О́рдэн Паго́ні — вышэйшая дзяржаўная ўзнагарода Рады Беларускай Народнай Рэспублікі і адна з найвышэйшых узнагарод у агульнай Нацыянальнай сістэме ўзнагарод Беларусі (дэмакратычных сіл). Прызначана для адзначэння грамадзян за выдатныя цывільныя і вайсковыя заслугі ў мірны і ваенны час дзеля здабыцця і ўмацавання незалежнасці Беларусі. Першапачаткова заснавана 1 верасня 1949 года дэкрэтам Старшыні Рады БНР Міколы Абрамчыка. Сучасны абноўлены статут зацверджаны 24 лістапада 2022 года.
Статут і парадак узнагароджання Ордэн Пагоні з'яўляецца найвышэйшым ганаровым адзначэннем беларускага народа (у межах паўнамоцтваў Рады БНР). Згодна з абноўленым статутам 2022 года, ён уручаецца беларускім грамадзянам і замежнікам за выключныя заслугі, якія спрыялі здабыццю дэмакратыі і незалежнасці Беларусі, абароне яе тэрытарыяльнага адзінства і росквіту дзяржавы.
Узнагарода мае дзве ступені: Камандорскі крыж (вышэйшая ступень). Кавалерскі крыж (ніжэйшая ступень).
Кавалерскі крыж можа быць прысуджаны адной асобе, а ў выпадку паўторнага ўзнагароджання ёй надаецца Камандорскі крыж. Прадугледжана магчымасць пасмяротнага ўзнагароджання, аднак толькі на працягу 5 гадоў пасля смерці асобы.
Рашэнне аб узнагароджанні і наданні тытула прымае асабіста Старшыня Рады БНР сваім дэкрэтам. Пры гэтым кандыдатуры папярэдне разглядаюцца Камісіяй па ўзнагароджаннях пры Радзе БНР і Капітулай Ордэна. Старшыня Рады БНР па пасадзе з'яўляецца Вялікім магістрам і кіраўніком Капітулы Ордэна. Разам з узнагародай выдаецца дыплом (сертыфікат) і пячатка. Кавалер можа быць пазбаўлены ордэна і выключаны з Капітулы за крымінальныя злачынствы або здраду ідэалам Беларускай Народнай Рэспублікі.
У агульнай іерархіі нацыянальных узнагарод Беларусі Ордэн Пагоні ідзе пасля ордэнаў, заснаваных Аб’яднаным пераходным кабінетам (Герояў, Усяслава Чарадзея, Нябеснай Апякункі), але стаіць вышэй за ўсе астатнія крыжы і медалі.
Для асоб, якія маюць асаблівыя заслугі перад беларускім народам, але чые дзеянні не дацягваюць да ўзнагароджання поўным Ордэнам, у 2022 годзе быў дадаткова заснаваны Медаль Пагоні. Асобы, узнагароджаныя медалём, не лічацца кавалерамі або дамамі Ордэна і не ўваходзяць у склад Капітулы.
Апісанне і семантыка Кавалерскі крыж Уяўляе сабой васьміканцовы крыж са срэбра 925-й пробы, які пакрыты чырвонай эмаллю (берагі пакінуты срэбнымі). У цэнтры крыжа знаходзіцца круглы медальён з рэльефнай срэбнай выявай гістарычнага герба «Пагоня». Адваротны бок крыжа гладкі, з выбітым парадкавым нумарам і літарамі «Б.Н.Р.» на шырэйшых промнях (згодна са статутам, літары павінны быць прыбраны, калі ордэн стане дзяржаўнай узнагародай унутры краіны).
Кавалерскі крыж мацуецца да калодкі і носіцца на левым баку грудзей на ордэнскай стужцы.
Камандорскі крыж Мае такую ж васьміканцовую форму і дызайн, што і кавалерскі, аднак вырабляецца з пазалочанага срэбра (берагі і выява «Пагоні» ў цэнтры — залатыя). Адваротны бок таксама ўтрымлівае літары «Б.Н.Р.» і парадкавы нумар.
Камандорскі крыж з'яўляецца шыйнай узнагародай і носіцца на ордэнскай стужцы на шыі.
Стужка і дадатковыя адзнакі Стужка Ордэна (як для кавалерскага, так і для камандорскага крыжоў) выканана ў нацыянальных бел-чырвона-белых колерах: яна складаецца з шырокай чырвонай паласы па цэнтры, акаймаванай з двух бакоў шырокімі белымі і вузкімі чырвонымі палоскамі. Для Камандорскага крыжа пасярэдзіне чырвонай паласы дадаецца вузкая залатая (жоўтая) лінія.
У залежнасці ад спецыфікі заслуг, за якія ўручаецца ордэн (або медаль), на стужцы могуць мацавацца дадатковыя знакі: За вайсковыя заслугі або ўдзел у баявых дзеяннях: залатыя скрыжаваныя шаблі. За надзвычайную адвагу: залаты ліст дуба. За дасягненні ў сферы адукацыі, навукі і культуры: залатая выява расчыненай кнігі і паходні.
Гісторыя Ордэн Пагоні быў зацверджаны 1 верасня 1949 года дэкрэтам Старшыні Рады БНР Міколы Абрамчыка. Названы ў гонар беларускага нацыянальнага сімвала і дзяржаўнага герба Беларускай Народнай Рэспублікі. Афіцыйна статут пачаў дзейнічаць з 5 жніўня 1951 года. Першапачаткова ў праектах планавалася стварыць пяць ступеняў ордэна, аднак пазней у дакументах згадваліся толькі тры вышэйшыя: Вялікі крыж, Залаты крыж і Сярэбраны крыж Ордэна Пагоні.
Першы дэкрэт аб узнагароджанні быў выдадзены 7 чэрвеня 1950 года. Згодна з ім, Ордэнам Пагоні 1-й ступені быў узнагароджаны маёр Міхал Вітушка (камандзір антысавецкага партызанскага руху «Чорны кот»). Ордэнамі 2-й ступені былі адзначаны: Усе сябры Галоўнага штаба партызан; Надлейтэнант «Саха»; Маёр «Маланка»; Маёр «Дуб»; Камандзіры адмысловых аддзелаў СВС і «Чорнага ката».
Доўгі час заставалася невядомым, ці былі выраблены фізічныя асобнікі ордэна таго перыяду. У эмігранцкай газеце «Бацькаўшчына» (выдавалася ў Мюнхене), у нумары за 24 лютага 1952 года, былі пададзены толькі малюнак ордэна і яго статут. Гісторык Ц. Мазырэц таксама адзначаў, што па цэнтры зоркі з 8 пукоў прамянёў знаходзіўся крыж, на шырокіх папярочках якога былі выбіты літары БНР, а на верхнім канцы пазначалася ступень.
24 лістапада 2022 года Рада БНР абвясціла пра афіцыйнае абнаўленне Статута Ордэна Пагоні і яго інтэграцыю ў новую Нацыянальную сістэму ўзнагарод. Замест трох ступеняў былі зацверджаны дзве (Камандорскі і Кавалерскі крыжы), а таксама дадаткова заснаваны Медаль Ордэна Пагоні. Новыя эскізы і дакладныя параметры ўзнагароды былі распрацаваны пры ўдзеле Геральдычнай рады «Пагоня».
Гл. таксама Медаль ордэна Пагоні Медаль да 100-годдзя Беларускай Народнай Рэспублікі
Літаратура
Крыніцы
Катэгорыя:Узнагароды Беларускай Народнай Рэспублікі Катэгорыя:Ордэны Беларусі Катэгорыя:Узнагароды дэмакратычных сіл Беларусі Катэгорыя:З’явіліся ў 1949 годзе