіткоў, пасля чаго знялі касу і схаваліся з грашыма. Бліжэй да абвешчанага часу пачатку канцэрта ля ДК сабраўся шматтысячны натоўп, многія прыехалі на канцэрт з іншых гарадоў. Людзей не пускалі ўнутр нават па квітках. Міліцыя не кантралявала сітуацыю, і на падмогу прыбыло некалькі машын з байцамі АМАПу, якія ўжывалі для разгону натоўпу слёзатачывы газ і стральбу ў паветра. Раз’юшаны натоўп зняў з рэек трамвай. Алею ў агонь падліла заява Летава аб сваіх камуністычных перакананнях, на што многія фанаты групы, якія лічылі яго дагэтуль анархістам і антысаветчыкам, адвярнуліся ад яго і абвінавацілі ў здрадзе. Аналагічна паступяць многія прыхільнікі гурта, якія прытрымліваліся камуністычных поглядаў, пасля таго, як Летаў пазней «завяжа» з палітыкай.
У 1994 годзе гурт актыўна гастраляваў у рамках рок-руху «Рускі прарыў» сумесна з іншымі двума гуртамі-удзельнікамі гэтага руху: «Інструкцыя па выжыванні» (лідэр Раман Няўмоеў) і «Радзіма» (лідэр Алег «Манагер» Судакоў). Таксама «Грамадзянская абарона» ў гэты час супрацоўнічала з НБП і падтрымлівала Зюганава на прэзідэнцкіх выбарах 1996 года.
Крызіс складу (1995—1999) У 1996 годзе былі запісаныя альбомы «Сонцаварот» і «Невыносная лёгкасць быцця» (у 2005 годзе перазведзеныя, пераасэнсаваныя і перайменаваныя адпаведна ў «Месяцовы пераварот» і «Ніштаваты цяжар нябыту»). Пасля гэтага «Грамадзянская абарона» некалькі гадоў не запісвала альбомы, а першы альбом з новым аўтарскім матэрыялам гурта з’явіўся толькі ў 2004 годзе. У сваім родзе гэта быў пераходны перыяд з вялікай колькасцю канцэртаў. Стары склад групы паступова распаўся, сфармаваўся новы.
На канцэрце ў Новасібірску летам 1997 года Ягор Летаў пазнаёміўся з Наталляй Чумаковай (да гэтага яны бачыліся толькі аднойчы, на пахаванні Янкі), якая неўзабаве стала бас-гітарысткай гурта, жонкай і верным спадарожнікам Ягора да апошніх дзён. Пазней Летаў распавядаў пра гэта знаёмства:
Нас пасялілі ў дзяўчыны. Я яе і не пазнаў нават. Сядзеў на кухні, выпіваў з яе мужам, цяпер ужо былым, а ўсе астатнія на лавачцы ля дому кураць. Тут адзін з нашых музыкантаў — Махно — прыходзіць і кажа: «Хутчэй ідзём, гэта трэба чуць». Мы прыходзім, а яна, як сапраўдны каментатар, прафесійную размову вядзе, пра «Мілан» і «Ювентус». Бо я заўзятар футбольны са стажам, пачаў з ёй гутарку весці, і ўсё мне адразу стала ясна.
У 1998 годзе ў гурта з’явіўся новы дырэктар — Сяргей Папкоў. Да гэтага адміністрацыйныя функцыі выконвала былая сяброўка Ягора — Ганна Волкава.
Праблема арганізацыі канцэртаў гурта, музыканты якога жылі ў розных гарадах па ўсёй Расіі ад Сібіры да Масквы, была ў тым, што, акрамя ганарару, істотнымі былі выдаткі на дарогу. Туры «Грамадзянскай абароны» па Расіі фармаваліся так, што да абавязковых выступаў у Маскве і Пецярбургу ставіліся іншыя канцэрты ў невялікіх гарадах. Такія туры былі рэгулярнымі, праходзячы кожную вясну і восень. Нягледзячы на адсутнасць новых альбомаў, а часам і рэкламы і канцэртных афіш, «Грамадзянская абарона» стабільна збірала поўныя залы. Гастролі служылі гурту ў асноўным для таго, каб зарабіць на запіс альбомаў, апаратуру для хатняй студыі, новыя кнігі і пласцінкі, якія закупляліся па вяртанні.
У канцы 1990-х у групе наспеў «крызіс складу». Жонка Канстанціна Рабінова атрымала кватэру ў Санкт-Пецярбургу, і ў 1997 годзе Рабіноў пераехаў туды з Омска. Джэф жыве ў Маскве. На канцэртах «ГА» пастаянна мяняўся склад, сола-гітарыстам выступаў то Кузьма, то Джэф.
На канцэрце ў Маскве 1 траўня 1998 года ў складзе гурта выйшлі адразу тры гітарысты (Кузьма, Джэф, Махно), на бас-гітары дэбютавала Наталля Чумакова. Усяго праз некалькі месяцаў у Новасібірску Ягор граў удваіх з мясцовым барабаншчыкам і са сцэны сказаў, што ў яго больш няма групы. Узімку 1998 года пасля акустычнага канцэрту ў Харкаве Ягор паскардзіўся журналістцы на праблемы са складам: