Прэзідэнт Рэспублікі Казахстан (Қазақстан Республикасының Президенті; раней — Прэзідэнт Казахскай ССР) — кіраўнік дзяржавы, вышэйшая службовая асоба і Вярхоўны галоўнакамандуючы ўзброенымі сіламі Рэспубліка Казахстан. Яго паўнамоцтвы вызначаюцца спецыяльным раздзелам Канстытуцыі Рэспублікі Казахстан.
З моманту ўстановы пасады 24 красавіка 1990 і да 20 сакавіка 2019 прэзідэнтам Казахстана з’яўляўся Нурсултан НазарбаеўНурсултан Назарбаев(ПЕРСОНАЛЬНАЯ СПРАВКА). 19 сакавіка 2019 ў 19:00 ён заявіў аб сыходзе ў адстаўку па ўласным жаданні. З 20 сакавіка 2019 абавязкі прэзідэнта Казахстана, згодна з канстытуцыяй, выконваў Старшыня Сената Парламента Такаеў. Нурсултан Назарбаеў застаўся старшынёй Савета бяспекі, а таксама членам партыі «Нур Атан».
Першапачаткова Такаеў павінен быў заставацца прэзідэнтам Казахстана да 2020, гэта значыць да заканчэння тэрміну паўнамоцтваў Назарбаева. Аднак 9 красавіка 2019 было абвешчана аб правядзенні пазачарговых выбараў, прызначаных на 9 чэрвеня 2019. На выбарах перамогу атрымаў Такаеў, набраўшы 70,96 % галасоў, і заступіў на пасаду 12 чэрвеня 2019.
Канстытуцыйны статус Прэзідэнт Рэспублікі Казахстан з’яўляецца кіраўніком дзяржавы, яе вышэйшай службовай асобай, якая вызначае асноўныя напрамкі ўнутранай і знешняй палітыкі дзяржавы і прадстаўляе Казахстан унутры краіны і ў міжнародных адносінах.
Прэзідэнт Рэспублікі Казахстан, згодна з канстытуцыяй:
— сімвал і гарант адзінства народа і дзяржаўнай улады, непахіснасці Канстытуцыі, правоў і свабод чалавека і грамадзяніна.
— забяспечвае ўзгодненае функцыянаванне ўсіх галін дзяржаўнай улады і адказнасць органаў улады перад народам.
— мае права выступаць ад імя народа і дзяржавы.
Прэзідэнт Рэспублікі Казахстана, яго гонар і годнасць недатыкальныя. Замах на гонар і годнасць Прэзідэнта Рэспублікі пераследуецца па закону.
Забеспячэнне, абслугоўванне і ахова прэзідэнта Рэспублікі і яго сям’і ажыццяўляюцца за кошт дзяржавы.
Знакі адрознення Прэзідэнта Рэспублікі Казахстан Прэзідэнт Рэспублікі мае знакі адрознення — нагрудны знак і Штандар Прэзідэнта Рэспублікі Казахстан.
Прэзідэнт Рэспублікі па пасадзе становіцца кавалерам ордэна «Алтын Кыран»Закон Республики Казахстан от 12 декабря 1995 года № 2676 «О государственных наградах Республики Казахстан» (с изменениями и дополнениями по состоянию на 13.02.2012 г.) («Залаты Арол»).
Паўнамоцтвы
звяртаецца са штогадовым Пасланнем да народа Казахстана аб становішчы ў краіне і асноўных напрамках унутранай і знешняй палітыкі Рэспублікі; прызначае чарговыя і пазачарговыя выбары ў Парламент Рэспублікі і яго палаты; склікае першую сесію Парламента і прымае прысягу яго дэпутатаў народу Казахстана; склікае пазачарговую сесію Парламента; падпісвае прадстаўлены Сенатам парламента закон на працягу аднаго месяца, апублікуе закон альбо вяртае закон або асобныя яго артыкулы для паўторнага абмеркавання і галасавання; пасля кансультацый з фракцыямі палітычных партый, прадстаўленых у Мажылісе парламента, уносіць на разгляд Мажыліса для дачы згоды кандыдатуру прэм’ер-міністра Рэспублікі; вызваляе яго ад пасады; па прадстаўленні прэм’ер-міністра вызначае структуру Урада Рэспублікі, утворае, скасоўвае і рэарганізуе цэнтральныя выканаўчыя органы Рэспублікі, якія не ўваходзяць у склад урада, прызначае на пасады членаў Урада Рэспублікі; прызначае на пасаду міністраў замежных спраў, абароны, унутраных спраў, юстыцыі; вызваляе ад пасад членаў урада; прымае прысягу членаў урада; старшынюе на пасяджэннях Урада па асабліва важных пытаннях; даручае ўраду ўнясенне законапраекта ў Мажыліс Парламента; адмяняе альбо прыпыняе цалкам або часткова дзеянне актаў урада і прэм’ер-міністра Рэспублікі, Акімаў абласцей, гарадоў рэспубліканскага значэння і сталіцы. са згоды Сената Парламента прызначае на пасады старшыні Нацыянальнага Банка, Генеральнага пракурора і старшыні Камітэта нацыянальнай бяспекі Рэспублікі Казахстан; вызваляе іх ад пасад; утварае, касуе і рэарганізуе дзяржаўныя органы, непасрэдна падпарадкаваныя і падсправаздачныя прэзідэнту Рэспублікі, прызначае на пасады і вызваляе ад пасад іх кіраўнікоў; прызначае і адклікае кіраўнікоў дыпламатычных прадстаўніцтваў Рэспублікі; прызначае на пасаду тэрмінам на пяць гадоў старшыню і двух членаў Цэнтральнай выбарчай камісіі, старшыню і двух членаў Падліковага камітэта па кантролі за выкананнем рэспубліканскага бюджэту; сцвярджае дзяржаўныя праграмы Рэспублікі; па прадстаўленні прэм’ер-міністра Рэспублікі сцвярджае адзіную сістэму фінансавання і аплаты працы работнікаў для ўсіх органаў, якія змяшчаюцца за кошт дзяржаўнага бюджэту Рэспублікі; прымае рашэнне аб правядзенні рэспубліканскага рэферэндуму; вядзе перамовы і падпісвае Міжнародныя дагаворы Рэспублікі; падпісвае ратыфікацыйныя граматы; прымае даверчыя і адзыўныя граматы акрэдытаваных пры ім дыпламатычных і іншых прадстаўнікоў замежных дзяржаў; з’яўляецца Вярхоўным галоўнакамандуючым Узброенымі Сіламі Рэспублікі, прызначае на пасаду і вызваляе ад пасад вышэйшае камандаванне Узброеных Сіл; узнагароджвае дзяржаўнымі ўзнагародамі Рэспублікі, прысвойвае ганаровыя, вышэйшыя воінскія і іншыя званні, класныя чыны, дыпламатычныя рангі, кваліфікацыйныя класы; вырашае пытанні грамадзянства Рэспублікі, прадастаўлення палітычнага прытулку; ажыццяўляе памілаванне грамадзян; у выпадку, калі дэмакратычныя інстытуты, незалежнасць і тэрытарыяльная цэласнасць, палітычная стабільнасць Рэспублікі, бяспека яе грамадзян знаходзяцца пад сур’ёзнай і непасрэднай пагрозай і парушана нармальнае функцыянаванне канстытуцыйных органаў дзяржавы, пасля афіцыйных кансультацый з прэм’ер-міністрам і старшынямі Палат Парламента Рэспублікі прымае меры, якія дыктуюцца названымі абставінамі, уключаючы ўвядзенне на ўсёй тэрыторыі Казахстана і ў асобных яго мясцовасцях надзвычайнага становішча, прымяненне Узброеных Сіл Рэспублікі, з неадкладным інфармаваннем аб гэтым Парламента Рэспублікі; у выпадку агрэсіі супраць Рэспублікі альбо непасрэднай знешняй пагрозы яе бяспекі ўводзіць на ўсёй тэрыторыі Рэспублікі або ў асобных яе мясцовасцях ваеннае становішча, аб’яўляе частковую або агульную мабілізацыю і неадкладна інфармуе аб гэтым Парламент Рэспублікі; фармуе падначаленыя яму Службу аховы прэзідэнта Рэспублікі і Рэспубліканскую гвардыю; прызначае на пасаду і вызваляе ад пасады Дзяржаўнага сакратара Рэспублікі Казахстан, вызначае яго статус і паўнамоцтвы; фармуе Адміністрацыю Прэзідэнта Рэспублікі; утварае Савет Бяспекі і іншыя кансультатыўна-дарадчыя органы, а таксама Асамблею народа Казахстана і вышэйшы судовы Савет; ажыццяўляе іншыя паўнамоцтвы ў адпаведнасці з Канстытуцыяй і законамі Рэспублікі.
Прэзідэнт Рэспублікі Казахстан на аснове і ў мэтах выканання Канстытуцыі і законаў выдае ўказы і распараджэнні, якія маюць абавязковую сілу на ўсёй тэрыторыі Рэспублікі.
Акты парламента, якія падпісваюцца Прэзідэнтам Рэспублікі, а таксама акты прэзідэнта, якія выдаюцца па ініцыятыве ўрада, папярэдне змацоўваюцца адпаведна подпісам старшыні кожнай з Палат Парламента альбо прэм’ер-міністра, пры гэтым юрыдычная адказнасць за законнасць дадзеных актаў ускладаецца адпаведна на старшыню кожнай з Палат Парламента альбо прэм’ер-міністра.
Парадак абрання і ўступлення на пасаду Патрабаванні да кандыдатаў у прэзідэнты
Прэзідэнт Рэспублікі Казахстан абіраецца ў адпаведнасці з канстытуцыйным законам паўналетнімі грамадзянамі Рэспублікі на аснове ўсеагульнага, роўнага і прамога выбарчага права пры таемным галасаванні тэрмінам на пяць гадоў. Прэзідэнтам Казахстана можа быць абраны грамадзянін па нараджэнні, не маладзейшы за сорак гадоў, які свабодна валодае дзяржаўнай мовай і пражывае ў Казахстане апошнія пятнаццаць гадоў.
Вылучэнне і рэгістрацыя кандыдатаў у прэзідэнты
Права вылучэння кандыдатаў у прэзідэнты належыць рэспубліканскім грамадскім аб’яднанням, зарэгістраваным ва ўстаноўленым парадку. Вылучэнне кандыдата ў прэзідэнты пачынаецца з дня, наступнага за днём аб’явы, і заканчваецца за два месяцы да выбараў.
У выпадку, калі на дзень заканчэння тэрміну рэгістрацыі кандыдатаў зарэгістравана менш за два кандыдаты ў прэзідэнты, Цэнтральная выбарчая камісія падаўжае тэрмін вылучэння кандыдатаў не больш чым на дваццаць дзён.
Рэгістрацыя кандыдатаў у прэзідэнты ажыццяўляецца Цэнтральнай выбарчай камісіяй.
Кандыдат, які набраў больш за пяцьдзясят працэнтаў галасоў выбаршчыкаў, якія прынялі ўдзел у галасаванні, лічыцца абраным. У выпадку, калі ні адзін з кандыдатаў не набраў азначанай колькасці галасоў, праводзіцца паўторнае галасаванне, у якім удзельнічаюць два кандыдаты, якія набралі большую колькасць галасоў. Абраным лічыцца кандыдат, які набраў большую колькасць галасоў выбаршчыкаў, якія прынялі ўдзел у галасаванні.
Выбары і рэгістрацыя абранага прэзідэнта
Чарговыя выбары Прэзідэнта Рэспублікі праводзяцца ў першую нядзелю снежня і не могуць супадаць па тэрмінах з выбарамі новага складу Парламента Рэспублікі.
Цэнтральная выбарчая камісія на падставе пратаколаў тэрытарыяльных выбарчых камісій у сямідзённы тэрмін з дня правядзення выбараў рэгіструе абранага Прэзідэнта Рэспублікі.
Уступленне на пасаду прэзідэнта
Прэзідэнт уступае на пасаду з моманту прынясення народу наступнай прысягі: «Урачыста клянуся верна служыць народу Казахстана, строга прытрымлівацца Канстытуцыі і законаў Рэспублікі Казахстан, гарантаваць правы і свабоды грамадзян, добрасумленна выконваць ускладзеныя на мяне высокія абавязкі Прэзідэнта Рэспублікі Казахстан». Прысяга прыносіцца ў другую сераду студзеня ва ўрачыстай абстаноўцы ў прысутнасці дэпутатаў Парламента, членаў Канстытуцыйнага Савета, суддзяў Вярхоўнага Суда, а таксама ўсіх былых прэзідэнтаў Рэспублікі.
Прэзідэнт прыносіць прысягу на Канстытуцыі Рэспублікі. Пасля прынясення прысягі выконваецца Дзяржаўны гімн Рэспублікі Казахстан. Прэзідэнту старшынёй Цэнтральнай выбарчай камісіі ўручаецца пасведчанне, нагрудны знак, штандар Прэзідэнта Рэспублікі Казахстан і ордэн «Алтын Кыран» («Залаты Арол»).
Калі асоба абрана прэзідэнтам на другі тэрмін паўнамоцтваў, нагрудны знак, штандар прэзідэнта і «Алтын Кыран» («Залаты Арол») яму паўторна не ўручаюцца.
Паўнамоцтвы дзеючага прэзідэнта спыняюцца з моманту ўступлення на пасаду новага абранага прэзідэнта, а таксама ў выпадку датэрміновага вызвалення або адхілення прэзідэнта ад пасады альбо яго скону. Усе былыя прэзідэнты Рэспублікі, акрамя адхіленых ад пасады, маюць званне экс-прэзідэнта Рэспублікі Казахстан. Адна і тая ж асоба не можа быць абрана прэзідэнтам Рэспублікі больш двух раз запар. Гэтае абмежаванне не распаўсюджваецца на Першага Прэзідэнта Рэспублікі Казахстан.
У выпадку датэрміновага вызвалення ад пасады дзейнага прэзідэнта асоба, якая часова прыняла на сябе паўнамоцтвы прэзідэнта Рэспублікі Казахстан, (Старшыня Сената, старшыня Мажыліса або прэм’ер-міністр) прыносіць прысягу на працягу аднаго месяца з дня прыняцця паўнамоцтваў Прэзідэнта Рэспублікі.
Датэрміновае вызваленне ад пасады прэзідэнта